Người thừa kế hợp pháp: Các hàng thừa kế

Khi một người qua đời, việc xác định ai được nhận tài sản, mỗi người được hưởng bao nhiêu và cần làm thủ tục gì thường là vấn đề khiến các thành viên trong gia đình phát sinh tranh chấp. Đặc biệt, nếu người mất không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp pháp, việc phân chia tài sản sẽ được thực hiện theo quy định về người thừa kế theo pháp luật.

Vậy người thừa kế theo pháp luật là ai? Những người thừa kế theo pháp luật gồm những ai? Thứ tự người thừa kế được xác định như thế nào, suất của một người thừa kế theo pháp luật được tính ra sao và cần làm gì khi khai thiếu người thừa kế?

Bài viết dưới đây phân tích các quy định quan trọng của Bộ luật Dân sự 2015, hướng dẫn xác định người được hưởng di sản, giải đáp trường hợp người thừa kế mất năng lực hành vi dân sự, người đang quản lý di sản và thủ tục nhận tiền gửi ngân hàng của người đã mất.

Người thừa kế theo pháp luật là ai
Người thừa kế theo pháp luật là ai

Nội Dung Bài Viết

1. Người thừa kế theo pháp luật là ai?

Người thừa kế theo pháp luật là người được hưởng di sản của người đã chết theo thứ tự và điều kiện do pháp luật quy định, thay vì chỉ căn cứ vào việc người đó có được chỉ định trong di chúc hay không.

Theo Điều 649 và Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi không có di chúc, di chúc không hợp pháp hoặc thuộc những trường hợp luật định khác. Pháp luật cũng áp dụng thừa kế theo pháp luật đối với phần di sản không được định đoạt trong di chúc hoặc phần liên quan đến nội dung di chúc không có hiệu lực.

Ví dụ, ông A qua đời không để lại di chúc. Ông có vợ, hai người con và mẹ ruột còn sống. Nếu những người này đều đủ điều kiện hưởng di sản, họ thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được chia di sản theo quy định pháp luật.

Cần lưu ý, không phải mọi người có quan hệ họ hàng với người đã mất đều đương nhiên được hưởng di sản. Việc xác định người thừa kế phải căn cứ vào hàng thừa kế, quan hệ hôn nhân, huyết thống, nuôi dưỡng, thời điểm mở thừa kế và những điều kiện pháp luật liên quan.

Người thừa kế theo pháp luật là những ai?

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế theo pháp luật được xác định theo ba hàng thừa kế:

  • Hàng thừa kế thứ nhất: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết.
  • Hàng thừa kế thứ hai: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột; cháu ruột mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại hoặc bà ngoại.
  • Hàng thừa kế thứ ba: cụ nội, cụ ngoại; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô hoặc dì; chắt ruột mà người chết là cụ nội hoặc cụ ngoại.

Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau. Người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng hoặc từ chối nhận di sản theo quy định.

Người thừa kế theo pháp luật chỉ là cá nhân có đúng không?

Trong trường hợp thừa kế theo pháp luật, người được xác định theo các hàng thừa kế tại Điều 651 là cá nhân có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng theo quy định pháp luật.

Cần phân biệt với thừa kế theo di chúc: theo Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản; cá nhân có thể hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật, còn cơ quan, tổ chức có thể được hưởng di sản theo di chúc nếu đáp ứng điều kiện pháp luật. Do đó, không nên hiểu rằng tổ chức cũng thuộc các hàng thừa kế theo pháp luật tại Điều 651.

2. Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về người thừa kế theo pháp luật

Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 là căn cứ quan trọng nhất để xác định những người thừa kế theo pháp luật và thứ tự được hưởng di sản.

Quy định này gồm ba nguyên tắc chính:

  1. Pháp luật xác định người thừa kế theo ba hàng thừa kế.
  2. Những người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
  3. Hàng thừa kế sau chỉ được hưởng khi đáp ứng điều kiện luật định về việc không còn người ở hàng thừa kế trước.

