Trong thời đại mạng xã hội và các nền tảng số phát triển mạnh, việc tạo lập, lưu trữ, chia sẻ hình ảnh, video có nội dung khiêu dâm, đồi trụy có thể diễn ra rất dễ dàng. Tuy nhiên, không phải cứ sở hữu hoặc gửi một hình ảnh, video có nội dung nhạy cảm là đương nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Pháp luật đặt ra những dấu hiệu và ngưỡng cụ thể để xác định tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy.
Theo Điều 326 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, hành vi làm ra, sao chép, lưu hành, vận chuyển, mua bán hoặc tàng trữ nhằm phổ biến văn hóa phẩm có nội dung khiêu dâm, đồi trụy có thể bị phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù. Đặc biệt, việc sử dụng Internet, mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội có thể bị áp dụng khung hình phạt từ 03 năm đến 10 năm tù.
Tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy là gì?
Theo khoản 1 Điều 326 Bộ luật Hình sự, người nào thực hiện các hành vi như làm ra, sao chép, lưu hành, vận chuyển, mua bán, tàng trữ nhằm phổ biến sách, báo, tranh, ảnh, phim, nhạc hoặc vật phẩm khác có nội dung khiêu dâm, đồi trụy, hoặc thực hiện hành vi khác truyền bá vật phẩm đồi trụy, thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong các trường hợp luật định.
Có thể thấy, pháp luật không chỉ xử lý hành vi bán hoặc phát tán mà còn bao quát nhiều hành vi khác nếu được thực hiện với mục đích truyền bá.
Những hành vi nào có thể bị xem xét?
Một số hành vi thường được đặt ra trong thực tế gồm:
- Làm ra video, hình ảnh có nội dung đồi trụy nhằm phổ biến;
- Sao chép, nhân bản các nội dung đồi trụy để phát tán;
- Lưu hành, chia sẻ cho người khác;
- Vận chuyển, mua bán các vật phẩm có nội dung đồi trụy;
- Tàng trữ nhằm mục đích phổ biến;
- Sử dụng Internet, mạng xã hội hoặc phương tiện điện tử để truyền bá.
Điểm quan trọng là tàng trữ đơn thuần không phải lúc nào cũng cấu thành tội này. Điều 326 yêu cầu trường hợp tàng trữ phải có mục đích nhằm phổ biến. Đây là yếu tố cần được xem xét khi đánh giá trách nhiệm hình sự.
Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Không nên đồng nhất việc “có nội dung nhạy cảm” với “văn hóa phẩm đồi trụy” theo nghĩa hình sự. Để xử lý theo Điều 326, cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá nội dung vật phẩm, hành vi của người thực hiện, mục đích phổ biến và các điều kiện về số lượng, dung lượng hoặc phạm vi phổ biến được luật quy định.
Dấu hiệu nhận biết tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy
Để xác định một hành vi có dấu hiệu của tội phạm theo Điều 326 Bộ luật Hình sự, cần xem xét nhiều yếu tố thay vì chỉ nhìn vào việc người đó có chia sẻ hình ảnh hoặc video hay không.
Có hành vi truyền bá vật phẩm có nội dung khiêu dâm, đồi trụy
Đây là dấu hiệu đầu tiên cần xác định.
Vật phẩm được đề cập trong Điều 326 khá rộng, bao gồm sách, báo, tranh, ảnh, phim, nhạc hoặc các vật phẩm khác có nội dung khiêu dâm, đồi trụy.
Trong môi trường số, vật phẩm có thể tồn tại dưới dạng dữ liệu điện tử. Vì vậy, việc sử dụng máy tính, điện thoại, mạng xã hội hoặc nền tảng trực tuyến để truyền bá cũng có thể thuộc phạm vi điều chỉnh của Điều 326.
Có mục đích phổ biến đối với hành vi tàng trữ
Không phải cứ lưu một video hoặc hình ảnh có nội dung đồi trụy trong điện thoại, máy tính là mặc nhiên phạm tội.
