Trong quá trình điều tra, truy tố hoặc xét xử vụ án hình sự, người bị tạm giam có thể mắc bệnh nặng, bệnh hiểm nghèo hoặc gặp tình trạng sức khỏe cần điều trị lâu dài. Khi đó, gia đình thường quan tâm liệu người bị tạm giam có được chuyển sang biện pháp ngăn chặn khác để điều trị bệnh hay không và cần thực hiện thủ tục gì để đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét.
Vậy người bị tạm giam mắc bệnh nặng có được thay đổi biện pháp ngăn chặn không? Pháp luật tố tụng hình sự có quy định về việc xem xét áp dụng biện pháp ngăn chặn khác đối với người bị bệnh nặng trong những điều kiện nhất định. Tuy nhiên, việc thay đổi không tự động xảy ra mà phải căn cứ vào tình trạng sức khỏe, nơi cư trú, lý lịch và các yếu tố liên quan đến việc bảo đảm giải quyết vụ án.
Người bị tạm giam mắc bệnh nặng có được thay đổi biện pháp ngăn chặn không?
Có thể được xem xét thay đổi biện pháp ngăn chặn nếu đáp ứng điều kiện luật định. Tuy nhiên, mắc bệnh nặng không đồng nghĩa với việc người bị tạm giam đương nhiên được trả tự do.
Theo khoản 4 Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, đối với bị can, bị cáo là người bị bệnh nặng, có nơi cư trú và lý lịch rõ ràng thì về nguyên tắc không tạm giam mà áp dụng biện pháp ngăn chặn khác, trừ các trường hợp ngoại lệ được quy định tại điều luật.
Quy định này cho thấy tình trạng bệnh nặng là yếu tố có thể được xem xét khi quyết định biện pháp ngăn chặn. Tuy nhiên, cơ quan có thẩm quyền còn phải đánh giá liệu việc thay đổi có ảnh hưởng đến hoạt động điều tra, truy tố, xét xử hoặc khả năng người bị buộc tội bỏ trốn, tiếp tục phạm tội hay cản trở việc giải quyết vụ án hay không.
Ví dụ, A đang bị tạm giam để phục vụ điều tra và được cơ sở y tế xác định mắc bệnh nặng cần điều trị chuyên sâu. Nếu A có nơi cư trú, lý lịch rõ ràng và không thuộc trường hợp ngoại lệ phải tiếp tục tạm giam, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét thay thế biện pháp tạm giam bằng biện pháp khác phù hợp.
Ngược lại, nếu người bị tạm giam thuộc trường hợp luật định không được áp dụng ngoại lệ này, chẳng hạn có căn cứ cho thấy họ bỏ trốn, tiếp tục phạm tội hoặc có hành vi can thiệp trái pháp luật vào việc giải quyết vụ án, thì việc mắc bệnh nặng không đương nhiên dẫn đến thay đổi biện pháp ngăn chặn.
Căn cứ pháp luật về thay đổi biện pháp ngăn chặn đối với người bị bệnh nặng
Quy định tại khoản 4 Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự
Khoản 4 Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định về việc không áp dụng biện pháp tạm giam đối với một số nhóm người, trong đó có người bị bệnh nặng, nếu đáp ứng điều kiện về nơi cư trú và lý lịch rõ ràng, trừ các trường hợp ngoại lệ được liệt kê trong điều luật.
Khi áp dụng quy định này, cần làm rõ ba vấn đề:
- Tình trạng bệnh: Phải có tài liệu y tế đủ căn cứ xác định người bị buộc tội mắc bệnh nặng. Việc tự khai mắc bệnh hoặc chỉ có đơn trình bày của gia đình thường chưa đủ để cơ quan có thẩm quyền đưa ra quyết định.
- Nơi cư trú và lý lịch: Đây là những yếu tố được pháp luật đề cập trực tiếp. Cơ quan có thẩm quyền cần xem xét khả năng quản lý, giám sát người được thay đổi biện pháp ngăn chặn.
- Các trường hợp ngoại lệ: Nếu có căn cứ thuộc trường hợp ngoại lệ theo khoản 4 Điều 119, người bị bệnh nặng vẫn có thể tiếp tục bị tạm giam theo quy định.
Cần lưu ý rằng điều luật đề cập đến bị can, bị cáo. Vì vậy, khi người đang bị tạm giữ hoặc tạm giam ở giai đoạn tố tụng khác, cần xác định đúng tư cách tố tụng và quy định tương ứng trước khi áp dụng.
Quy định tại Điều 125 về hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp ngăn chặn
Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định về việc hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp ngăn chặn. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền có thể hủy bỏ biện pháp đang áp dụng khi không còn cần thiết hoặc thay thế bằng biện pháp ngăn chặn khác khi có căn cứ phù hợp.