2.1. Hàng thừa kế thứ nhất

Hàng thừa kế thứ nhất gồm:

  • Vợ hoặc chồng của người chết.
  • Cha đẻ, mẹ đẻ.
  • Cha nuôi, mẹ nuôi.
  • Con đẻ, con nuôi.

Đây là hàng được ưu tiên trước trong việc hưởng di sản theo pháp luật.

Ví dụ, ông B qua đời, để lại vợ, hai người con và cha ruột còn sống. Nếu không có yếu tố pháp lý đặc biệt làm thay đổi quyền hưởng di sản, bốn người này cùng thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được chia phần di sản bằng nhau.

Nếu ông B còn có anh chị em ruột thì những người này thuộc hàng thừa kế thứ hai, không được hưởng di sản theo pháp luật khi vẫn còn người ở hàng thứ nhất đủ điều kiện hưởng.

Lưu ý: Phải phân biệt tài sản chung của vợ chồng với di sản của người chết. Nếu tài sản để lại là tài sản chung, trước tiên cần xác định phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người còn sống và phần thuộc người đã chết. Chỉ phần di sản của người chết mới được đưa vào phân chia thừa kế.

2.2. Hàng thừa kế thứ hai

Hàng thừa kế thứ hai gồm:

  • Ông nội, bà nội.
  • Ông ngoại, bà ngoại.
  • Anh ruột, chị ruột, em ruột.
  • Cháu ruột mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại hoặc bà ngoại.

Những người thuộc hàng thừa kế thứ hai chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng thừa kế thứ nhất đủ điều kiện hưởng theo khoản 3 Điều 651.

Ví dụ, ông C không có vợ, con hoặc cha mẹ còn đủ điều kiện hưởng di sản. Ông có một người em ruột và bà ngoại còn sống. Những người thuộc hàng thứ hai đủ điều kiện sẽ được xem xét hưởng di sản theo pháp luật.

Trong thực tế, việc xác định hàng thừa kế thứ hai cần kiểm tra giấy tờ hộ tịch và quan hệ gia đình, đặc biệt với trường hợp gia đình có nhiều thế hệ, quan hệ nuôi con nuôi hoặc những người đã mất trước người để lại di sản.

2.3. Hàng thừa kế thứ ba

Hàng thừa kế thứ ba gồm:

  • Cụ nội, cụ ngoại.
  • Bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột.
  • Cháu ruột mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột hoặc dì ruột.
  • Chắt ruột mà người chết là cụ nội hoặc cụ ngoại.

Hàng thừa kế thứ ba chỉ được xem xét hưởng di sản khi không còn người đủ điều kiện hưởng ở hàng thứ nhất và hàng thứ hai theo quy định.

Ví dụ, người mất không có người thừa kế đủ điều kiện ở hai hàng đầu, nhưng còn một người chú ruột và một người cô ruột. Nếu các điều kiện pháp luật được đáp ứng, họ có thể được xác định là người thừa kế ở hàng thứ ba.

2.4. Người ở hàng thừa kế sau được hưởng khi nào?

Khoản 3 Điều 651 quy định người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước do:

  • Đã chết.
  • Không có quyền hưởng di sản.
  • Bị truất quyền hưởng di sản.
  • Từ chối nhận di sản theo quy định.

Điều này có nghĩa là không phải cứ một người ở hàng thứ nhất không nhận tài sản thì toàn bộ di sản lập tức chuyển sang hàng thứ hai. Cần xác định đầy đủ tình trạng pháp lý của tất cả những người có liên quan và áp dụng đúng quy định.

3. Những người thừa kế theo pháp luật gồm những ai trong các trường hợp đặc biệt?

Ngoài việc xác định theo ba hàng thừa kế, một số trường hợp cần xem xét thêm quy định về thừa kế thế vị, quan hệ con nuôi, con riêng và quyền của người còn sống.

3.1. Cháu có được hưởng di sản của ông bà không?

Cháu có thể được hưởng di sản của ông bà trong những trường hợp pháp luật quy định.

Nếu cha hoặc mẹ của cháu là con của người để lại di sản và đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản, cháu có thể được hưởng thừa kế thế vị theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015.

