Việc tự ý dựng ki-ốt trên đất công để bán hàng, kinh doanh hoặc cho thuê khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép có thể bị xử lý theo pháp luật đất đai. Đặc biệt, nếu người dân tự chiếm phần đất do Nhà nước quản lý rồi dựng công trình kiên cố hoặc tạm thời trên đó thì không thể lấy lý do đã sử dụng ổn định để mặc nhiên xác lập quyền sử dụng đất.
Tùy vào nguồn gốc đất, thời điểm vi phạm, mục đích sử dụng và tình trạng công trình, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính, buộc tháo dỡ ki-ốt, buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu và nộp lại số lợi bất hợp pháp nếu có. Nghị định 123/2024/NĐ-CP hiện là một trong những văn bản quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.
Tự ý dựng ki-ốt trên đất công bị xử lý thế nào?
Có thể bị xác định là hành vi chiếm đất
Luật Đất đai 2024 xác định chiếm đất là việc sử dụng đất do Nhà nước đã quản lý mà chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép, hoặc sử dụng đất của người sử dụng đất hợp pháp khác mà chưa được người đó cho phép.
Do đó, nếu một người tự ý sử dụng phần đất công để dựng ki-ốt mà chưa được cơ quan có thẩm quyền giao đất, cho thuê đất hoặc cho phép sử dụng thì có thể bị xem xét về hành vi chiếm đất.
Ví dụ, một khu đất thuộc quỹ đất do UBND cấp xã quản lý đang được sử dụng làm đất công cộng. A tự ý dựng một ki-ốt trên phần đất này rồi sử dụng để bán đồ ăn mà không có quyết định cho thuê hoặc cho phép sử dụng đất. Việc A dựng ki-ốt không làm phát sinh quyền sử dụng hợp pháp đối với phần đất công đó.
Ngoài hành vi chiếm đất, nếu việc dựng ki-ốt còn làm thay đổi mục đích sử dụng đất hoặc sử dụng đất không đúng mục đích được giao, cho thuê thì người vi phạm có thể phải chịu thêm biện pháp xử lý tương ứng.
Ki-ốt có thể bị buộc tháo dỡ, khôi phục hiện trạng đất
Trong trường hợp vi phạm, một trong những biện pháp khắc phục quan trọng là buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã giải thích rằng đối với một số trường hợp sử dụng đất không đúng mục đích sau ngày 01/7/2014, Nghị định 123/2024/NĐ-CP quy định biện pháp khắc phục là buộc khôi phục tình trạng ban đầu.
Việc khôi phục hiện trạng có thể bao gồm phá dỡ, di chuyển công trình, tài sản trên đất và đưa vật liệu ra khỏi thửa đất. Quy định về mức độ khôi phục hiện trạng đất cũng thể hiện rõ biện pháp phá dỡ, di chuyển công trình, tài sản trên đất trong trường hợp cần thiết.
Như vậy, nếu ki-ốt được dựng trái phép trên đất công và thuộc trường hợp phải khôi phục hiện trạng, người dựng ki-ốt có thể phải tự tháo dỡ công trình và trả lại mặt bằng.
Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Không nên hiểu rằng cứ dựng ki-ốt trên đất công thì chỉ cần nộp tiền phạt là được giữ lại công trình. Tiền phạt và biện pháp khắc phục hậu quả là hai vấn đề khác nhau. Nếu quyết định xử lý yêu cầu khôi phục hiện trạng thì người vi phạm vẫn phải tháo dỡ ki-ốt dù đã chấp hành tiền phạt.
Có thể phải nộp lại số lợi bất hợp pháp
Nếu ki-ốt được dựng trái phép trên đất công để kinh doanh và người vi phạm thu được lợi ích từ việc sử dụng đất, ngoài việc xử phạt và khôi phục hiện trạng, trường hợp pháp luật quy định còn có thể phải nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.
Các quy định xử phạt về sử dụng đất không đúng mục đích tại Nghị định 123/2024/NĐ-CP có quy định biện pháp khắc phục hậu quả gồm buộc khôi phục tình trạng ban đầu và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp trong các trường hợp tương ứng.
Ví dụ, A dựng ki-ốt trên đất công rồi cho người khác thuê làm cửa hàng trong nhiều tháng. Khi cơ quan có thẩm quyền xác định hành vi vi phạm, ngoài việc xử lý công trình, khoản lợi bất hợp pháp phát sinh từ việc sử dụng đất trái phép có thể được xem xét xử lý theo quy định.
