Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền thăm nom, chăm sóc và dành thời gian cho con. Tuy nhiên, nếu người này thường xuyên đón con về nhưng không trả đúng thời gian đã thỏa thuận, tự ý kéo dài thời gian giữ con hoặc cố tình không đưa con trở lại cho người trực tiếp nuôi dưỡng, tình huống có thể ảnh hưởng đến việc học tập, sinh hoạt và quyền lợi của trẻ.
Vậy người không trực tiếp nuôi con thường xuyên đón con về nhưng không trả đúng thời gian thì xử lý thế nào? Người trực tiếp nuôi con có được yêu cầu trả con, nhờ cơ quan công an hỗ trợ hoặc đề nghị Tòa án hạn chế quyền thăm nom hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích các căn cứ pháp lý và hướng xử lý phù hợp với từng trường hợp.
Người không trực tiếp nuôi con không trả con đúng hẹn có vi phạm pháp luật không?
Có thể, tùy vào tính chất và mức độ của hành vi.
Theo khoản 1 và khoản 3 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, cha, mẹ không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn có nghĩa vụ tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi dưỡng, đồng thời có quyền và nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở. Tuy nhiên, quyền thăm nom không đồng nghĩa với quyền tự ý thay đổi người trực tiếp nuôi con hoặc giữ con trái với thỏa thuận, quyết định có liên quan.
Cần phân biệt các trường hợp sau:
- Trả con muộn do sự cố khách quan: Chẳng hạn, xe hỏng, tắc đường hoặc trẻ bị ốm đột xuất. Nếu người đón con chủ động thông báo và sớm đưa con trở lại thì chưa thể chỉ từ việc trả muộn mà kết luận có hành vi vi phạm nghiêm trọng.
- Thường xuyên tự ý kéo dài thời gian đón con: Người đón con không tuân thủ thỏa thuận, làm ảnh hưởng đến lịch học, sinh hoạt hoặc việc chăm sóc trẻ. Đây là tình tiết cần được ghi nhận và yêu cầu chấm dứt.
- Cố tình không trả con hoặc đưa con đi nơi khác mà không thông báo: Nếu hành vi nhằm cản trở quyền nuôi dưỡng của người còn lại, gây ảnh hưởng xấu đến trẻ hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật khác, người trực tiếp nuôi con có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền can thiệp.
Như vậy, việc trả con muộn một lần không đương nhiên dẫn đến trách nhiệm hành chính hoặc hình sự. Cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào diễn biến thực tế, ý chí của người giữ con, thời gian giữ con, ảnh hưởng đối với trẻ và các chứng cứ liên quan.
Người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu trả con không?
Có. Theo Điều 83 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, cha, mẹ trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu người không trực tiếp nuôi con thực hiện các nghĩa vụ theo Điều 82 và yêu cầu người này cùng các thành viên gia đình tôn trọng quyền được nuôi con của mình.
Vì vậy, khi người kia đón con về nhưng không trả đúng thời gian, người trực tiếp nuôi con có thể yêu cầu đưa trẻ trở lại theo thỏa thuận hoặc quyết định liên quan đến việc chăm sóc, nuôi dưỡng con.
Trao đổi và yêu cầu trả con bằng văn bản
Trước tiên, nên liên hệ với người đang giữ con để yêu cầu trả con, đồng thời xác nhận rõ thời gian và địa điểm bàn giao.
Nếu việc này lặp lại nhiều lần, nên trao đổi qua tin nhắn hoặc phương thức có thể lưu lại nội dung. Văn bản trao đổi nên nêu rõ:
- Thời gian đón con và thời hạn phải trả;
- Thời điểm thực tế người kia đã trả con hoặc từ chối trả;
- Ảnh hưởng đến việc học tập, sức khỏe, sinh hoạt của trẻ;
- Yêu cầu đưa con trở lại và tuân thủ thỏa thuận trong những lần tiếp theo.
Việc lưu lại trao đổi giúp xác định diễn biến sự việc nếu sau này cần làm việc với cơ quan có thẩm quyền.
Khi người kia cố tình giữ con, có thể trình báo công an không?