Ví dụ, ông A có con trai B. B chết trước ông A và có một người con là C. Khi ông A qua đời, nếu đủ điều kiện áp dụng thừa kế thế vị, C được hưởng phần di sản mà B đáng lẽ được hưởng nếu còn sống.

Thừa kế thế vị không đồng nghĩa mọi người cháu đều tự động được chia di sản ngang hàng với các con còn sống của ông bà. Cần xác định đúng nhánh quan hệ gia đình và điều kiện tại Điều 652.

3.2. Con nuôi có được thừa kế theo pháp luật không?

Có. Điều 653 Bộ luật Dân sự 2015 quy định con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau. Việc thừa kế giữa con nuôi với cha mẹ đẻ cũng được xem xét theo các quy định pháp luật liên quan.

Vì vậy, khi xác định người thừa kế theo pháp luật, cần kiểm tra giấy tờ chứng minh quan hệ nuôi con nuôi hợp pháp, không nên chỉ dựa vào việc một người từng sống chung hoặc được chăm sóc trong gia đình.

3.3. Con riêng có được hưởng di sản của bố dượng, mẹ kế không?

Theo Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015, con riêng và bố dượng, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau theo điều kiện luật định.

Đây là trường hợp cần đánh giá quan hệ thực tế và chứng cứ liên quan, không thể chỉ căn cứ vào việc có hoặc không có quan hệ huyết thống.

3.4. Vợ hoặc chồng có được hưởng di sản khi đang ly thân không?

Ly thân trên thực tế không đồng nghĩa với việc quan hệ hôn nhân đã chấm dứt. Nếu tại thời điểm mở thừa kế, quan hệ hôn nhân vẫn còn hiệu lực thì người còn sống có thể thuộc hàng thừa kế thứ nhất, trừ trường hợp có căn cứ pháp luật khác làm thay đổi kết quả.

Ngược lại, nếu quan hệ hôn nhân đã chấm dứt hợp pháp trước thời điểm mở thừa kế, người đã ly hôn không còn tư cách vợ hoặc chồng để hưởng di sản theo hàng thừa kế thứ nhất với tư cách đó.

4. Xác định người thừa kế theo pháp luật như thế nào?

Để xác định đúng người được hưởng di sản, không nên chỉ lập danh sách những người đang sống cùng người đã mất. Cần kiểm tra quan hệ pháp lý, thời điểm mở thừa kế, tài sản để lại và các trường hợp đặc biệt.

Có thể thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Xác định di sản của người chết.

Lập danh sách nhà đất, tiền gửi ngân hàng, cổ phần, xe cộ và tài sản khác thuộc quyền của người chết. Nếu là tài sản chung, cần xác định phần sở hữu của người chết trước khi chia thừa kế.

Bước 2: Kiểm tra có di chúc hợp pháp hay không.

Nếu có di chúc hợp pháp, việc phân chia trước tiên được xem xét theo di chúc, đồng thời lưu ý những phần di sản phải chia theo pháp luật và người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc nếu thuộc trường hợp luật định.

Bước 3: Xác định các trường hợp áp dụng thừa kế theo pháp luật.

Theo Điều 650, thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp như không có di chúc, di chúc không hợp pháp, người được chỉ định hưởng di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc, từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng di sản. Quy định cũng áp dụng với phần di sản không được định đoạt hoặc phần di chúc không có hiệu lực.

Bước 4: Lập danh sách người thừa kế theo ba hàng.

Kiểm tra vợ hoặc chồng, cha mẹ, con; sau đó mới xem xét các hàng tiếp theo theo điều kiện tại Điều 651.

Bước 5: Kiểm tra trường hợp thừa kế thế vị và quan hệ đặc biệt.

Đối chiếu các Điều 652–654 nếu có cháu, con nuôi, con riêng, bố dượng hoặc mẹ kế liên quan.

Bước 6: Xác định phần di sản mỗi người được hưởng.

Xác định giá trị di sản ròng sau khi xử lý nghĩa vụ tài sản, xác định người đủ điều kiện hưởng và chia theo quy định pháp luật.