Dựng ki-ốt trên đất công có được hợp thức hóa không?
Không phải trường hợp nào người đang sử dụng đất công cũng được hợp thức hóa quyền sử dụng đất hoặc được giữ lại công trình.
Luật Đất đai 2024 có quy định riêng đối với một số trường hợp lấn, chiếm đất hoặc sử dụng đất có vi phạm trước ngày 01/7/2014. Việc xử lý còn phụ thuộc vào thời điểm vi phạm, loại đất, quy hoạch và tình trạng sử dụng thực tế.
Đối với các hành vi vi phạm xảy ra sau thời điểm này, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào quy định hiện hành để xử lý. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng xác định rằng đối với một số trường hợp sử dụng đất sai mục đích sau ngày 01/7/2014, biện pháp khắc phục có thể là khôi phục tình trạng ban đầu.
Vì vậy, người đang sử dụng đất công không nên tự ý dựng ki-ốt với suy nghĩ rằng sử dụng càng lâu thì sau này sẽ được công nhận.
Ví dụ tự ý dựng ki-ốt trên đất công
Khu đất A là đất công do Nhà nước quản lý, được quy hoạch sử dụng vào mục đích công cộng. Ông B tự ý dựng một ki-ốt bằng khung thép và mái tôn trên khu đất này để bán hàng. B không có quyết định giao đất, cho thuê đất hoặc văn bản cho phép sử dụng.
Sau khi kiểm tra, cơ quan có thẩm quyền xác định B đã tự ý chiếm phần đất do Nhà nước quản lý để sử dụng.
Trong trường hợp này, B có thể bị xử lý vi phạm hành chính theo quy định về đất đai. Tùy hành vi cụ thể, ngoài tiền phạt, B có thể phải tháo dỡ ki-ốt, di chuyển toàn bộ vật liệu và khôi phục lại mặt bằng theo quyết định xử lý. Nếu có số lợi bất hợp pháp từ việc sử dụng đất thì khoản lợi này cũng có thể bị xử lý theo quy định.
Nếu B tiếp tục sử dụng đất sau khi đã có quyết định xử lý, việc không chấp hành quyết định của cơ quan có thẩm quyền có thể làm phát sinh những hậu quả pháp lý khác.
Người dân cần làm gì khi phát hiện ki-ốt dựng trái phép trên đất công?
Nếu phát hiện có người tự ý dựng ki-ốt trên đất công, người dân có thể:
- Xác định khu đất thuộc cơ quan, tổ chức nào quản lý.
- Ghi nhận vị trí, hiện trạng và thời điểm ki-ốt được dựng.
- Chụp ảnh, quay video hiện trạng nếu cần thiết.
- Phản ánh đến UBND cấp xã hoặc cơ quan có thẩm quyền quản lý đất.
- Cung cấp thông tin về việc sử dụng đất, cho thuê lại hoặc kinh doanh trên đất nếu có.
- Không tự ý tháo dỡ hoặc gây thiệt hại đối với ki-ốt của người khác.
Việc xử lý công trình trên đất công cần được thực hiện bởi cơ quan có thẩm quyền để xác định chính xác nguồn gốc đất, hành vi vi phạm và biện pháp khắc phục phù hợp.
Nếu bạn cần hỗ trợ, hãy đăng ký tư vấn trực tiếp hoặc online với Luật Thiên Mã để được giải đáp chi tiết, xây dựng phương án xử lý tối ưu với chi phí hợp lý, phải chăng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Kết luận
Tự ý dựng ki-ốt trên đất công có thể bị buộc tháo dỡ. Nếu việc dựng ki-ốt xuất phát từ hành vi tự ý chiếm đất do Nhà nước quản lý hoặc sử dụng đất trái quy định, người vi phạm có thể bị xử phạt và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả, trong đó có trường hợp phải tháo dỡ công trình và khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất.
Việc đã dựng ki-ốt và kinh doanh trong thời gian dài không đồng nghĩa với việc người sử dụng đương nhiên có quyền đối với đất công. Do đó, trước khi dựng công trình hoặc sử dụng đất do Nhà nước quản lý, cần xác định rõ căn cứ pháp lý về giao đất, cho thuê đất hoặc cho phép sử dụng để tránh bị xử phạt và buộc tháo dỡ công trình.
