Lập di chúc đối với tài sản riêng là cách để cá nhân chủ động quyết định ai sẽ nhận tài sản của mình sau khi qua đời, hạn chế những bất đồng có thể phát sinh giữa những người thân trong gia đình. Tuy nhiên, để di chúc có hiệu lực, người lập cần xác định đúng tài sản thuộc quyền sở hữu của mình, đáp ứng điều kiện về năng lực và tuân thủ quy định về hình thức, nội dung di chúc.

Vậy lập di chúc đối với tài sản riêng được pháp luật quy định như thế nào? Người có tài sản riêng có được để lại toàn bộ tài sản cho một người, không để lại cho người thân khác hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích những quy định cần biết và các lưu ý giúp hạn chế tranh chấp thừa kế.

Có được lập di chúc đối với tài sản riêng không?

Có. Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản thuộc quyền sở hữu của mình theo Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015.

Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác. Vì vậy, nếu một tài sản thực sự thuộc sở hữu riêng của một người thì người đó có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản này khi qua đời.

Tài sản riêng có thể bao gồm tiền, vàng, tài khoản tài sản, nhà ở, quyền sử dụng đất hoặc tài sản hợp pháp khác thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng của người lập di chúc. Tuy nhiên, việc xác định một tài sản có phải tài sản riêng hay không phải dựa trên nguồn gốc hình thành, giấy tờ sở hữu và quy định pháp luật áp dụng.

Người có tài sản riêng được quyết định những gì?

Theo Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc có thể thực hiện các quyền sau:

• Chỉ định cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức được hưởng di sản theo quy định pháp luật.
• Phân định phần di sản cho từng người thừa kế.
• Dành một phần tài sản để di tặng hoặc dùng vào việc thờ cúng.
• Giao nghĩa vụ cho người thừa kế trong phạm vi pháp luật cho phép.
• Chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản và người phân chia di sản.

Như vậy, người lập di chúc có quyền quyết định cách phân chia tài sản riêng của mình, nhưng việc thực hiện quyền này vẫn phải tuân thủ các quy định về di chúc hợp pháp và người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.

Điều kiện để lập di chúc đối với tài sản riêng hợp pháp

Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện về ý chí của người lập, nội dung và hình thức.

Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt

Tại thời điểm lập di chúc, người lập phải minh mẫn, sáng suốt và không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.

Nếu người lập di chúc đang mắc bệnh, tuổi cao hoặc có vấn đề về nhận thức, việc đánh giá điều kiện hợp pháp cần căn cứ vào tình trạng thực tế tại thời điểm lập di chúc và chứng cứ liên quan. Tuổi cao hoặc mắc bệnh không tự động khiến di chúc vô hiệu.

Nội dung di chúc không vi phạm pháp luật

Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội. Người lập cần mô tả rõ tài sản, xác định người nhận di sản và thể hiện ý chí phân chia tài sản một cách cụ thể.

Ví dụ, nếu muốn để lại một căn nhà cho con gái, người lập nên ghi rõ thông tin nhận diện căn nhà, giấy tờ liên quan và phần quyền tài sản mình có thể định đoạt. Nếu căn nhà là tài sản chung vợ chồng, người lập chỉ được định đoạt phần quyền thuộc mình, không thể tự ý quyết định phần tài sản của người còn lại.

Hình thức di chúc phải phù hợp quy định

Di chúc có thể được lập bằng văn bản hoặc bằng miệng trong trường hợp đặc biệt mà pháp luật cho phép. Đối với di chúc bằng văn bản, người lập cần tuân thủ các yêu cầu tương ứng về chữ ký, người làm chứng và nội dung.

Di chúc không có công chứng, chứng thực không đương nhiên vô hiệu. Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực vẫn có thể hợp pháp nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.

>> Đặt lịch tư vấn với luật sư của chúng tôi và trải nghiệm dịch vụ pháp lý uy tín, nơi mọi vấn đề của bạn sẽ được giải quyết hiệu quả và nhanh chóng!

Đặt lịch tư vấn

Có cần công chứng khi lập di chúc đối với tài sản riêng không?

Pháp luật không bắt buộc mọi di chúc đều phải công chứng hoặc chứng thực mới có giá trị. Tuy nhiên, việc công chứng hoặc chứng thực có thể giúp tăng tính rõ ràng về thủ tục, hạn chế tranh chấp liên quan đến chữ ký, năng lực nhận thức hoặc nội dung di chúc.

Người lập có thể lựa chọn hình thức di chúc phù hợp với hoàn cảnh của mình. Nếu tài sản có giá trị lớn, bao gồm nhà đất hoặc có nguy cơ phát sinh tranh chấp giữa những người thân, nên cân nhắc lập di chúc bằng văn bản với nội dung rõ ràng và thực hiện thủ tục công chứng khi phù hợp.

Trường hợp người lập di chúc không biết chữ hoặc bị hạn chế về thể chất, pháp luật có yêu cầu riêng về người làm chứng và công chứng, chứng thực. Vì vậy, cần xác định đúng tình trạng của người lập để lựa chọn hình thức phù hợp.

Có được để lại toàn bộ tài sản riêng cho một người không?

Về nguyên tắc, người có tài sản riêng được quyền chỉ định một người nhận toàn bộ hoặc phần lớn di sản theo di chúc. Tuy nhiên, quyền này có thể bị giới hạn bởi quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.