Đối với hành vi tàng trữ, Điều 326 quy định rõ việc tàng trữ phải nhằm mục đích phổ biến. Do đó, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét mục đích thực tế của người tàng trữ cùng các tài liệu, dữ liệu và hành vi liên quan.
Ví dụ, một người lưu trữ số lượng lớn video đồi trụy để bán, phát tán hoặc cung cấp cho nhiều người sẽ có dấu hiệu khác với trường hợp một người vô tình nhận được một tệp dữ liệu và không thực hiện hành vi phổ biến.
Đạt điều kiện để truy cứu trách nhiệm hình sự
Điều 326 không quy định rằng mọi hành vi truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy đều lập tức bị xử lý hình sự.
Theo khoản 1 Điều 326, trường hợp cơ bản phải thuộc một trong các điều kiện như:
- Dữ liệu được số hóa từ 01 GB đến dưới 05 GB;
- Ảnh từ 100 ảnh đến dưới 200 ảnh;
- Sách in, báo in hoặc vật phẩm khác từ 50 đến dưới 100 đơn vị;
- Phổ biến cho 10 đến 20 người;
- Hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
Như vậy, số lượng, dung lượng hoặc số người được phổ biến là những căn cứ quan trọng để xác định trách nhiệm hình sự.
Mức phạt tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy theo Điều 326
Điều 326 quy định 3 khung hình phạt chính, tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi.
Khung cơ bản: Phạt đến 03 năm tù
Theo khoản 1 Điều 326, người phạm tội có thể bị:
- Phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng;
- Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm;
- Hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Khung này áp dụng khi hành vi thuộc một trong các trường hợp về dung lượng, số lượng, số người được phổ biến hoặc người phạm tội đã từng bị xử phạt hành chính, đã bị kết án về tội này nhưng chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
Khung tăng nặng: Phạt tù từ 03 năm đến 10 năm
Theo khoản 2 Điều 326, người phạm tội bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm nếu thuộc một trong các trường hợp:
- Có tổ chức;
- Dữ liệu được số hóa từ 05 GB đến dưới 10 GB;
- Ảnh từ 200 ảnh đến dưới 500 ảnh;
- Sách in, báo in hoặc vật phẩm khác từ 100 đến dưới 200 đơn vị;
- Phổ biến cho từ 21 người đến 100 người;
- Phổ biến cho người dưới 18 tuổi;
- Sử dụng mạng Internet, mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội;
- Tái phạm nguy hiểm.
Đáng chú ý, hành vi sử dụng Internet hoặc phương tiện điện tử để phạm tội đã được Điều 326 xác định là tình tiết định khung tăng nặng. Vì vậy, không thể cho rằng việc chuyển từ hình thức phát tán trực tiếp sang đăng tải trên mạng xã hội sẽ làm giảm trách nhiệm hình sự.
Khung cao nhất: Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm
Theo khoản 3 Điều 326, mức phạt tù từ 07 năm đến 15 năm được áp dụng khi:
- Dữ liệu được số hóa có dung lượng từ 10 GB trở lên;
- Có từ 500 ảnh trở lên;
- Có từ 200 đơn vị sách in, báo in hoặc vật phẩm khác trở lên;
- Phổ biến cho 101 người trở lên.
Đây là khung hình phạt cao nhất đối với cá nhân phạm tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy.
Đăng video đồi trụy lên mạng xã hội có bị phạt tù không?
Có thể.
Nếu một người sử dụng Facebook, TikTok, website, nhóm chat hoặc nền tảng trực tuyến khác để đăng tải, chia sẻ, phát tán nội dung đồi trụy, hành vi này có thể thuộc trường hợp “sử dụng mạng Internet, mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội” tại điểm g khoản 2 Điều 326.