Đối với người bị tạm giam mắc bệnh nặng, quy định này là căn cứ quan trọng để đề nghị xem xét lại việc tiếp tục áp dụng biện pháp tạm giam. Tuy nhiên, quyết định cuối cùng phải dựa trên hồ sơ vụ án, tài liệu y tế, điều kiện áp dụng biện pháp khác và thẩm quyền ở từng giai đoạn tố tụng.
Việc gia đình gửi đơn đề nghị không đồng nghĩa với việc biện pháp tạm giam tự động chấm dứt. Người bị tạm giam vẫn phải chấp hành quyết định đang có hiệu lực cho đến khi cơ quan có thẩm quyền quyết định thay đổi hoặc hủy bỏ theo đúng thủ tục.
Những điều kiện nào cần xem xét khi đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn?
Người bị tạm giam thực sự mắc bệnh nặng
Đây là yếu tố quan trọng để cơ quan có thẩm quyền xem xét tình trạng sức khỏe và nhu cầu điều trị.
Gia đình nên thu thập hồ sơ khám, kết quả xét nghiệm, chẩn đoán của cơ sở y tế, giấy ra viện hoặc tài liệu chuyên môn khác nếu có. Trường hợp cần điều trị tại cơ sở chuyên khoa hoặc bệnh viện bên ngoài cơ sở giam giữ, tài liệu y tế nên thể hiện rõ tình trạng bệnh và yêu cầu điều trị.
Tuy nhiên, không có nghĩa cứ mắc bệnh mãn tính, bệnh cần theo dõi lâu dài hoặc có giấy xác nhận bệnh là đương nhiên đáp ứng điều kiện “bệnh nặng”. Việc đánh giá phải căn cứ vào hồ sơ y tế và quy định pháp luật có liên quan.
Có nơi cư trú và lý lịch rõ ràng
Khoản 4 Điều 119 đặt ra điều kiện về nơi cư trú và lý lịch rõ ràng đối với nhóm người được quy định tại khoản này.
Do đó, khi đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn, gia đình có thể chuẩn bị giấy tờ chứng minh nơi cư trú, thông tin nhân thân và các tài liệu liên quan theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng.
Những tài liệu này giúp cơ quan có thẩm quyền đánh giá khả năng quản lý người được thay đổi biện pháp ngăn chặn và mức độ bảo đảm sự có mặt của họ khi được triệu tập.
Không thuộc trường hợp ngoại lệ phải tiếp tục tạm giam
Ngay cả khi người bị buộc tội mắc bệnh nặng và có nơi cư trú rõ ràng, cơ quan có thẩm quyền vẫn phải kiểm tra các trường hợp ngoại lệ theo khoản 4 Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự.
Nếu người đó có căn cứ bị xác định thuộc trường hợp bỏ trốn và bị bắt theo quyết định truy nã, tiếp tục phạm tội hoặc có hành vi tác động trái pháp luật đến việc khai báo, chứng cứ, người làm chứng, bị hại hoặc người liên quan theo điều luật, việc thay đổi biện pháp có thể không được chấp nhận.
Vì vậy, tình trạng bệnh là yếu tố cần xem xét nhưng không phải căn cứ duy nhất quyết định việc có được thay đổi biện pháp ngăn chặn hay không.
Có thể thay thế tạm giam bằng những biện pháp ngăn chặn nào?
Tùy tình trạng vụ án và điều kiện luật định, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét áp dụng một biện pháp ngăn chặn khác thay cho tạm giam.
Một số biện pháp được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự gồm:
- Bảo lĩnh: Cá nhân hoặc cơ quan, tổ chức đáp ứng điều kiện luật định đứng ra nhận bảo lĩnh để bảo đảm người bị buộc tội thực hiện các nghĩa vụ.
- Đặt tiền để bảo đảm: Người bị buộc tội hoặc người thân thích nộp một khoản tiền theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền để bảo đảm việc chấp hành nghĩa vụ.
- Cấm đi khỏi nơi cư trú: Áp dụng khi người bị buộc tội có đủ điều kiện và phải thực hiện các nghĩa vụ theo quy định.
Việc lựa chọn biện pháp nào phụ thuộc vào điều kiện áp dụng đối với từng biện pháp, tính chất vụ án, nhân thân, nơi cư trú và các yếu tố cần thiết khác. Không phải mọi người bị bệnh nặng đều có thể được chuyển sang bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú.
