Khi Nhà nước thu hồi đất, phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người có đất bị thu hồi. Tuy nhiên, thực tế có trường hợp người dân cho rằng diện tích đất được kiểm kê chưa đúng, giá bồi thường chưa phù hợp, tài sản trên đất bị bỏ sót hoặc chính sách hỗ trợ, tái định cư chưa được áp dụng đầy đủ.

Trong trường hợp không đồng ý với phương án bồi thường thu hồi đất, người dân không nhất thiết phải chấp nhận ngay. Luật Đất đai 2024 cho phép người sử dụng đất và người có quyền, nghĩa vụ liên quan thực hiện quyền khiếu nại, khởi kiện đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản lý đất đai.

Không đồng ý với phương án bồi thường thu hồi đất phải làm gì?

Trước hết, người có đất bị thu hồi nên xác định chính xác mình không đồng ý với nội dung nào trong phương án bồi thường thay vì chỉ phản đối chung chung.

Một số vấn đề thường gặp gồm:

• Xác định sai diện tích đất bị thu hồi;
• Xác định sai loại đất;
• Giá đất hoặc giá tài sản làm căn cứ bồi thường chưa phù hợp;
• Bỏ sót nhà ở, công trình, cây trồng hoặc tài sản hợp pháp trên đất;
• Tính thiếu các khoản hỗ trợ;
• Không được bố trí tái định cư dù thuộc trường hợp được xem xét;
• Xác định sai đối tượng được bồi thường;
• Không đồng ý với phương án bố trí đất hoặc nhà tái định cư.

Theo Điều 91 Luật Đất đai 2024, việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải được thực hiện theo các nguyên tắc và hình thức mà Luật quy định; trong đó, tùy trường hợp, người có đất bị thu hồi có thể được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng, bằng tiền, bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở.

Nhận xét củaLuật sư Nguyễn Văn Hùng: “Khi không đồng ý với phương án bồi thường, người dân cần xác định cụ thể khoản bồi thường nào chưa đúng và chuẩn bị tài liệu chứng minh. Việc khiếu nại có căn cứ sẽ hiệu quả hơn nhiều so với việc chỉ phản đối mức tiền được nhận.”

Kiểm tra phương án bồi thường trước khi khiếu nại

Trước khi thực hiện khiếu nại, người dân nên yêu cầu được cung cấp và kiểm tra phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Cần đối chiếu ít nhất các nội dung:

Kiểm tra diện tích và loại đất bị thu hồi

Đối chiếu diện tích được ghi trong phương án với:

• Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;
• Hồ sơ địa chính;
• Kết quả đo đạc, kiểm kê;
• Diện tích thực tế đang sử dụng.

Nếu diện tích bị thu hồi được xác định không đúng, đây có thể là căn cứ quan trọng để đề nghị xem xét lại phương án.

Kiểm tra tài sản gắn liền với đất

Nhà ở, công trình xây dựng, cây trồng và các tài sản hợp pháp khác có thể thuộc trường hợp được xem xét bồi thường theo quy định.

Vì vậy, nếu trong quá trình kiểm kê cơ quan thực hiện giải phóng mặt bằng bỏ sót tài sản hoặc xác định sai hiện trạng, người dân cần tập hợp tài liệu chứng minh như:

• Hình ảnh;
• Giấy phép xây dựng nếu có;
• Hồ sơ nhà đất;
• Hợp đồng mua bán;
• Hóa đơn, chứng từ;
• Biên bản kiểm kê;
• Các giấy tờ chứng minh quá trình sử dụng tài sản.

Kiểm tra các khoản hỗ trợ và tái định cư

Không nên chỉ kiểm tra số tiền bồi thường về đất.

Người bị thu hồi cần xem xét cả các khoản hỗ trợ, tái định cư và các quyền lợi liên quan. Luật Đất đai 2024 có nhiều quy định mới về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nhằm bảo đảm quyền lợi của người có đất bị thu hồi.

Có thể khiếu nại khi không đồng ý với phương án bồi thường không?

Có.

Điều 237 Luật Đất đai 2024 quy định người sử dụng đất, người có quyền và nghĩa vụ liên quan đến sử dụng đất có quyền khiếu nại, khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản lý đất đai. Trình tự khiếu nại được thực hiện theo pháp luật về khiếu nại; nếu khởi kiện thì thực hiện theo pháp luật về tố tụng hành chính.

Do đó, nếu cho rằng việc xác định hoặc thực hiện phương án bồi thường có sai sót, người dân có thể lựa chọn phương thức phù hợp để bảo vệ quyền lợi.

Khiếu nại cần nêu rõ nội dung gì?

Đơn khiếu nại nên thể hiện rõ:

1. Họ tên, địa chỉ của người khiếu nại;
2. Cơ quan, cá nhân bị khiếu nại nếu xác định được;
3. Nội dung phương án hoặc quyết định mà người dân không đồng ý;
4. Lý do cho rằng phương án chưa đúng;
5. Yêu cầu đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết;
6. Tài liệu, chứng cứ kèm theo.

Người dân nên trình bày từng nội dung cần điều chỉnh, chẳng hạn: “đề nghị xác định lại diện tích đất bị thu hồi”, “đề nghị bổ sung tài sản chưa được kiểm kê” hoặc “đề nghị xem xét lại khoản hỗ trợ”.

Cách trình bày cụ thể giúp cơ quan có thẩm quyền dễ dàng xác định phạm vi cần kiểm tra.

