Trong thực tế, nhiều vụ đánh nhau, xô xát dẫn đến thương tích xảy ra sau khi các bên sử dụng rượu, bia. Khi bị khởi tố hoặc xét xử, người gây thương tích đôi khi cho rằng mình không làm chủ được hành vi vì quá say nên cần được giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, pháp luật hình sự có quy định riêng về trách nhiệm của người phạm tội do sử dụng rượu, bia.
Vậy người gây thương tích trong lúc say rượu có được giảm nhẹ trách nhiệm hình sự không? Việc say rượu có giúp người phạm tội được giảm án hay không, và nếu đã xin lỗi, bồi thường cho nạn nhân thì có được xem xét giảm nhẹ hình phạt? Bài viết dưới đây phân tích căn cứ pháp luật và những tình tiết có thể ảnh hưởng đến mức hình phạt trong từng vụ việc.
Say rượu gây thương tích có được giảm nhẹ trách nhiệm hình sự không?
Không. Việc say rượu, bia tự nó không phải là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Người gây thương tích vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, dù tại thời điểm xảy ra vụ việc họ không còn tỉnh táo như bình thường.
Theo Điều 13 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung, người phạm tội trong tình trạng mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi do dùng rượu, bia hoặc chất kích thích mạnh khác vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự. Quy định này nhằm xác định rằng việc tự sử dụng rượu, bia dẫn đến mất khả năng kiểm soát hành vi không đương nhiên giúp người thực hiện được miễn trách nhiệm hình sự.
Ví dụ, A uống rượu tại một buổi liên hoan, sau đó xảy ra mâu thuẫn và dùng chai bia đánh B gây thương tích. Dù A khai rằng mình quá say nên không kiểm soát được hành vi, cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải xem xét trách nhiệm của A căn cứ vào hành vi, lỗi, hậu quả và các chứng cứ có liên quan.
Cần phân biệt hai vấn đề: say rượu không phải căn cứ giảm nhẹ, nhưng người phạm tội vẫn có thể được giảm nhẹ nếu có những tình tiết khác được pháp luật công nhận. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào tình trạng say rượu để kết luận mức hình phạt cuối cùng.
Người say rượu gây thương tích có thể phạm tội gì?
Tội danh và khung hình phạt phụ thuộc vào tính chất hành vi, tỷ lệ tổn thương cơ thể, công cụ sử dụng, đối tượng bị xâm hại và các tình tiết khác của vụ việc.
Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác
Điều 134 Bộ luật Hình sự quy định về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác.
Theo đó, người có hành vi cố ý gây thương tích có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi tỷ lệ tổn thương cơ thể của nạn nhân từ 11% đến 30%, hoặc dưới 11% nhưng thuộc một trong các trường hợp luật định, chẳng hạn sử dụng hung khí nguy hiểm, có tính chất côn đồ hoặc thực hiện hành vi đối với người thuộc nhóm được pháp luật bảo vệ đặc biệt.
Mức hình phạt cụ thể được xác định theo khoản tương ứng của Điều 134 và các tình tiết thực tế. Tỷ lệ thương tích không phải yếu tố duy nhất quyết định việc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Ví dụ, A đang say rượu và dùng dao đâm B gây thương tích. Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét tỷ lệ tổn thương cơ thể, tính chất của hung khí, vị trí bị thương, ý thức chủ quan của A và những tình tiết khác để xác định tội danh, khung hình phạt phù hợp.
Trường hợp gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh
Trong một số vụ việc, người gây thương tích cho rằng họ hành động do bị nạn nhân xúc phạm hoặc khiêu khích trong lúc uống rượu. Tuy nhiên, say rượu hoặc tức giận thông thường không đồng nghĩa với trạng thái tinh thần bị kích động mạnh theo quy định pháp luật.
Điều 135 Bộ luật Hình sự quy định về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Việc áp dụng điều luật này phải căn cứ vào nguyên nhân, mức độ tác động tâm lý, diễn biến sự việc và các điều kiện pháp lý cụ thể.
Do đó, nếu người gây thương tích muốn viện dẫn tình tiết này, cần có căn cứ chứng minh trạng thái tinh thần thực tế và nguyên nhân dẫn đến hành vi. Chỉ khai rằng mình say rượu, nóng giận hoặc không kiềm chế được bản thân là chưa đủ để áp dụng Điều 135.
Những tình tiết nào có thể giúp người gây thương tích được giảm nhẹ hình phạt?
Mặc dù say rượu không phải tình tiết giảm nhẹ, người phạm tội vẫn có thể được Tòa án xem xét giảm nhẹ nếu có các tình tiết phù hợp theo Điều 51 Bộ luật Hình sự.
Tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả
Theo điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự, người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả có thể được xem xét là có tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Đối với vụ án gây thương tích, người phạm tội có thể chủ động thanh toán chi phí điều trị hợp lý, hỗ trợ phục hồi sức khỏe và bồi thường các thiệt hại khác theo quy định pháp luật.
Việc bồi thường cần được thực hiện thực chất, có tài liệu chứng minh và không chỉ dừng ở lời hứa. Các chứng từ chuyển khoản, biên nhận, văn bản thỏa thuận hoặc tài liệu thể hiện việc khắc phục hậu quả có thể có ý nghĩa khi cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá vụ án.
Thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải
Theo điểm s khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải là một trong các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Người gây thương tích nên khai báo trung thực về diễn biến vụ việc, hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng và thể hiện thái độ nhận thức rõ hậu quả do hành vi của mình gây ra.
Tuy nhiên, việc nhận tội hoặc xin lỗi không tự động bảo đảm được giảm án. Tòa án sẽ đánh giá tình tiết này cùng toàn bộ chứng cứ, tính chất hành vi và các tình tiết khác của vụ án.
Tự nguyện hòa giải, xin lỗi và khắc phục hậu quả
Việc chủ động xin lỗi, thể hiện thiện chí hòa giải và hỗ trợ nạn nhân khắc phục hậu quả có thể có ý nghĩa trong quá trình giải quyết vụ án, đặc biệt khi đi kèm việc bồi thường thực tế.
Dù vậy, cần phân biệt giữa việc hòa giải dân sự và trách nhiệm hình sự. Việc nạn nhân đồng ý hòa giải không phải lúc nào cũng làm chấm dứt vụ án hình sự. Hậu quả pháp lý còn phụ thuộc vào tội danh, điều kiện khởi tố theo yêu cầu của bị hại nếu có và quy định áp dụng đối với vụ việc cụ thể.
Có nhân thân tốt hoặc các tình tiết giảm nhẹ khác
Tòa án có thể xem xét những tình tiết khác theo Điều 51 Bộ luật Hình sự, nếu đáp ứng điều kiện luật định. Chẳng hạn, người phạm tội có thành tích xuất sắc trong sản xuất, chiến đấu, học tập hoặc công tác có thể được xem xét theo quy định tương ứng.
Ngoài các tình tiết được liệt kê tại khoản 1 Điều 51, khoản 2 Điều này còn cho phép Tòa án coi đầu thú hoặc tình tiết khác là tình tiết giảm nhẹ, nhưng phải ghi rõ lý do trong bản án.
Luật sư Đặng Quý Tiên lưu ý: Người gây thương tích không nên tập trung vào lý do “do say rượu nên không kiểm soát được hành vi” để xin giảm nhẹ. Thay vào đó, cần xác định những tình tiết có căn cứ pháp luật, như tự nguyện bồi thường, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải và các yếu tố cụ thể khác có lợi cho việc đánh giá trách nhiệm hình sự.
Say rượu có bị xem là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự không?
Không thể mặc nhiên coi việc say rượu là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự trong mọi vụ án.
Điều 52 Bộ luật Hình sự quy định các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Việc người phạm tội sử dụng rượu, bia không nằm trong danh sách tình tiết tăng nặng chung tại điều luật này. Tuy nhiên, việc sử dụng rượu, bia có thể có ý nghĩa pháp lý khác trong những tội danh cụ thể, đặc biệt là một số tội liên quan đến điều khiển phương tiện giao thông.
Đối với hành vi cố ý gây thương tích, cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải xác định tình tiết tăng nặng dựa trên quy định áp dụng cho tội danh và diễn biến thực tế, chẳng hạn phạm tội có tổ chức, có tính chất côn đồ hoặc tái phạm nguy hiểm khi đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật.
Vì vậy, cần tránh cả hai cách hiểu sai: say rượu không đương nhiên giúp được giảm nhẹ, nhưng cũng không tự động là tình tiết tăng nặng chung cho mọi tội phạm.
Ví dụ thực tế về việc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự khi say rượu gây thương tích
A uống rượu tại một buổi gặp mặt và xảy ra mâu thuẫn với B. Trong lúc cãi vã, A dùng tay đánh B gây thương tích. Sau khi tỉnh rượu, A nhận thức được hành vi sai trái, chủ động xin lỗi, thanh toán chi phí điều trị và bồi thường thiệt hại cho B.
Trong trường hợp này, việc A say rượu không phải căn cứ giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, việc A tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả, thành khẩn khai báo và ăn năn hối cải có thể được xem xét là các tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 Bộ luật Hình sự.
Ngược lại, nếu A sử dụng hung khí nguy hiểm, gây thương tích nghiêm trọng, có tính chất côn đồ hoặc có những tình tiết bất lợi khác, các yếu tố này cũng cần được đánh giá khi xác định khung hình phạt. Việc bồi thường không tự động xóa bỏ trách nhiệm hình sự, và mức hình phạt cuối cùng phải căn cứ vào toàn bộ hồ sơ vụ án.
>> Đặt lịch tư vấn với luật sư của chúng tôi và trải nghiệm dịch vụ pháp lý uy tín, nơi mọi vấn đề của bạn sẽ được giải quyết hiệu quả và nhanh chóng!
Kết luận
Người gây thương tích trong lúc say rượu không được giảm nhẹ trách nhiệm hình sự chỉ vì lý do say rượu. Theo Điều 13 Bộ luật Hình sự, người mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi do sử dụng rượu, bia vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự. Nếu hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, người gây thương tích có thể bị xử lý theo Điều 134 hoặc điều luật tương ứng tùy trường hợp.
Tuy nhiên, người phạm tội vẫn có thể được xem xét giảm nhẹ nếu có tình tiết khác được pháp luật công nhận, như tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả, thành khẩn khai báo và ăn năn hối cải. Để đánh giá chính xác khả năng giảm nhẹ và mức hình phạt, cần xem xét tỷ lệ tổn thương cơ thể, cách thức gây thương tích, công cụ sử dụng, diễn biến vụ việc, nhân thân và toàn bộ tình tiết có liên quan.