Có thể trình báo hoặc đề nghị cơ quan công an hỗ trợ khi người kia cố tình không trả con, che giấu nơi ở của trẻ, đưa trẻ đi mà không thông báo hoặc xuất hiện dấu hiệu đe dọa an toàn của trẻ.
Khi trình báo, nên cung cấp giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ – con, bản án hoặc quyết định về việc giao con trực tiếp nuôi dưỡng nếu có, nội dung thỏa thuận thời gian đón trả con và các chứng cứ về việc người kia không trả con.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải mọi tranh chấp về thời gian thăm nom đều là vụ việc hình sự. Cơ quan tiếp nhận sẽ xem xét tính chất vụ việc để xác định hướng xử lý phù hợp. Nếu trẻ đang có nguy cơ bị xâm hại, bị đe dọa hoặc có nguy hiểm tức thời, cần ưu tiên liên hệ cơ quan công an để bảo vệ an toàn cho trẻ.
Có thể yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom con không?
Có thể, nếu hành vi giữ con kéo dài hoặc lạm dụng việc thăm nom để cản trở việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con và gây ảnh hưởng xấu đến trẻ.
Khoản 3 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom nếu người không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Ví dụ, người cha nhiều lần đón con về vào cuối tuần nhưng cố tình không trả vào thời gian đã thống nhất, khiến con liên tục nghỉ học, không tham gia các hoạt động cần thiết hoặc bị đặt vào tình trạng xung đột giữa cha và mẹ. Nếu có chứng cứ cho thấy việc thăm nom bị lạm dụng và gây ảnh hưởng xấu đến trẻ, người mẹ có thể yêu cầu Tòa án xem xét hạn chế quyền thăm nom theo quy định.
Việc hạn chế quyền thăm nom không tự động phát sinh chỉ vì người kia trả con muộn. Tòa án cần đánh giá mức độ vi phạm, ảnh hưởng đến trẻ và những chứng cứ liên quan trước khi quyết định.
Lưu ý từ Luật sư Đặng Quý Tiên: Khi người không trực tiếp nuôi con thường xuyên không trả con đúng hẹn, người trực tiếp nuôi con nên ưu tiên ghi nhận đầy đủ các lần vi phạm, ảnh hưởng đến trẻ và những lần đã yêu cầu trả con. Không nên tự ý dùng vũ lực, đe dọa hoặc ngăn cản mọi lần thăm nom nếu chưa có căn cứ pháp lý, bởi cha, mẹ không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền thăm nom theo luật, trừ trường hợp quyền này bị hạn chế theo quyết định của Tòa án.
Người không trả con đúng hẹn có thể bị xử phạt hoặc truy cứu hình sự không?
Tùy từng trường hợp. Không có quy định rằng cứ trả con muộn là đương nhiên bị phạt tiền hoặc đi tù.
Trách nhiệm hành chính
Nghị định 144/2021/NĐ-CP có quy định xử phạt đối với một số hành vi ngăn cản quyền thăm nom, chăm sóc giữa cha mẹ và con. Tuy nhiên, cần phân biệt hành vi không trả con đúng hẹn với hành vi ngăn cản quyền thăm nom hoặc các hành vi vi phạm cụ thể khác. Không nên mặc nhiên áp dụng mức phạt chỉ dựa vào việc trả con muộn.
Nếu có hành vi vi phạm thuộc trường hợp bị xử phạt, cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định căn cứ pháp lý, tình tiết và mức xử lý tương ứng.
Trách nhiệm hình sự
Trong trường hợp nghiêm trọng, nếu hành vi giữ trẻ có đầy đủ dấu hiệu của một tội phạm theo Bộ luật Hình sự, người thực hiện có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, việc cha hoặc mẹ không trả con đúng thời hạn thăm nom không tự động cấu thành tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật.
Cần đánh giá cụ thể việc giữ con có trái pháp luật hay không, người thực hiện có hành vi và mục đích gì, trẻ có bị hạn chế tự do trái pháp luật hoặc bị xâm hại hay không, cùng các dấu hiệu cấu thành tội phạm tương ứng.