5. Suất của một người thừa kế theo pháp luật được tính như thế nào?

Theo khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Vì vậy, để tính suất của một người thừa kế theo pháp luật, cần xác định đúng tổng di sản được chia và số người cùng hàng đủ điều kiện hưởng.

Công thức tham khảo

Suất thừa kế của mỗi người cùng hàng = Di sản được chia theo pháp luật ÷ Số người cùng hàng đủ điều kiện hưởng.

Công thức này chỉ là cách tính cơ bản. Trong thực tế, cần kiểm tra các nghĩa vụ tài sản, người từ chối nhận di sản, người không có quyền hưởng, thừa kế thế vị và những quy định đặc biệt khác.

Ví dụ về cách chia suất thừa kế

Ông A qua đời không để lại di chúc. Sau khi xác định tài sản riêng và xử lý các nghĩa vụ liên quan, di sản còn lại để chia là 1,2 tỷ đồng. Ông A có vợ, mẹ ruột và hai người con; tất cả đều còn sống và đủ điều kiện hưởng di sản.

Có bốn người thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

Người thừa kế Phần di sản dự kiến
Vợ ông A 300 triệu đồng
Mẹ ruột ông A 300 triệu đồng
Con thứ nhất 300 triệu đồng
Con thứ hai 300 triệu đồng
Tổng cộng 1,2 tỷ đồng

Ví dụ này giả định không có vấn đề pháp lý khác làm thay đổi số người hưởng hoặc giá trị di sản. Nếu tài sản là tài sản chung vợ chồng, cần tách phần sở hữu của người còn sống trước khi xác định di sản để chia.

Suất thừa kế theo pháp luật có luôn bằng nhau không?

Những người cùng hàng thừa kế theo pháp luật về nguyên tắc được hưởng phần di sản bằng nhau. Tuy nhiên, cần phân biệt việc chia theo pháp luật với việc chia theo di chúc hoặc trường hợp có người được hưởng di sản không phụ thuộc nội dung di chúc theo Điều 644.

Ngoài ra, nếu có thừa kế thế vị, phần của nhánh thừa kế phải được xác định theo Điều 652 chứ không đơn giản chia đều cho tất cả người cháu và người con trong gia đình.

6. Người thừa kế theo pháp luật và người thừa kế theo di chúc khác nhau thế nào?

Người thừa kế theo pháp luật được xác định dựa trên các hàng thừa kế và điều kiện luật định. Người thừa kế theo di chúc là người được chỉ định hưởng di sản trong di chúc hợp pháp.

Tiêu chí Người thừa kế theo pháp luật Người thừa kế theo di chúc
Căn cứ xác định Quy định về hàng thừa kế và các điều kiện luật định Nội dung di chúc hợp pháp
Phạm vi người hưởng Theo các hàng thừa kế tại Điều 651 Cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức được chỉ định theo quy định
Nguyên tắc chia Người cùng hàng được hưởng phần bằng nhau Theo ý chí định đoạt hợp pháp của người lập di chúc
Khi áp dụng Các trường hợp tại Điều 650 Khi có di chúc hợp pháp và phần di sản được định đoạt
Trường hợp đặc biệt Có thể có thừa kế thế vị Có thể phát sinh quyền hưởng di sản không phụ thuộc nội dung di chúc theo Điều 644

Một người có thể đồng thời có quyền hưởng di sản theo pháp luật và được chỉ định trong di chúc, nhưng việc xác định phần hưởng cụ thể cần căn cứ vào nội dung di chúc và các quy định liên quan.

Người thừa kế ngoài di chúc là ai?

“Người thừa kế ngoài di chúc” là cách diễn đạt thông thường để chỉ người được hưởng di sản theo pháp luật khi không được chỉ định trong di chúc hoặc phần di sản liên quan được chia theo pháp luật.

Tuy nhiên, không phải mọi người không có tên trong di chúc đều đương nhiên được hưởng tài sản. Cần xem xét có thuộc hàng thừa kế theo pháp luật hay không, có thuộc trường hợp hưởng di sản không phụ thuộc nội dung di chúc theo Điều 644 hay có căn cứ pháp luật khác hay không.

