Điện thoại di động thường lưu trữ nhiều thông tin riêng tư như tin nhắn, hình ảnh, danh bạ, lịch sử cuộc gọi, vị trí và dữ liệu tài khoản cá nhân. Vì vậy, việc tự ý cài phần mềm theo dõi điện thoại của người khác để đọc tin nhắn, nghe lén, định vị hoặc thu thập dữ liệu mà không được đồng ý có thể xâm phạm quyền riêng tư và dẫn đến trách nhiệm pháp lý.
Vậy cài phần mềm theo dõi điện thoại người khác mà không được đồng ý có thể phạm tội gì? Tùy cách thức cài đặt, dữ liệu bị thu thập, mục đích sử dụng và hậu quả xảy ra, người thực hiện có thể bị xem xét về tội xâm nhập trái phép vào phương tiện điện tử, tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc những tội danh khác nếu có đủ căn cứ pháp luật.
Cài phần mềm theo dõi điện thoại người khác có vi phạm pháp luật không?
Có thể vi phạm pháp luật nếu việc cài đặt và sử dụng phần mềm xâm phạm quyền riêng tư, bí mật cá nhân hoặc dữ liệu cá nhân của người khác mà không có căn cứ hợp pháp.
Ví dụ, một người bí mật cài ứng dụng giám sát lên điện thoại của vợ, chồng, người yêu, đồng nghiệp hoặc người quen để đọc tin nhắn, thu âm cuộc gọi, theo dõi vị trí hay sao chép hình ảnh. Dù mục đích được trình bày là muốn kiểm tra, xác minh một vấn đề cá nhân, điều đó không mặc nhiên làm cho hành vi trở nên hợp pháp.
Từ ngày 01/01/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực. Pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân đặt ra các yêu cầu đối với việc thu thập, xử lý và sử dụng dữ liệu, đồng thời nghiêm cấm các hành vi xử lý dữ liệu trái quy định pháp luật, chiếm đoạt hoặc cố ý làm lộ dữ liệu cá nhân.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp cài ứng dụng theo dõi khi chưa có sự đồng ý đều tự động cấu thành tội phạm hình sự. Cơ quan có thẩm quyền phải xem xét phương thức cài đặt, quyền truy cập được sử dụng, loại dữ liệu bị thu thập, mục đích, hậu quả và các dấu hiệu cấu thành tội phạm tương ứng.
Cài phần mềm theo dõi điện thoại người khác có thể phạm những tội danh nào?
Tội xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác
Đây là một trong những tội danh có thể được xem xét nếu người thực hiện bí mật cài phần mềm nhằm vượt qua cơ chế bảo mật, chiếm quyền kiểm soát hoặc truy cập trái phép vào điện thoại của người khác.
Theo Điều 289 Bộ luật Hình sự, người cố ý vượt qua cảnh báo, mã truy cập, tường lửa, sử dụng quyền quản trị của người khác hoặc bằng phương thức khác để xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác nhằm chiếm quyền điều khiển, can thiệp chức năng, lấy cắp, thay đổi, hủy hoại, làm giả dữ liệu hoặc sử dụng trái phép dịch vụ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu luật định.
Theo khoản 1 Điều 289, khung hình phạt cơ bản là phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 300 triệu đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Các khung hình phạt cao hơn có thể được áp dụng khi có tình tiết định khung tăng nặng theo điều luật.
Ví dụ, A bí mật cài phần mềm gián điệp lên điện thoại của B bằng cách vượt qua mã khóa, sau đó chiếm quyền truy cập để đọc dữ liệu và theo dõi hoạt động của B. Nếu hành vi của A thỏa mãn các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Điều 289, A có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Cần lưu ý rằng việc cài một ứng dụng thông thường trên thiết bị không tự động đồng nghĩa với tội danh này. Yếu tố xâm nhập trái phép và các dấu hiệu cụ thể của Điều 289 phải được chứng minh.
Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông
Ngoài hành vi xâm nhập, người cài phần mềm theo dõi còn có thể bị xem xét về tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông theo Điều 288 Bộ luật Hình sự nếu việc thu thập, sử dụng hoặc phát tán thông tin đáp ứng đầy đủ điều kiện cấu thành tội phạm.