Theo quy định này, một số người vẫn có thể được hưởng phần di sản bắt buộc dù không được chỉ định trong di chúc hoặc chỉ được cho hưởng phần di sản ít hơn mức luật định. Nhóm này bao gồm:

• Con chưa thành niên của người để lại di sản.
• Cha, mẹ, vợ hoặc chồng của người để lại di sản.
• Con thành niên không có khả năng lao động.

Phần di sản bắt buộc của những người thuộc nhóm này, về nguyên tắc, bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trừ trường hợp họ từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng di sản theo quy định.

Do đó, khi lập di chúc để lại tài sản riêng cho một người, cần kiểm tra xem người lập có người thừa kế thuộc diện được bảo vệ theo Điều 644 hay không. Đây là vấn đề quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp sau khi mở thừa kế.

Tài sản riêng của vợ hoặc chồng có thể lập di chúc riêng không?

Có. Vợ hoặc chồng có quyền lập di chúc đối với tài sản riêng thuộc quyền sở hữu của mình. Tuy nhiên, cần phân biệt tài sản riêng với tài sản chung của vợ chồng trước khi định đoạt.

Theo pháp luật hôn nhân và gia đình, tài sản được tặng cho riêng, thừa kế riêng hoặc có được bằng tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân có thể thuộc tài sản riêng nếu đáp ứng các điều kiện luật định. Ngược lại, không phải mọi tài sản đứng tên một người đều đương nhiên là tài sản riêng.

Ví dụ, căn nhà được mua trong thời kỳ hôn nhân bằng thu nhập chung của vợ chồng có thể là tài sản chung dù giấy chứng nhận chỉ đứng tên người chồng. Trong trường hợp này, người chồng không thể lập di chúc để định đoạt toàn bộ căn nhà như tài sản riêng của mình; trước hết phải xác định phần quyền tài sản thuộc mình.

Luật sư Nguyễn Văn Hùng lưu ý: Khi lập di chúc đối với nhà đất hoặc tài sản có giá trị lớn, người lập nên kiểm tra giấy tờ sở hữu, nguồn gốc tài sản và tình trạng tài sản chung, riêng. Việc xác định sai phạm vi tài sản có thể định đoạt là một trong những nguyên nhân dẫn đến tranh chấp thừa kế.

Cần chuẩn bị những gì khi lập di chúc đối với tài sản riêng?

Để việc lập di chúc rõ ràng và hạn chế rủi ro, người lập nên chuẩn bị các thông tin, giấy tờ cần thiết sau:

• Giấy tờ tùy thân và thông tin cư trú của người lập di chúc.
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng hoặc quyền tài sản đối với tài sản dự định để lại.
• Thông tin nhận diện người được hưởng di sản, bao gồm họ tên và các thông tin cần thiết để tránh nhầm lẫn.
• Nội dung phân chia tài sản, xác định phần di sản từng người được nhận.
• Thông tin về người quản lý di sản, người giữ di chúc hoặc người thực hiện việc phân chia di sản nếu cần thiết.

Đối với nhà đất, nên kiểm tra giấy chứng nhận, nguồn gốc hình thành tài sản, tình trạng đồng sở hữu và các hạn chế về quyền định đoạt nếu có. Đối với tài sản chung vợ chồng, cần xác định phần tài sản thuộc người lập di chúc trước khi ghi vào nội dung di chúc.

Sau khi lập, người lập nên bảo quản di chúc ở nơi an toàn và thông báo cho người đáng tin cậy biết cách tìm thấy di chúc khi cần thiết. Nếu muốn thay đổi ý chí, người lập có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc theo Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015.

Ví dụ về lập di chúc đối với tài sản riêng

Ông A có một căn nhà được thừa kế riêng từ cha mẹ và có giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hợp pháp. Ông A muốn để lại căn nhà này cho con gái sau khi qua đời.

Nếu căn nhà đúng là tài sản riêng của ông A, ông có thể lập di chúc chỉ định con gái là người nhận di sản. Tuy nhiên, trước khi quyết định để lại toàn bộ căn nhà, ông cần xem xét có người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 hay không.

Nếu có người thuộc diện được hưởng phần di sản bắt buộc, việc phân chia di sản cần tính đến quyền của họ theo quy định pháp luật. Ngoài ra, di chúc phải được lập khi ông A minh mẫn, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép và phải đáp ứng các điều kiện về nội dung, hình thức.

Ví dụ này cho thấy, quyền lập di chúc đối với tài sản riêng là quyền hợp pháp, nhưng để di chúc được thực hiện đúng ý chí và hạn chế tranh chấp, người lập cần xác định chính xác quyền sở hữu cũng như những giới hạn pháp lý liên quan.

Kết luận

Lập di chúc đối với tài sản riêng là quyền của cá nhân theo Bộ luật Dân sự 2015. Người có tài sản riêng có thể chủ động chỉ định người nhận di sản, phân chia tài sản và xác định cách quản lý di sản sau khi qua đời. Để di chúc hợp pháp, người lập cần minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối hoặc cưỡng ép, đồng thời bảo đảm nội dung và hình thức di chúc phù hợp quy định pháp luật.

Trước khi lập di chúc, nên kiểm tra giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, xác định tài sản chung hay riêng và xem xét quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Với tài sản có giá trị lớn hoặc gia đình có nguy cơ phát sinh tranh chấp, việc rà soát nội dung di chúc cùng luật sư hoặc người có chuyên môn pháp lý sẽ giúp hạn chế sai sót và bảo vệ tốt hơn ý chí của

người để lại di sản.