Khởi kiện ra Tòa án khi không đồng ý với phương án bồi thường

Ngoài khiếu nại, người có quyền lợi bị ảnh hưởng còn có thể khởi kiện vụ án hành chính theo quy định pháp luật.

Điều 237 Luật Đất đai 2024 xác nhận rõ quyền khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản lý đất đai.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa:

• Khiếu nại quyết định, hành vi hành chính về quản lý đất đai;
• Tranh chấp về quyền sử dụng đất.

Đây là hai vấn đề pháp lý khác nhau và có thể dẫn đến cách thức giải quyết khác nhau.

Luật sư Nguyễn Văn Hùng lưu ý: “Không phải mọi bất đồng liên quan đến đất bị thu hồi đều được giải quyết bằng thủ tục tranh chấp đất đai. Nếu vấn đề nằm ở quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính trong quá trình thu hồi, bồi thường thì cần xác định đúng cơ chế khiếu nại, khởi kiện để tránh lựa chọn sai thủ tục.”

Không đồng ý với giá bồi thường đất có được yêu cầu xác định lại không?

Có thể đề nghị xem xét, nếu người dân có căn cứ cho rằng việc xác định giá đất hoặc áp dụng giá đất trong phương án chưa đúng quy định.

Luật Đất đai 2024 đã thay đổi đáng kể cơ chế định giá đất. Việc định giá phải tuân thủ các nguyên tắc, phương pháp và căn cứ được pháp luật quy định.

Tuy nhiên, người dân cần lưu ý rằng không phải cứ giá bồi thường thấp hơn giá giao dịch trên thị trường là đương nhiên được điều chỉnh theo giá mà người dân mong muốn.

Muốn bảo vệ quyền lợi, cần xác định:

• Giá đất nào đang được áp dụng;
• Căn cứ xác định giá;
• Phương pháp định giá;
• Thời điểm xác định giá;
• Loại đất và vị trí thửa đất;
• Diện tích bị thu hồi;
• Quy định áp dụng tại thời điểm thu hồi.

Đây thường là nội dung phức tạp nhất trong các vụ việc khiếu nại về bồi thường đất.

Không đồng ý với phương án bồi thường có được từ chối nhận tiền không?

Người dân cần hết sức thận trọng trong trường hợp này.

Việc không đồng ý với mức bồi thường không đồng nghĩa với việc có thể tự ý ngăn cản toàn bộ quá trình thu hồi đất.

Nếu cho rằng phương án chưa đúng, người dân nên thực hiện quyền khiếu nại hoặc khởi kiện theo đúng trình tự pháp luật, đồng thời lưu giữ toàn bộ hồ sơ liên quan.

Không nên có hành vi:

• Cản trở việc thực hiện quyết định thu hồi đất;
• Chống đối người thi hành công vụ;
• Tự ý tháo dỡ hoặc di chuyển tài sản khi chưa có phương án phù hợp;
• Chuyển nhượng, xây dựng mới nhằm làm tăng giá trị bồi thường sau khi đã có thông báo thu hồi đất.

Việc bảo vệ quyền lợi cần được thực hiện bằng chứng cứ và thủ tục pháp lý, thay vì phản ứng bằng hành vi có thể dẫn đến vi phạm pháp luật.

Hồ sơ cần chuẩn bị khi khiếu nại phương án bồi thường

Để chứng minh yêu cầu của mình, người dân nên chuẩn bị càng đầy đủ tài liệu càng tốt.

Một bộ hồ sơ có thể gồm:

• Đơn khiếu nại;
• Căn cước công dân;
• Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;
• Thông báo thu hồi đất;
• Quyết định thu hồi đất;
• Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
• Biên bản kiểm kê;
• Hồ sơ chứng minh tài sản trên đất;
• Hình ảnh, video về hiện trạng;
• Các giấy tờ chứng minh nguồn gốc, quá trình sử dụng đất;
• Tài liệu chứng minh những khoản bồi thường, hỗ trợ bị bỏ sót.

Càng xác định rõ sai ở đâu – căn cứ nào – yêu cầu sửa như thế nào, khả năng bảo vệ quyền lợi càng tốt.

Thời điểm nào nên khiếu nại phương án bồi thường?

Người dân nên thực hiện việc phản đối, kiến nghị hoặc khiếu nại ngay khi phát hiện phương án có vấn đề, thay vì chờ đến khi việc thu hồi và giải phóng mặt bằng đã hoàn tất.

Đặc biệt, cần lưu ý thời hạn khiếu nại theo Luật Khiếu nại và xác định chính xác thời điểm nhận được quyết định hoặc biết được quyết định, hành vi bị cho là trái pháp luật.

Trong trường hợp có ý định khởi kiện, cần xác định thời hiệu khởi kiện theo Luật Tố tụng hành chính để tránh trường hợp quá thời hạn.

Nếu bạn cần hỗ trợ, hãy đăng ký tư vấn trực tiếp hoặc online với Luật Thiên Mã để được giải đáp chi tiết, xây dựng phương án xử lý tối ưu với chi phí hợp lý, phải chăng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Đặt lịch tư vấn

Kết luận

Không đồng ý với phương án bồi thường thu hồi đất, người dân có quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình thông qua kiến nghị, khiếu nại hoặc khởi kiện, tùy vào tính chất của vấn đề. Trước khi thực hiện, cần kiểm tra kỹ diện tích đất, loại đất, giá bồi thường, tài sản trên đất, các khoản hỗ trợ và phương án tái định cư để xác định chính xác nội dung chưa phù hợp. Luật Đất đai 2024 cũng ghi nhận quyền khiếu nại, khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản lý đất đai tại Điều 237