7. Quyền của người thừa kế theo pháp luật

Người được hưởng di sản theo pháp luật có các quyền liên quan đến việc nhận, quản lý và phân chia di sản theo Bộ luật Dân sự.

Tùy tình huống cụ thể, quyền của người thừa kế có thể bao gồm:

  • Nhận phần di sản mà mình được hưởng.
  • Yêu cầu xác định quyền thừa kế và phân chia di sản.
  • Thỏa thuận phân chia di sản với những người thừa kế khác.
  • Yêu cầu Tòa án giải quyết khi phát sinh tranh chấp.
  • Từ chối nhận di sản theo điều kiện và thủ tục luật định.
  • Thực hiện quyền đối với tài sản được nhận sau khi việc thừa kế được xác lập hợp pháp.

Theo Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015, người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại trong phạm vi di sản, trừ trường hợp có thỏa thuận khác phù hợp pháp luật. Do đó, nhận di sản không chỉ là nhận tài sản mà còn có thể liên quan đến các nghĩa vụ tài sản của người đã mất.

8. Những người không được hưởng thừa kế theo pháp luật

Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015 quy định những người không được quyền hưởng di sản trong một số trường hợp, chẳng hạn:

  • Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc có hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản.
  • Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản.
  • Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản mà người đó có quyền hưởng.
  • Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản việc lập di chúc; giả mạo, sửa chữa, hủy hoặc che giấu di chúc nhằm hưởng di sản trái ý chí của người lập di chúc.

Các trường hợp này phải được xem xét theo đúng nội dung và điều kiện của Điều 621. Bộ luật cũng quy định ngoại lệ: người có hành vi thuộc một số trường hợp nêu trên vẫn có thể được hưởng di sản nếu người để lại di sản biết hành vi đó nhưng vẫn cho họ hưởng theo di chúc.

Ngoài ra, người từ chối nhận di sản hợp lệ sẽ không nhận phần di sản của mình. Việc từ chối phải đáp ứng điều kiện luật định và không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản đối với người khác.

9. Người thừa kế mất năng lực hành vi dân sự có được hưởng di sản không?

Người mất năng lực hành vi dân sự không tự động mất quyền hưởng di sản chỉ vì tình trạng năng lực hành vi của mình.

Nếu người đó thuộc hàng thừa kế và không thuộc trường hợp không có quyền hưởng di sản, họ vẫn có thể được xác định là người thừa kế. Việc thực hiện quyền, quản lý tài sản và giao dịch liên quan cần tuân thủ quy định về đại diện, giám hộ và bảo vệ quyền lợi của người được đại diện.

Khi giải quyết hồ sơ thừa kế có người mất năng lực hành vi dân sự, gia đình nên kiểm tra quyết định có liên quan, người đại diện hợp pháp và những yêu cầu thủ tục cụ thể. Không nên tự ý loại người này khỏi danh sách thừa kế chỉ vì họ không thể trực tiếp ký kết hoặc tự thực hiện giao dịch.

10. Người thừa kế đang quản lý di sản có được sở hữu toàn bộ tài sản không?

Người đang quản lý nhà đất, tiền hoặc tài sản của người đã mất không đương nhiên trở thành chủ sở hữu toàn bộ di sản.

Theo các quy định của Bộ luật Dân sự về quản lý di sản, người quản lý có thể thực hiện các công việc bảo quản, quản lý tài sản theo căn cứ pháp luật hoặc thỏa thuận, nhưng việc quản lý không đồng nghĩa với quyền tự quyết định phân chia toàn bộ tài sản.

Ví dụ, sau khi cha qua đời, người con cả tiếp tục sống trong căn nhà của cha mẹ và giữ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Việc người con cả đang ở trong nhà hoặc giữ giấy tờ không tự động làm mất quyền thừa kế của những người khác.

Nếu người quản lý di sản tự ý bán, chuyển nhượng, chiếm giữ hoặc không cung cấp thông tin về tài sản, các đồng thừa kế có thể yêu cầu làm rõ căn cứ quản lý, thỏa thuận phân chia hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định.

