Sau khi ly hôn, người trực tiếp nuôi con có thể được nhận tiền cấp dưỡng định kỳ từ người còn lại theo thỏa thuận hoặc bản án của Tòa án. Tuy nhiên, có trường hợp người phải cấp dưỡng chủ động nghỉ việc, chuyển sang công việc có thu nhập thấp hơn hoặc che giấu nguồn thu nhập nhằm giảm số tiền phải đóng góp. Điều này khiến người trực tiếp nuôi con lo ngại quyền lợi của con bị ảnh hưởng.
Vậy người có nghĩa vụ cấp dưỡng cố tình nghỉ việc để giảm mức cấp dưỡng có bị Tòa án xem xét không? Pháp luật có cho phép giảm tiền cấp dưỡng chỉ vì người phải cấp dưỡng không còn công việc cũ hay không? Nếu có dấu hiệu cố tình trốn tránh nghĩa vụ thì người trực tiếp nuôi con cần làm gì để bảo vệ quyền lợi của con? Bài viết dưới đây sẽ phân tích các quy định liên quan.
Cố tình nghỉ việc để giảm mức cấp dưỡng có bị Tòa án xem xét không?
Có. Tòa án có thể xem xét việc thay đổi mức cấp dưỡng dựa trên thu nhập và khả năng thực tế của người có nghĩa vụ, đồng thời đánh giá các tình tiết liên quan nếu phát sinh tranh chấp.
Theo khoản 1 Điều 116 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, mức cấp dưỡng được xác định căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng. Nếu không thỏa thuận được, các bên có thể yêu cầu Tòa án giải quyết. Khoản 2 Điều này quy định khi có lý do chính đáng, mức cấp dưỡng có thể thay đổi theo thỏa thuận hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết nếu các bên không thống nhất.
Như vậy, việc nghỉ việc không tự động làm giảm hoặc chấm dứt nghĩa vụ cấp dưỡng. Tòa án cần xem xét hoàn cảnh thực tế, lý do nghỉ việc, khả năng tạo thu nhập và nhu cầu của người được cấp dưỡng.
Trường hợp nghỉ việc vì lý do khách quan
Nếu người phải cấp dưỡng bị doanh nghiệp cho thôi việc, mất khả năng lao động do bệnh tật hoặc gặp hoàn cảnh kinh tế thực sự khó khăn, đây có thể là căn cứ để đề nghị xem xét lại mức cấp dưỡng.
Tuy nhiên, người đó không được tự ý ngừng trả hoặc tự giảm số tiền đã được xác định trong bản án chỉ vì thu nhập bị giảm. Nếu hai bên không thỏa thuận được, người có nghĩa vụ cần yêu cầu Tòa án giải quyết việc thay đổi mức cấp dưỡng theo quy định.
Ví dụ, anh A phải cấp dưỡng cho con 5 triệu đồng mỗi tháng theo bản án. Sau đó, công ty cắt giảm nhân sự khiến anh A mất việc và chưa tìm được công việc mới dù đã tích cực tìm kiếm. Nếu có căn cứ chứng minh hoàn cảnh thay đổi thực sự, anh A có thể đề nghị xem xét mức cấp dưỡng phù hợp hơn.
Trường hợp cố tình nghỉ việc để né tránh nghĩa vụ
Nếu người phải cấp dưỡng chủ động nghỉ việc nhằm tạo ra vẻ ngoài không có thu nhập, trong khi vẫn có khả năng lao động, nguồn thu khác hoặc cố tình che giấu khả năng tài chính, Tòa án có thể xem xét các tình tiết này khi giải quyết yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng hoặc tranh chấp liên quan.
Chẳng hạn, người phải cấp dưỡng nghỉ công việc có thu nhập ổn định nhưng vẫn kinh doanh, nhận tiền từ công việc khác hoặc có nguồn thu đáng kể mà không khai báo. Những thông tin này có thể là căn cứ để đánh giá khả năng thực tế của người đó.
Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào việc nghỉ việc để kết luận người đó cố tình trốn tránh nghĩa vụ. Cần có chứng cứ về hoàn cảnh, nguồn thu nhập, hành vi và mục đích liên quan.
Người phải cấp dưỡng có được tự ý giảm tiền cấp dưỡng sau khi nghỉ việc không?
Không. Nếu mức cấp dưỡng đã được xác định bằng bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật, người có nghĩa vụ không được tự ý giảm hoặc ngừng thanh toán chỉ vì cho rằng thu nhập của mình đã giảm.
Theo Điều 116 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, việc thay đổi mức cấp dưỡng phải dựa trên lý do chính đáng và được thực hiện theo thỏa thuận của các bên hoặc theo quyết định giải quyết của Tòa án khi không thỏa thuận được.
Điều này có nghĩa người phải cấp dưỡng cần tiếp tục thực hiện nghĩa vụ theo mức đang có hiệu lực trong khi chưa có căn cứ pháp lý làm thay đổi mức cấp dưỡng đó.