Nếu người kia đưa trẻ đi nơi khác, che giấu tung tích, đe dọa đưa trẻ ra nước ngoài hoặc có dấu hiệu gây nguy hiểm cho trẻ, cần nhanh chóng thông báo cơ quan công an để được xem xét theo tình huống thực tế.
Cần chuẩn bị chứng cứ gì khi người kia nhiều lần không trả con?
Nếu muốn yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết, người trực tiếp nuôi con nên chuẩn bị các tài liệu sau:
- Bản án hoặc quyết định của Tòa án về người trực tiếp nuôi con, nếu có;
- Thỏa thuận về thời gian đón và trả con;
- Tin nhắn, email hoặc ghi âm hợp pháp thể hiện việc yêu cầu trả con và phản hồi của người kia;
- Danh sách ngày, giờ đón con, thời điểm phải trả và thời điểm thực tế trả con;
- Tài liệu thể hiện ảnh hưởng đến việc học tập, sức khỏe, sinh hoạt hoặc tâm lý của trẻ;
- Thông tin về nơi trẻ đang ở và những dấu hiệu cho thấy trẻ có thể gặp nguy hiểm, nếu có.
Chứng cứ nên được lưu giữ đầy đủ, trung thực và không chỉnh sửa làm sai lệch nội dung. Nếu sự việc có nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn của trẻ, không nên chờ thu thập đủ mọi tài liệu mới trình báo.
Ví dụ thực tế: Cha đón con cuối tuần nhưng liên tục không trả đúng hẹn
Sau khi ly hôn, chị A được Tòa án giao trực tiếp nuôi con. Anh B có quyền thăm nom và thường đón con về vào chiều thứ Bảy, theo thỏa thuận phải trả lại vào tối Chủ nhật.
Trong nhiều tuần liên tiếp, anh B không trả con đúng hẹn, có lần giữ con đến giữa tuần mà không thông báo rõ nơi ở. Việc này khiến trẻ nghỉ học và chị A không thể chủ động chăm sóc con.
Trong tình huống trên, chị A nên lưu lại thỏa thuận, tin nhắn yêu cầu trả con, lịch sử những lần trả muộn và chứng cứ về ảnh hưởng đến việc học tập của trẻ. Chị có thể yêu cầu anh B tuân thủ thời gian đã thống nhất; nếu anh B tiếp tục cố tình giữ con và việc này gây ảnh hưởng xấu đến trẻ, chị có thể đề nghị Tòa án xem xét hạn chế quyền thăm nom theo Điều 82.
Nếu không biết trẻ đang ở đâu hoặc có căn cứ cho rằng trẻ đang gặp nguy hiểm, chị A nên trình báo cơ quan công an để được hỗ trợ kịp thời.
>> Đặt lịch tư vấn với luật sư của chúng tôi và trải nghiệm dịch vụ pháp lý uy tín, nơi mọi vấn đề của bạn sẽ được giải quyết hiệu quả và nhanh chóng!
Kết luận
Người không trực tiếp nuôi con có quyền thăm nom con sau khi ly hôn nhưng phải tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi dưỡng. Nếu thường xuyên đón con về nhưng không trả đúng thời gian, người này có thể bị yêu cầu chấm dứt hành vi, bị xem xét trong quá trình giải quyết tranh chấp hoặc bị hạn chế quyền thăm nom nếu có căn cứ cho thấy việc lạm dụng quyền thăm nom gây ảnh hưởng xấu đến việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con. Việc trả con muộn không tự động dẫn đến xử phạt hoặc truy cứu hình sự; trách nhiệm cụ thể phụ thuộc vào tình tiết và chứng cứ của vụ việc.
Để bảo vệ quyền lợi của trẻ, người trực tiếp nuôi con nên lưu giữ bản án, thỏa thuận đón trả con và chứng cứ về những lần vi phạm, đồng thời ưu tiên yêu cầu trả con bằng phương thức có thể ghi nhận lại. Nếu người kia cố tình không trả con, che giấu nơi ở hoặc có dấu hiệu đe dọa an toàn của trẻ, cần đề nghị cơ quan có thẩm quyền hỗ trợ và xem xét biện pháp pháp lý phù hợp.