Ngoài việc đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn, nếu người bị tạm giam cần điều trị bệnh, gia đình cũng có thể đề nghị cơ sở giam giữ và cơ quan có thẩm quyền bảo đảm việc khám, chữa bệnh theo quy định. Việc được khám chữa bệnh không đồng nghĩa với việc người đó được thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp tạm giam.
Thủ tục đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn khi người bị tạm giam mắc bệnh nặng
Gia đình hoặc người bào chữa có thể cân nhắc thực hiện các bước sau để đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét.
Bước 1: Chuẩn bị đơn đề nghị. Nội dung đơn cần nêu rõ thông tin người bị tạm giam, vụ án đang được giải quyết, tình trạng bệnh, lý do đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn và biện pháp thay thế được đề xuất nếu có căn cứ.
Bước 2: Thu thập tài liệu y tế. Đính kèm các giấy tờ như kết quả khám, chẩn đoán, hồ sơ điều trị và tài liệu khác thể hiện tình trạng bệnh. Nếu cần thiết, có thể đề nghị cơ sở giam giữ phối hợp để người bị tạm giam được khám hoặc đánh giá tình trạng sức khỏe theo quy định.
Bước 3: Bổ sung tài liệu về nơi cư trú và lý lịch. Chuẩn bị giấy tờ có liên quan nhằm chứng minh nơi cư trú rõ ràng, nhân thân và điều kiện quản lý nếu được áp dụng biện pháp ngăn chặn khác.
Bước 4: Gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền. Cơ quan tiếp nhận và quyết định phụ thuộc vào giai đoạn tố tụng, chủ thể đã ra quyết định áp dụng biện pháp ngăn chặn và các quy định về thẩm quyền hiện hành. Gia đình nên xác định đúng cơ quan đang thụ lý vụ án để gửi đề nghị.
Bước 5: Theo dõi kết quả giải quyết. Gia đình hoặc người bào chữa có thể cung cấp thêm tài liệu khi được yêu cầu. Trong thời gian chờ quyết định, người bị tạm giam vẫn phải chấp hành biện pháp đang áp dụng; nếu tình trạng sức khỏe cần can thiệp khẩn cấp, cần thông báo ngay cho cơ sở giam giữ và cơ sở y tế có trách nhiệm để được xử lý kịp thời.
Ví dụ về trường hợp người bị tạm giam mắc bệnh nặng
A là bị can trong một vụ án hình sự và đang bị tạm giam. Trong quá trình tạm giam, A được chẩn đoán mắc bệnh nặng, cần điều trị chuyên sâu. Gia đình A có giấy tờ y tế, tài liệu chứng minh nơi cư trú rõ ràng và gửi đơn đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn.
Trong trường hợp này, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét hồ sơ bệnh án, điều kiện cư trú, lý lịch, tính chất vụ án, căn cứ tiếp tục tạm giam và các trường hợp ngoại lệ theo khoản 4 Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự. Nếu đáp ứng điều kiện luật định và có căn cứ thay thế, cơ quan có thẩm quyền có thể quyết định áp dụng biện pháp ngăn chặn khác.
Ngược lại, nếu A thuộc trường hợp ngoại lệ phải tiếp tục tạm giam hoặc cơ quan có thẩm quyền xác định chưa đủ căn cứ thay đổi biện pháp, đề nghị có thể không được chấp nhận. Dù vậy, nhu cầu khám chữa bệnh vẫn cần được xem xét, giải quyết theo quy định về chăm sóc sức khỏe đối với người bị tạm giữ, tạm giam.
>> Đặt lịch tư vấn với luật sư của chúng tôi và trải nghiệm dịch vụ pháp lý uy tín, nơi mọi vấn đề của bạn sẽ được giải quyết hiệu quả và nhanh chóng!
Kết luận
Người bị tạm giam mắc bệnh nặng có thể được xem xét thay đổi biện pháp ngăn chặn, đặc biệt khi đáp ứng các điều kiện tại khoản 4 Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự như có nơi cư trú, lý lịch rõ ràng và không thuộc trường hợp ngoại lệ. Điều 125 cũng quy định căn cứ hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp ngăn chặn khi việc tiếp tục áp dụng không còn cần thiết hoặc có thể thay bằng biện pháp khác phù hợp.
Để tăng cơ sở xem xét, gia đình nên chuẩn bị hồ sơ y tế, giấy tờ về nơi cư trú và lý lịch, đồng thời gửi đề nghị đến đúng cơ quan có thẩm quyền theo giai đoạn tố tụng. Tuy nhiên, việc mắc bệnh nặng không tự động làm chấm dứt tạm giam; quyết định cuối cùng phải căn cứ vào tình trạng sức khỏe, hồ sơ vụ án và các điều kiện pháp luật hiện hành.