Khi đó, nếu đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm, người thực hiện có thể bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm theo khoản 2 Điều 326.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa một lần gửi riêng cho một người với hành vi truyền bá có quy mô lớn. Việc xác định trách nhiệm hình sự phải dựa trên toàn bộ hành vi, mục đích, số lượng người tiếp nhận, dữ liệu và các tình tiết khác của vụ việc.
Phổ biến văn hóa phẩm đồi trụy cho người dưới 18 tuổi bị phạt thế nào?
Đây là trường hợp pháp luật xử lý nghiêm hơn.
Theo điểm e khoản 2 Điều 326 Bộ luật Hình sự, nếu hành vi truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy được thực hiện đối với người dưới 18 tuổi, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm.
Quy định này thể hiện chính sách bảo vệ đặc biệt đối với người chưa thành niên trước những nội dung có khả năng gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển về thể chất, tâm lý và nhận thức.
Vì vậy, việc xác định độ tuổi của người tiếp nhận nội dung có thể trở thành yếu tố quan trọng khi cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá khung hình phạt.
Người phạm tội còn có thể chịu hình phạt bổ sung
Ngoài hình phạt chính, khoản 4 Điều 326 Bộ luật Hình sự quy định người phạm tội còn có thể bị:
- Phạt tiền từ 05 triệu đồng đến 30 triệu đồng;
- Cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Việc áp dụng hình phạt bổ sung phụ thuộc vào tính chất, mức độ của hành vi và quyết định của Tòa án trong từng vụ án.
Ví dụ để nhận biết khi nào có thể bị truy cứu hình sự
Giả sử A xây dựng một nhóm trực tuyến để chia sẻ video có nội dung đồi trụy. A thu thập nhiều video, sau đó đăng tải lên nhóm và cung cấp quyền truy cập cho hàng chục người.
Nếu cơ quan chức năng xác định nội dung thuộc phạm vi Điều 326, đồng thời hành vi sử dụng mạng Internet để truyền bá đáp ứng các điều kiện luật định, A có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo điểm g khoản 2 Điều 326, với mức phạt tù từ 03 năm đến 10 năm.
Nếu số lượng người được phổ biến từ 101 người trở lên hoặc dữ liệu đạt từ 10 GB trở lên, hành vi có thể thuộc khung hình phạt từ 07 năm đến 15 năm theo khoản 3 Điều 326.
Lưu ý từ Luật sư Đặng Quý Tiên: Khi xử lý các vụ việc liên quan đến nội dung đồi trụy trên không gian mạng, cần đặc biệt lưu ý dữ liệu điện tử, số lượng người tiếp nhận, dung lượng dữ liệu và mục đích của người thực hiện. Đây có thể là những căn cứ quan trọng để xác định hành vi thuộc khung hình phạt nào.
Kết luận
Tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy được quy định tại Điều 326 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Người thực hiện các hành vi như làm ra, sao chép, lưu hành, vận chuyển, mua bán hoặc tàng trữ nhằm phổ biến vật phẩm có nội dung khiêu dâm, đồi trụy có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng các điều kiện luật định. Đặc biệt, việc sử dụng Internet, mạng xã hội hoặc phương tiện điện tử để phạm tội có thể bị áp dụng khung phạt từ 03 năm đến 10 năm tù.
Tùy mức độ, người phạm tội có thể bị phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 15 năm, đồng thời có thể chịu hình phạt bổ sung. Do đó, khi một vụ việc cụ thể phát sinh, cần đánh giá chính xác nội dung vật phẩm, mục đích truyền bá, dung lượng, số lượng, số người tiếp nhận và phương thức phát tán để xác định đúng trách nhiệm pháp lý.
Nếu bạn cần hỗ trợ, hãy đăng ký tư vấn trực tiếp hoặc online với Luật Thiên Mã để được giải đáp chi tiết, xây dựng phương án xử lý tối ưu với chi phí hợp lý, phải chăng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
