Làm giả giấy chứng nhận bệnh, giấy khám sức khỏe hoặc tài liệu y tế nhằm chứng minh bản thân không đủ sức khỏe thực hiện nghĩa vụ quân sự là hành vi gian dối và có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy trường hợp. Đặc biệt, nếu giấy tờ giả được sử dụng để thực hiện hành vi trái pháp luật thì người thực hiện có thể bị xem xét trách nhiệm về tội làm giả hoặc sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức.

Vậy làm giả giấy chứng nhận bệnh để trốn nghĩa vụ bị xử lý hình sự không? Cần xem xét người đó chỉ làm giả giấy tờ, có sử dụng giấy tờ giả hay không, mục đích sử dụng là gì và hành vi trốn tránh nghĩa vụ quân sự đã đáp ứng đầy đủ dấu hiệu của Điều 332 Bộ luật Hình sự hay chưa. Trong một số trường hợp, người vi phạm có thể đồng thời phải chịu trách nhiệm về hành vi sử dụng tài liệu giả và hành vi trốn tránh nghĩa vụ quân sự nếu đủ căn cứ pháp luật.

Làm giả giấy chứng nhận bệnh để trốn nghĩa vụ quân sự có bị phạt không?

Có.

Nghị định 218/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 05/08/2025, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quốc phòng, cơ yếu. Theo đó, người được khám sức khỏe có hành vi gian dối làm sai lệch kết quả phân loại sức khỏe nhằm trốn tránh nghĩa vụ quân sự hoặc nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân có thể bị phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 40 triệu đồng.

Đáng chú ý, Nghị định 218/2025/NĐ-CP còn giải thích hành vi gian dối bao gồm việc đưa ra thông tin không đúng sự thật, giả mạo, sửa chữa giấy tờ xác nhận tình trạng sức khỏe của cơ quan có thẩm quyền hoặc cố tình làm thay đổi tình trạng sức khỏe nhằm trốn tránh nghĩa vụ.

Như vậy, việc sử dụng giấy chứng nhận bệnh giả để làm cho hồ sơ thể hiện tình trạng sức khỏe không đúng thực tế có thể thuộc hành vi gian dối nhằm trốn tránh nghĩa vụ quân sự.

Làm giả giấy chứng nhận bệnh có thể bị truy cứu hình sự không?

Có thể.

Hành vi này có thể được xem xét theo Điều 341 Bộ luật Hình sự, tùy vào hành vi cụ thể của người vi phạm.

Theo Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH năm 2025, Điều 341 quy định về tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức. Người làm giả con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ khác của cơ quan, tổ chức hoặc sử dụng tài liệu, giấy tờ giả để thực hiện hành vi trái pháp luật có thể bị phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Các trường hợp thuộc khung tăng nặng có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm hoặc 03 năm đến 07 năm, tùy tình tiết được quy định tại Điều 341.

Do đó, nếu một người đặt làm hoặc trực tiếp làm giả giấy chứng nhận bệnh của bệnh viện, cơ sở y tế rồi sử dụng giấy đó để thực hiện hành vi trái pháp luật, cơ quan tố tụng có thể xem xét trách nhiệm hình sự về Điều 341 nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Chỉ làm giả nhưng chưa sử dụng có bị xử lý hình sự không?

Cần phân biệt hành vi làm giả và hành vi sử dụng giấy tờ giả.

Điều 341 điều chỉnh cả hành vi làm giả con dấu, tài liệu, giấy tờ của cơ quan, tổ chức và hành vi sử dụng tài liệu giả để thực hiện hành vi trái pháp luật. Vì vậy, việc đánh giá trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào hành vi thực tế, vai trò của từng người và các chứng cứ thu thập được.

Chẳng hạn:

• Tự tạo ra giấy chứng nhận bệnh giả mang tên bệnh viện để sử dụng cho mục đích trốn nghĩa vụ;
• Thuê người khác làm giấy chứng nhận bệnh giả rồi sử dụng;
• Biết rõ giấy chứng nhận là giả nhưng vẫn nộp cho cơ quan có thẩm quyền;
• Làm giả giấy tờ cho người khác và nhận tiền.

Mỗi trường hợp cần xác định chính xác hành vi của từng người để xem xét trách nhiệm tương ứng.

Sử dụng giấy chứng nhận bệnh giả để trốn nghĩa vụ quân sự có phạm tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự không?

Không phải cứ sử dụng giấy bệnh giả là đương nhiên bị xử lý về tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự.

Điều 332 Bộ luật Hình sự quy định người nào không chấp hành đúng quy định về đăng ký nghĩa vụ quân sự, không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ hoặc lệnh gọi tập trung huấn luyện, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Khoản 2 Điều 332 quy định khung hình phạt từ 01 năm đến 05 năm tù nếu thuộc một trong các trường hợp như tự gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của mình, phạm tội trong thời chiến hoặc lôi kéo người khác phạm tội.