Chẳng hạn, người thực hiện bí mật lấy dữ liệu từ điện thoại, sau đó sao chép, công khai hoặc sử dụng thông tin riêng tư của nạn nhân. Tùy nội dung thông tin, cách thức thực hiện, mức thu lợi bất chính, thiệt hại hoặc hậu quả khác, cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định liệu hành vi có thuộc phạm vi Điều 288 hay không.
Điều 288 quy định các điều kiện cụ thể về hành vi, mức thu lợi bất chính, thiệt hại hoặc hậu quả liên quan. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc người đó đã đọc được một tin nhắn riêng tư để kết luận chắc chắn họ phạm tội này.
Tội làm nhục người khác hoặc vu khống trong trường hợp có hành vi tương ứng
Nếu người theo dõi sử dụng dữ liệu thu thập được để xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của nạn nhân hoặc bịa đặt, loan truyền những điều biết rõ là sai sự thật nhằm xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác, họ còn có thể bị xem xét về tội làm nhục người khác theo Điều 155 hoặc tội vu khống theo Điều 156 Bộ luật Hình sự.
Ví dụ, A cài phần mềm theo dõi điện thoại của B, lấy hình ảnh hoặc tin nhắn riêng tư rồi đăng lên mạng để bêu riếu B. Nếu nội dung và cách thức thực hiện đáp ứng các dấu hiệu của tội làm nhục người khác, A có thể bị xử lý về tội danh này. Nếu A sử dụng thông tin bịa đặt để vu khống B thì cần xem xét dấu hiệu của tội vu khống.
Việc có bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay không phụ thuộc vào hành vi thực tế và chứng cứ, chứ không chỉ phụ thuộc vào việc dữ liệu được lấy từ điện thoại bằng phần mềm theo dõi.
Tội cưỡng đoạt tài sản hoặc tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản nếu dùng dữ liệu để chiếm đoạt tiền
Một số trường hợp cài phần mềm theo dõi không dừng lại ở việc giám sát mà còn nhằm thu thập thông tin nhạy cảm để đe dọa, ép buộc nạn nhân giao tiền hoặc thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
Nếu người thực hiện dùng thông tin riêng tư để đe dọa nhằm chiếm đoạt tài sản, hành vi có thể bị xem xét về tội cưỡng đoạt tài sản theo Điều 170 Bộ luật Hình sự. Nếu sử dụng thủ đoạn gian dối để làm người khác giao tài sản nhằm chiếm đoạt, có thể xem xét tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174, tùy tình tiết vụ việc.
Luật sư Nguyễn Văn Hùng lưu ý: Không nên đánh đồng việc cài phần mềm theo dõi với một tội danh duy nhất. Nếu người thực hiện vừa xâm nhập trái phép, vừa thu thập dữ liệu, phát tán thông tin hoặc dùng dữ liệu để đe dọa chiếm đoạt tài sản, cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá riêng từng hành vi và xác định trách nhiệm hình sự tương ứng khi có đủ căn cứ.
Cài phần mềm theo dõi điện thoại của vợ, chồng hoặc người yêu có bị đi tù không?
Mối quan hệ hôn nhân hoặc tình cảm không mặc nhiên cho phép một người bí mật xâm nhập điện thoại của người còn lại.
Ví dụ, chồng tự ý cài phần mềm để ghi âm cuộc gọi và đọc tin nhắn của vợ; vợ bí mật cài ứng dụng định vị lên điện thoại của chồng; hoặc người yêu tìm cách chiếm quyền truy cập thiết bị của đối phương để kiểm tra các mối quan hệ. Những hành vi này cần được đánh giá dựa trên cách thức thực hiện và phạm vi dữ liệu bị thu thập.
Nếu hành vi chỉ dừng ở việc sử dụng ứng dụng theo dõi nhưng chưa đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, người thực hiện không đương nhiên bị phạt tù. Tuy nhiên, họ vẫn có thể phải chịu trách nhiệm dân sự hoặc bị xử lý theo quy định khác nếu hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người bị theo dõi.
Ngược lại, nếu có hành vi xâm nhập trái phép đáp ứng Điều 289, sử dụng trái phép thông tin đáp ứng Điều 288 hoặc thực hiện thêm hành vi phạm tội khác, người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự tương ứng.
