Di chúc là căn cứ quan trọng để một người định đoạt tài sản của mình sau khi qua đời. Tuy nhiên, sau khi lập di chúc, người lập có thể thay đổi nguyện vọng do hoàn cảnh gia đình, tài sản hoặc mối quan hệ với người được hưởng thừa kế thay đổi. Vì vậy, câu hỏi lập di chúc rồi có hủy được không là vấn đề được nhiều người quan tâm khi muốn điều chỉnh việc phân chia tài sản.
Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc đã lập. Tuy nhiên, việc thực hiện cần bảo đảm đúng quy định về năng lực, ý chí tự nguyện và hình thức di chúc để hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp sau này.
Lập di chúc rồi có hủy được không?
Có. Theo khoản 1 Điều 640 Bộ luật Dân sự năm 2015, người lập di chúc có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào.
Quy định này cho phép người lập di chúc chủ động điều chỉnh ý chí định đoạt tài sản khi còn sống. Chẳng hạn, trước đây một người lập di chúc để lại căn nhà cho con cả nhưng sau đó muốn chia tài sản cho nhiều người con thì có thể thực hiện việc sửa đổi, bổ sung hoặc lập di chúc mới thay thế.
Tuy nhiên, quyền hủy bỏ di chúc thuộc về người đã lập di chúc, không phải người được chỉ định hưởng di sản hoặc các thành viên khác trong gia đình. Người thân không có quyền tự ý hủy di chúc hợp pháp chỉ vì không đồng ý với nội dung phân chia tài sản.
Có thể hủy di chúc đã công chứng không?
Có. Việc di chúc đã được công chứng không làm mất quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ của người lập di chúc.
Nếu di chúc trước đây đã được công chứng, người lập vẫn có thể thực hiện việc thay đổi nguyện vọng theo quy định pháp luật. Để bảo đảm tính rõ ràng và hạn chế tranh chấp, người lập nên liên hệ tổ chức hành nghề công chứng có thẩm quyền để được hướng dẫn cách lập văn bản phù hợp với nội dung muốn thay đổi.
Có thể hủy di chúc viết tay không?
Có. Pháp luật không chỉ cho phép hủy bỏ di chúc đã công chứng mà còn cho phép người lập di chúc sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc viết tay.
Dù vậy, người lập cần bảo đảm việc hủy bỏ hoặc lập di chúc mới thể hiện rõ ràng ý chí của mình. Nếu chỉ xé hoặc tiêu hủy bản di chúc cũ nhưng bản đó còn bản sao hoặc được lưu giữ ở nơi khác, tranh chấp vẫn có thể phát sinh về việc người lập có thực sự muốn hủy di chúc hay không.
Các cách hủy hoặc thay đổi di chúc đã lập
Tùy vào nội dung muốn điều chỉnh, người lập di chúc có thể lựa chọn một trong các cách sau.
Hủy bỏ toàn bộ di chúc
Nếu không còn muốn thực hiện nội dung di chúc đã lập, người lập có thể hủy bỏ toàn bộ di chúc khi còn sống và có đủ năng lực để thể hiện ý chí của mình.
Trong trường hợp di chúc cũ được hủy bỏ mà người lập không lập di chúc mới, việc phân chia di sản sau khi người đó qua đời sẽ được xác định theo quy định về thừa kế, bao gồm thừa kế theo pháp luật đối với phần tài sản không có di chúc hợp pháp điều chỉnh.
Vì vậy, nếu mục đích chỉ là thay đổi người được hưởng hoặc tỷ lệ phân chia tài sản, người lập nên cân nhắc lập di chúc mới thay vì chỉ hủy bỏ di chúc cũ.
Sửa đổi hoặc bổ sung một phần nội dung di chúc
Theo khoản 2 Điều 640 Bộ luật Dân sự năm 2015, nếu người lập bổ sung di chúc thì di chúc đã lập và phần bổ sung có hiệu lực pháp luật như nhau. Nếu nội dung của di chúc cũ và phần bổ sung mâu thuẫn nhau thì phần bổ sung được áp dụng đối với nội dung mâu thuẫn đó.