Điểm cần chú ý là Điều 332 có điều kiện tiền đề về việc đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về tội này mà chưa được xóa án tích đối với trường hợp quy định tại khoản 1.

Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc một người sử dụng giấy chứng nhận bệnh giả để kết luận ngay người đó đã phạm tội theo Điều 332.

Làm giả giấy bệnh và trốn nghĩa vụ có thể bị xử lý về cả hai hành vi không?

Có thể, nhưng phải căn cứ vào đầy đủ dấu hiệu của từng tội.

Ví dụ, A làm giả giấy chứng nhận bệnh của một bệnh viện, sau đó sử dụng giấy này để gian dối nhằm trốn tránh nghĩa vụ quân sự.

Trong tình huống này, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét:

Thứ nhất, hành vi làm hoặc sử dụng giấy tờ giả: Nếu đủ yếu tố cấu thành, có thể xem xét Điều 341 Bộ luật Hình sự.

Thứ hai, hành vi trốn tránh nghĩa vụ quân sự: Chỉ khi đáp ứng các điều kiện của Điều 332 thì mới có căn cứ xem xét trách nhiệm hình sự về tội này.

Do đó, việc một người bị xử lý về Điều 341 không đồng nghĩa tự động bị xử lý thêm về Điều 332. Hai quy định có dấu hiệu pháp lý khác nhau và phải được chứng minh độc lập.

Người mua giấy chứng nhận bệnh giả có bị xử lý giống người làm giả không?

Không nhất thiết.

Cần xác định vai trò cụ thể của từng người.

Người trực tiếp làm giả giấy bệnh

Nếu người này tự tạo ra giấy chứng nhận bệnh giả của cơ quan, tổ chức hoặc tham gia vào quá trình tạo ra tài liệu giả, hành vi có thể thuộc phạm vi Điều 341 nếu đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Người thuê làm giấy bệnh giả

Người thuê người khác làm giấy giả rồi sử dụng giấy đó cũng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu biết rõ tính chất giả mạo và có hành vi sử dụng tài liệu giả để thực hiện hành vi trái pháp luật.

Người chỉ cung cấp thông tin bệnh án thật

Nếu một người chỉ cung cấp thông tin hoặc hồ sơ y tế thật của mình mà không có hành vi làm giả, sửa chữa hoặc sử dụng tài liệu giả thì không thể chỉ dựa vào việc họ có giấy tờ y tế để kết luận phạm tội làm giả tài liệu.

Vì vậy, chứng cứ về nguồn gốc giấy chứng nhận, người tạo ra giấy, người sử dụng và mục đích sử dụng có vai trò quan trọng.

>> Đặt lịch tư vấn với luật sư của chúng tôi và trải nghiệm dịch vụ pháp lý uy tín, nơi mọi vấn đề của bạn sẽ được giải quyết hiệu quả và nhanh chóng!

Đặt lịch tư vấn

Nếu giấy chứng nhận bệnh giả được dùng để xin hoãn nghĩa vụ thì sao?

Trường hợp này vẫn có thể bị xử lý nếu việc sử dụng giấy tờ giả nhằm thực hiện hành vi trái pháp luật.

Ví dụ, B không mắc bệnh nhưng đặt làm giấy chứng nhận thể hiện B đang mắc bệnh và không đủ sức khỏe thực hiện nghĩa vụ quân sự. B sử dụng giấy này để cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền nhằm làm thay đổi kết quả hoặc tình trạng được xem xét nghĩa vụ quân sự.

Nếu hành vi thuộc trường hợp gian dối làm sai lệch kết quả phân loại sức khỏe nhằm trốn tránh nghĩa vụ quân sự, B có thể bị xử phạt hành chính từ 30 triệu đồng đến 40 triệu đồng theo Nghị định 218/2025/NĐ-CP nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Nếu đồng thời có đủ dấu hiệu của hành vi làm giả hoặc sử dụng tài liệu giả để thực hiện hành vi trái pháp luật thì còn có thể bị xem xét theo Điều 341 Bộ luật Hình sự.

Nếu đã bị xử phạt hành chính mà tiếp tục trốn nghĩa vụ thì sao?

Đây là trường hợp cần đặc biệt lưu ý.

Điều 332 Bộ luật Hình sự đặt ra điều kiện rằng người vi phạm đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi tương ứng hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Khi điều kiện này được đáp ứng và các dấu hiệu khác của tội phạm cũng đầy đủ, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ngoài ra, nếu hành vi có tình tiết như tự gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của mình để trốn tránh nghĩa vụ thì có thể thuộc khoản 2 Điều 332, với mức hình phạt từ 01 năm đến 05 năm tù.