11. Khai thiếu người thừa kế có hậu quả gì?

Khai thiếu người thừa kế là tình huống hồ sơ nhận hoặc phân chia di sản không ghi nhận đầy đủ những người có quyền hưởng di sản theo pháp luật hoặc theo di chúc.

Điều này có thể xảy ra do người lập hồ sơ không biết còn người con khác, bỏ sót cha mẹ của người chết, không xác minh quan hệ con nuôi hoặc không xem xét trường hợp thừa kế thế vị.

Khai thiếu người thừa kế có làm mất quyền hưởng di sản không?

Không. Việc không ghi tên trong một văn bản khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản không tự động làm mất quyền thừa kế hợp pháp của người bị bỏ sót.

Tuy nhiên, người bị bỏ sót có thể cần thực hiện thủ tục yêu cầu xác nhận quyền thừa kế, yêu cầu xem xét lại việc phân chia hoặc khởi kiện nếu quyền lợi bị xâm phạm.

Cần làm gì khi phát hiện khai thiếu người thừa kế?

Nên thực hiện các bước sau:

  1. Thu thập giấy tờ chứng minh quan hệ với người đã mất, như giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn, hồ sơ nhận con nuôi hoặc tài liệu hộ tịch.
  2. Kiểm tra di chúc, văn bản khai nhận di sản hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản đã lập.
  3. Xác định tài sản đã được phân chia hay chuyển nhượng chưa.
  4. Trao đổi với các đồng thừa kế để tìm phương án giải quyết.
  5. Nếu không thỏa thuận được, cân nhắc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp.

Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế. Thời hiệu yêu cầu xác nhận quyền thừa kế hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là 10 năm; thời hiệu yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại là 03 năm. Việc xác định thời hiệu cụ thể cần xem xét yêu cầu và tình tiết vụ việc.

12. Giấy xác nhận người thừa kế là gì? Xin ở đâu?

“Giấy xác nhận người thừa kế” là cách gọi thường dùng để chỉ giấy tờ chứng minh ai là người có quyền hưởng di sản hoặc xác nhận quan hệ thừa kế để thực hiện thủ tục nhận tài sản.

Tuy nhiên, cần phân biệt tên gọi thông thường này với các văn bản pháp lý được sử dụng trong từng thủ tục. Không phải mọi trường hợp đều có một mẫu giấy duy nhất mang tên “Giấy xác nhận người thừa kế” để sử dụng chung.

Tùy hồ sơ, giấy tờ có thể bao gồm:

  • Giấy chứng tử hoặc giấy tờ xác nhận sự kiện chết.
  • Giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn, giấy tờ nhận con nuôi và tài liệu chứng minh quan hệ gia đình.
  • Di chúc hợp pháp, nếu có.
  • Văn bản khai nhận di sản hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản được lập theo thủ tục phù hợp.
  • Giấy tờ về quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản.
  • Giấy tờ nhân thân của những người thừa kế.

Đối với hồ sơ có nhiều người thừa kế, tài sản có giá trị lớn hoặc có người không thống nhất việc phân chia, nên kiểm tra thủ tục tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc cơ quan có thẩm quyền trước khi lập văn bản.

13. Gửi tiết kiệm có cần người thừa kế không? Nhận tiền ngân hàng khi người gửi qua đời

Gửi tiết kiệm có cần người thừa kế không?

Khi một người mở sổ tiết kiệm hoặc gửi tiền ngân hàng, thông thường không phải chỉ định người thừa kế như một điều kiện bắt buộc để thực hiện giao dịch gửi tiền.

Tuy nhiên, nếu người gửi tiền qua đời, số tiền thuộc quyền sở hữu của họ có thể trở thành di sản thừa kế. Việc nhận tiền sẽ được giải quyết theo di chúc hợp pháp hoặc theo quy định về thừa kế theo pháp luật, cùng thủ tục xác minh của ngân hàng.

Gửi tiền ngân hàng có cần người thừa kế không khi chủ tài khoản qua đời?

Nếu người gửi tiền qua đời mà không có di chúc, những người được xác định là người thừa kế theo pháp luật có thể cần thực hiện thủ tục để nhận khoản tiền gửi.