Cài phần mềm theo dõi điện thoại người khác có phải bồi thường thiệt hại không?
Có thể. Trách nhiệm bồi thường dân sự có thể phát sinh nếu hành vi trái pháp luật xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác và gây ra thiệt hại thuộc trường hợp phải bồi thường.
Thiệt hại có thể liên quan đến tài sản, chi phí hợp lý để hạn chế hoặc khắc phục hậu quả, thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút và những khoản bồi thường khác theo điều kiện pháp luật quy định. Nếu có căn cứ cho thấy hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín hoặc quyền riêng tư gây thiệt hại, người bị ảnh hưởng có thể yêu cầu bảo vệ quyền lợi theo quy định pháp luật dân sự.
Việc bồi thường không đồng nghĩa với việc người thực hiện chắc chắn bị truy cứu hình sự. Hai loại trách nhiệm này được xem xét theo căn cứ pháp lý riêng và có thể cùng phát sinh nếu vụ việc đáp ứng các điều kiện tương ứng.
Người bị cài phần mềm theo dõi điện thoại trái phép nên làm gì?
Nếu nghi ngờ điện thoại bị cài phần mềm theo dõi mà không được đồng ý, người bị ảnh hưởng nên ưu tiên bảo vệ dữ liệu và lưu giữ chứng cứ.
Thứ nhất, kiểm tra dấu hiệu bất thường. Có thể rà soát ứng dụng đã cài đặt, quyền truy cập vị trí, micro, camera, trợ năng, quyền quản trị thiết bị và các phiên đăng nhập tài khoản. Những dấu hiệu như pin hao nhanh hoặc điện thoại nóng bất thường chưa đủ để khẳng định có phần mềm gián điệp, vì chúng cũng có thể xuất phát từ nguyên nhân kỹ thuật khác.
Thứ hai, bảo toàn chứng cứ. Nên lưu lại thông báo bảo mật, ứng dụng đáng ngờ, lịch sử đăng nhập, tin nhắn đe dọa và các tài liệu có liên quan. Nếu vụ việc nghiêm trọng, nên cân nhắc nhờ chuyên gia kỹ thuật hỗ trợ kiểm tra thiết bị trước khi xóa ứng dụng hoặc khôi phục cài đặt gốc.
Thứ ba, bảo vệ tài khoản. Sử dụng một thiết bị an toàn để thay đổi mật khẩu email và các tài khoản quan trọng, đăng xuất khỏi phiên đăng nhập không nhận diện được, bật xác thực nhiều yếu tố và kiểm tra các thiết bị đang được cấp quyền truy cập.
Thứ tư, trình báo cơ quan có thẩm quyền. Nếu có căn cứ cho thấy bị xâm nhập trái phép, theo dõi bí mật, phát tán thông tin riêng tư, đe dọa hoặc chiếm đoạt tài sản, người bị ảnh hưởng có thể cung cấp chứng cứ cho cơ quan công an để được tiếp nhận, xác minh và xử lý theo quy định.
>> Đặt lịch tư vấn với luật sư của chúng tôi và trải nghiệm dịch vụ pháp lý uy tín, nơi mọi vấn đề của bạn sẽ được giải quyết hiệu quả và nhanh chóng!
Kết luận
Cài phần mềm theo dõi điện thoại người khác mà không được đồng ý có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý, bao gồm trách nhiệm hình sự nếu hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu của tội xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác, tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc tội danh khác tùy trường hợp. Ngoài ra, người thực hiện còn có thể phải bồi thường nếu hành vi xâm phạm gây thiệt hại và đáp ứng điều kiện phát sinh trách nhiệm dân sự.
Để xác định chính xác một vụ việc có thể bị xử lý về tội danh nào, cần làm rõ cách cài đặt phần mềm, quyền truy cập bị vượt qua, loại dữ liệu bị thu thập, mục đích sử dụng và hậu quả xảy ra. Người bị theo dõi nên bảo toàn chứng cứ và bảo vệ tài khoản, còn người có ý định cài phần mềm giám sát cần bảo đảm có căn cứ hợp pháp và sự đồng ý phù hợp trước khi thu thập dữ liệu riêng tư của người khác.