Ví dụ về làm giả giấy chứng nhận bệnh để trốn nghĩa vụ

A đến thời điểm thực hiện nghĩa vụ quân sự nhưng không muốn nhập ngũ. A không mắc bệnh nhưng thuê người làm giấy chứng nhận của một cơ sở y tế, trong đó thể hiện A mắc bệnh khiến không đủ điều kiện sức khỏe.

Sau đó A sử dụng giấy này để cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền nhằm trốn tránh nghĩa vụ.

Trong trường hợp này, cần xác minh:

• Giấy chứng nhận có thực sự giả hay không;
• Ai là người tạo ra giấy giả;
• A có biết giấy đó là giả hay không;
• A đã sử dụng giấy vào mục đích gì;
• Hành vi có làm sai lệch kết quả phân loại sức khỏe hay không;
• A đã từng bị xử phạt hoặc kết án về hành vi trốn tránh nghĩa vụ quân sự hay chưa;
• A có thực hiện thêm hành vi nào khác để trốn tránh nghĩa vụ hay không.

Nếu đủ căn cứ, A có thể bị xử lý về hành vi sử dụng tài liệu giả theo Điều 341 và việc trốn tránh nghĩa vụ quân sự có thể được xem xét theo Điều 332 nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện của điều luật.

Lưu ý từ Luật sư Đặng Quý Tiên: Không nên cho rằng giấy chứng nhận bệnh giả chỉ dẫn đến việc bị loại khỏi danh sách nhập ngũ hoặc bị phạt hành chính. Nếu tài liệu giả do cơ quan, tổ chức cấp bị làm giả hoặc được sử dụng để thực hiện hành vi trái pháp luật, người làm hoặc sử dụng giấy tờ có thể phải đối mặt với trách nhiệm hình sự theo Điều 341. Riêng tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự theo Điều 332 còn có những điều kiện cấu thành riêng, vì vậy cần đánh giá từng hành vi và tiền sử vi phạm thay vì kết luận chỉ dựa trên việc có sử dụng giấy bệnh giả.

Làm giả giấy chứng nhận bệnh để trốn nghĩa vụ bị xử lý thế nào?

Có thể khái quát theo từng trường hợp:

Hành vi	Hướng xử lý có thể đặt ra
Gian dối làm sai lệch kết quả phân loại sức khỏe để trốn nghĩa vụ	Có thể bị phạt hành chính 30–40 triệu đồng nếu chưa đến mức hình sự
Làm giả giấy chứng nhận bệnh của cơ quan, tổ chức	Có thể bị xem xét Điều 341 BLHS nếu đủ yếu tố cấu thành
Biết giấy bệnh giả nhưng vẫn sử dụng để thực hiện hành vi trái pháp luật	Có thể bị xem xét Điều 341 BLHS
Tiếp tục trốn tránh nghĩa vụ sau khi đã bị xử phạt hành chính hoặc kết án theo điều kiện của Điều 332	Có thể bị truy cứu về tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự
Tự gây thương tích để trốn nghĩa vụ	Có thể thuộc trường hợp tăng nặng theo khoản 2 Điều 332

Mức độ xử lý cụ thể phụ thuộc vào hành vi, mục đích, chứng cứ, hậu quả và tình trạng vi phạm trước đó của từng người. Nghị định 218/2025/NĐ-CP hiện là căn cứ quan trọng về xử phạt hành chính trong lĩnh vực quốc phòng, cơ yếu.

Kết luận

Làm giả giấy chứng nhận bệnh để trốn nghĩa vụ quân sự có thể bị xử lý hình sự, đặc biệt khi người thực hiện làm giả hoặc sử dụng giấy tờ giả của cơ quan, tổ chức để thực hiện hành vi trái pháp luật. Trường hợp chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, hành vi gian dối làm sai lệch kết quả phân loại sức khỏe nhằm trốn tránh nghĩa vụ quân sự có thể bị phạt hành chính từ 30 triệu đồng đến 40 triệu đồng theo Nghị định 218/2025/NĐ-CP.

Đối với tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự theo Điều 332 Bộ luật Hình sự, cần xem xét thêm điều kiện mà điều luật đặt ra, trong đó khoản 1 yêu cầu người vi phạm đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này mà chưa được xóa án tích nhưng vẫn tiếp tục vi phạm. Vì vậy, khi đánh giá một vụ việc cụ thể cần tách riêng hành vi làm giả, sử dụng giấy tờ giả và hành vi trốn tránh nghĩa vụ để xác định đúng trách nhiệm pháp lý.