Ngân hàng thường yêu cầu hồ sơ chứng minh người gửi đã qua đời, giấy tờ nhân thân, giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế và văn bản về việc nhận hoặc phân chia di sản theo quy định áp dụng. Hồ sơ cụ thể phụ thuộc loại tài khoản, sản phẩm tiền gửi, yêu cầu của ngân hàng và tình trạng các đồng thừa kế.

Nếu có nhiều người thừa kế, không nên tự ý để một người nhận toàn bộ số tiền chỉ vì người đó đang giữ sổ tiết kiệm hoặc có thông tin tài khoản. Cần xác định quyền của từng người và thống nhất phương án nhận tiền theo quy định.

14. Câu hỏi thường gặp về người thừa kế theo pháp luật

  • Gồm những người thuộc ba hàng thừa kế theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.
  • Hàng thứ nhất gồm vợ, chồng, cha mẹ và con; hàng thứ hai gồm ông bà, anh chị em ruột và cháu ruột trong trường hợp luật định; hàng thứ ba gồm cụ, bác, chú, cậu, cô, dì, cháu và chắt trong các quan hệ được luật quy định.

Có.

Theo khoản 2 Điều 651, những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau, trừ trường hợp có căn cứ pháp luật khác làm thay đổi cách xác định phần hưởng hoặc phạm vi di sản.

  • Có thể, nếu thuộc trường hợp thừa kế theo pháp luật hoặc là người được hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo Điều 644.
  • Cần kiểm tra nội dung di chúc và các điều kiện pháp luật liên quan.
  • Theo Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015, nghĩa vụ tài sản do người chết để lại được thực hiện trong phạm vi di sản, trừ trường hợp có thỏa thuận khác phù hợp pháp luật.
  • Người thừa kế không mặc nhiên phải dùng tài sản riêng vượt quá phạm vi trách nhiệm theo quy định chỉ vì họ nhận thừa kế.
  • Không.
  • Việc giữ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc trực tiếp quản lý nhà đất không tự động làm phát sinh quyền sở hữu toàn bộ di sản.
  • Cần xác định chủ sở hữu, nguồn gốc tài sản, hàng thừa kế và căn cứ phân chia.
  • Có thể yêu cầu xác định quyền thừa kế và giải quyết hậu quả của việc phân chia nếu có căn cứ.
  • Việc xử lý phụ thuộc tình trạng tài sản, văn bản đã lập, quyền của các bên và thời hiệu pháp luật áp dụng.

15. Kết luận

Người thừa kế theo pháp luật được xác định theo ba hàng thừa kế tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau, trong khi hàng thừa kế sau chỉ được hưởng khi đáp ứng điều kiện luật định về việc không còn người ở hàng trước.

Để xác định đúng người thừa kế, cần kiểm tra di chúc, quan hệ gia đình, tài sản để lại, trường hợp thừa kế thế vị và các điều kiện liên quan. Việc khai thiếu người thừa kế hoặc để một người tự quản lý toàn bộ di sản có thể dẫn đến tranh chấp, ảnh hưởng đến quyền lợi của các thành viên trong gia đình.

Nếu đang chuẩn bị hồ sơ nhận tiền gửi ngân hàng, nhà đất hoặc phân chia di sản, nên lập danh sách đầy đủ những người có khả năng được hưởng, chuẩn bị giấy tờ chứng minh quan hệ và kiểm tra thủ tục trước khi ký văn bản khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản.

Chat Zalo
Đặt Lịch

    PHIẾU ĐẶT LỊCH

    Vui lòng điền thông tin liên hệ và lựa chọn Hình thức tư vấn phù hợp với yêu cầu của bạn.






    Bạn vui lòng quét mã để thanh toán phí tư vấn và nhấn Đặt lịch tư vấn. Lưu ý: Lịch tư vấn chỉ được xác nhận khi thanh toán thành công. Trong vòng 05 phút, chúng tôi sẽ liên hệ để xác nhận và kết nối bạn với đội ngũ luật sư.


    Luật sư tư vấn trực tiếp

    Luật sư tư vấn Online

    Bạn cần thanh toán trước khi gửi phiếu đặt lịch