Ví dụ, A lập di chúc để lại căn nhà cho con gái. Sau đó, A muốn bổ sung việc để lại một khoản tiền tiết kiệm cho con trai. A có thể lập văn bản bổ sung di chúc thay vì phải lập lại toàn bộ nội dung, miễn là việc bổ sung đáp ứng các điều kiện pháp luật.
Đối với những thay đổi liên quan đến người hưởng di sản, phần tài sản được hưởng hoặc điều kiện phân chia, nội dung bổ sung cần được diễn đạt cụ thể để tránh cách hiểu khác nhau.
Lập di chúc mới để thay thế di chúc cũ
Khoản 3 Điều 640 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định rằng khi người lập di chúc thay thế di chúc bằng di chúc mới thì di chúc trước bị hủy bỏ.
Cách này thường phù hợp khi người lập muốn thay đổi nhiều nội dung, chẳng hạn như danh sách người thừa kế, tài sản để lại hoặc tỷ lệ phân chia.
Ngoài ra, theo khoản 5 Điều 643 Bộ luật Dân sự năm 2015, khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực. Tuy nhiên, để tránh mâu thuẫn giữa các văn bản, người lập nên ghi rõ ý định thay thế di chúc trước và xác định chính xác tài sản được định đoạt trong di chúc mới.
>> Đặt lịch tư vấn với luật sư của chúng tôi và trải nghiệm dịch vụ pháp lý uy tín, nơi mọi vấn đề của bạn sẽ được giải quyết hiệu quả và nhanh chóng!
Thủ tục hủy di chúc đã lập như thế nào?
Thủ tục cụ thể phụ thuộc vào hình thức di chúc ban đầu, việc di chúc có được công chứng hay không và người lập muốn hủy toàn bộ hay chỉ điều chỉnh một phần nội dung.
Bước 1: Xác định nội dung muốn hủy hoặc thay đổi
Người lập cần xác định rõ mình muốn hủy toàn bộ di chúc, sửa đổi một số điều khoản, bổ sung tài sản hoặc lập di chúc mới thay thế.
Nếu di chúc có nhiều nội dung liên quan đến nhà đất, tiền gửi hoặc tài sản chung, cần xác định chính xác phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người lập để tránh định đoạt vượt quá quyền của mình.
Bước 2: Chuẩn bị giấy tờ liên quan
Người lập nên chuẩn bị giấy tờ tùy thân còn giá trị sử dụng và bản di chúc đã lập. Nếu di chúc cũ được công chứng, nên mang theo thông tin về tổ chức hành nghề công chứng và hồ sơ liên quan để được hướng dẫn thực hiện.
Trường hợp lập di chúc mới, cần chuẩn bị thông tin về tài sản, người được hưởng di sản và nội dung phân chia dự kiến. Với tài sản có giấy tờ sở hữu hoặc quyền sử dụng, nên rà soát giấy tờ để xác định đúng chủ thể và phạm vi tài sản được định đoạt.
Bước 3: Thực hiện việc hủy bỏ hoặc lập di chúc mới
Người lập thể hiện rõ ý chí hủy bỏ hoặc thay đổi di chúc. Nếu lựa chọn lập di chúc mới, cần bảo đảm đáp ứng các điều kiện có hiệu lực của di chúc theo Bộ luật Dân sự.
Đối với di chúc đã công chứng, người lập nên liên hệ tổ chức hành nghề công chứng để được hướng dẫn về hồ sơ và hình thức văn bản phù hợp. Việc hủy bỏ di chúc không phải lúc nào cũng đòi hỏi phải lập một bản di chúc mới, nhưng cần có căn cứ đủ rõ để xác định ý chí của người lập.
Bước 4: Lưu giữ giấy tờ và thông báo khi cần thiết
Sau khi hoàn tất việc thay đổi, người lập nên lưu giữ bản di chúc mới hoặc văn bản thể hiện việc hủy bỏ tại nơi an toàn. Nếu bản cũ được gửi giữ tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc giao cho người khác giữ, cần cân nhắc thông báo để tránh việc sử dụng nhầm bản di chúc đã bị thay thế hoặc hủy bỏ.
Những lưu ý quan trọng khi hủy di chúc
Việc hủy di chúc có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của những người dự kiến được hưởng di sản. Do đó, người lập cần lưu ý một số vấn đề sau.
Người lập phải tự nguyện và có năng lực phù hợp
Việc hủy bỏ, sửa đổi hoặc lập di chúc mới phải thể hiện ý chí của chính người lập. Nếu có căn cứ cho thấy người lập bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hoặc không minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm thực hiện thì hiệu lực pháp lý của văn bản có thể bị tranh chấp.
Đối với người cao tuổi hoặc người đang điều trị bệnh ảnh hưởng đến khả năng nhận thức, việc lưu giữ tài liệu thể hiện ý chí tự nguyện và thực hiện thủ tục phù hợp có thể giúp hạn chế tranh chấp sau này.
Không thể hủy di chúc thay người đã mất
Quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc thuộc về người lập di chúc. Khi người đó đã qua đời, người thừa kế không thể nhân danh người đã mất để tự ý hủy di chúc hợp pháp chỉ vì không đồng ý với việc phân chia tài sản.
Nếu có căn cứ cho rằng di chúc không hợp pháp, người có quyền lợi liên quan có thể xem xét yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp theo quy định. Đây là vấn đề khác với việc người lập tự nguyện hủy di chúc khi còn sống.
Chỉ được định đoạt tài sản thuộc quyền của mình
Người lập di chúc chỉ có quyền định đoạt tài sản thuộc sở hữu của mình. Nếu nhà đất là tài sản chung vợ chồng hoặc tài sản thuộc sở hữu chung của nhiều người, người lập không thể tùy ý thay đổi di chúc đối với toàn bộ tài sản vượt quá phần quyền của mình.
Trong trường hợp di chúc liên quan đến tài sản chung và một người đồng sở hữu đã qua đời, cần xác định phần tài sản của người còn sống và phần di sản của người đã mất trước khi sửa đổi nội dung di chúc.
Luật sư Nguyễn Văn Hùng lưu ý: Khi thay đổi di chúc liên quan đến nhà đất hoặc tài sản có giá trị lớn, nên xác định rõ quyền sở hữu, người thừa kế và phạm vi tài sản được định đoạt. Việc lập văn bản mới nhưng không làm rõ mối liên hệ với di chúc trước có thể dẫn đến cách hiểu khác nhau khi phân chia di sản.
Ví dụ về trường hợp hủy di chúc đã lập
Ông A lập di chúc có công chứng, để lại căn nhà cho người con cả. Sau một thời gian, ông A muốn chia căn nhà cho cả ba người con thay vì chỉ để lại cho một người.
Trong trường hợp này, ông A có thể sửa đổi, bổ sung di chúc hoặc lập di chúc mới thay thế di chúc cũ. Nếu lập di chúc mới thay thế, di chúc trước bị hủy bỏ theo quy định tại khoản 3 Điều 640 Bộ luật Dân sự năm 2015.
Ngược lại, nếu ông A đã qua đời thì các con không thể tự ý hủy di chúc chỉ vì cho rằng cách chia tài sản không công bằng. Nếu có tranh chấp về hiệu lực di chúc hoặc quyền hưởng di sản, các bên cần căn cứ vào quy định pháp luật và chứng cứ cụ thể để giải quyết.
Kết luận
Lập di chúc rồi có hủy được không? Câu trả lời là có. Theo Điều 640 Bộ luật Dân sự năm 2015, người lập di chúc có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào. Quyền này áp dụng cả với di chúc viết tay và di chúc đã được công chứng, miễn là người lập còn sống, có năng lực phù hợp và việc thể hiện ý chí đáp ứng quy định pháp luật.
Để hạn chế tranh chấp thừa kế, người lập nên xác định rõ nội dung muốn thay đổi, chuẩn bị giấy tờ liên quan, thực hiện văn bản phù hợp và lưu giữ cẩn thận bản di chúc mới hoặc tài liệu hủy bỏ. Với trường hợp có nhà đất, tài sản chung hoặc nhiều bản di chúc, nên rà soát kỹ quyền sở hữu và nội dung các văn bản trước khi thực hiện.