Nếu thực sự mất việc hoặc gặp khó khăn tài chính, người phải cấp dưỡng nên chủ động trao đổi với bên còn lại, cung cấp tài liệu chứng minh hoàn cảnh và yêu cầu xem xét thay đổi mức cấp dưỡng. Việc đơn phương chuyển khoản ít hơn mức phải trả hoặc ngừng thanh toán có thể dẫn đến tranh chấp và các thủ tục yêu cầu thực hiện nghĩa vụ.
Tòa án căn cứ vào đâu để xem xét việc giảm mức cấp dưỡng?
Khi giải quyết yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng, các yếu tố quan trọng gồm:
- Thu nhập thực tế: tiền lương, thu nhập từ kinh doanh, công việc tự do và các nguồn thu hợp pháp khác.
- Khả năng lao động: tình trạng sức khỏe, khả năng tìm việc, trình độ chuyên môn và điều kiện làm việc.
- Lý do nghỉ việc: bị cho thôi việc, doanh nghiệp giải thể, bệnh tật hay chủ động nghỉ việc trong hoàn cảnh có dấu hiệu né tránh nghĩa vụ.
- Nhu cầu thiết yếu của con: chi phí ăn ở, học tập, y tế và các khoản cần thiết khác phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe.
- Hoàn cảnh gia đình và nghĩa vụ tài chính khác: những yếu tố thực tế có liên quan đến khả năng cấp dưỡng.
Tòa án không nhất thiết chỉ căn cứ vào mức lương ghi trong hợp đồng lao động tại thời điểm yêu cầu. Các tài liệu về thu nhập, tài sản và hoạt động kinh tế thực tế có thể giúp làm rõ khả năng tài chính của người có nghĩa vụ.
Lưu ý từ Luật sư Đặng Quý Tiên: Nếu nghi ngờ người phải cấp dưỡng cố tình nghỉ việc để né tránh nghĩa vụ, người trực tiếp nuôi con nên thu thập chứng cứ hợp pháp về công việc, nguồn thu nhập và các khoản thanh toán thực tế. Không nên chỉ dựa vào suy đoán hoặc mâu thuẫn cá nhân để khẳng định hành vi trốn tránh.
Cố tình trốn tránh cấp dưỡng có thể bị xử lý hình sự không?
Có thể, nhưng không phải mọi trường hợp nghỉ việc hoặc chậm cấp dưỡng đều cấu thành tội phạm.
Theo Điều 186 Bộ luật Hình sự, người có nghĩa vụ cấp dưỡng và có khả năng thực tế để thực hiện nghĩa vụ nhưng từ chối hoặc trốn tránh, làm cho người được cấp dưỡng lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định. Hình phạt gồm cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.
Vì vậy, việc một người cố tình nghỉ việc để giảm tiền cấp dưỡng có thể là tình tiết cần xem xét, nhưng tự nó chưa đủ để kết luận người đó phạm tội theo Điều 186.
Cơ quan có thẩm quyền phải đánh giá khả năng thực tế của người có nghĩa vụ, hành vi từ chối hoặc trốn tránh và các điều kiện cấu thành tội phạm. Nếu người đó thực sự mất việc, không có khả năng tài chính để thực hiện nghĩa vụ thì không thể chỉ dựa vào việc chưa thanh toán để mặc nhiên kết luận có tội.
Người trực tiếp nuôi con cần làm gì khi bên kia cố tình giảm tiền cấp dưỡng?
Nếu người phải cấp dưỡng nghỉ việc và tự ý giảm khoản tiền đã được xác định, người trực tiếp nuôi con có thể thực hiện các bước sau:
Thứ nhất, kiểm tra bản án hoặc quyết định về cấp dưỡng. Xác định mức tiền, thời hạn thanh toán và phương thức cấp dưỡng đã được ghi nhận.
Thứ hai, lưu giữ chứng cứ về việc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ. Chẳng hạn, sao kê ngân hàng, tin nhắn trao đổi, bảng kê các tháng chưa thanh toán hoặc số tiền bị thiếu.
Thứ ba, thu thập thông tin hợp pháp về khả năng tài chính. Nếu có căn cứ cho rằng người phải cấp dưỡng vẫn có nguồn thu khác, cần lưu giữ tài liệu liên quan để cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền.
Thứ tư, yêu cầu giải quyết việc cấp dưỡng. Nếu các bên không thống nhất được việc thay đổi mức cấp dưỡng, người có quyền có thể yêu cầu Tòa án giải quyết theo Điều 116 và Điều 119 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.
Thứ năm, xem xét yêu cầu thi hành án nếu có bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực. Nếu người phải cấp dưỡng không thực hiện đúng nghĩa vụ theo bản án, người trực tiếp nuôi con có thể đề nghị cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền tổ chức thi hành theo quy định.
Ví dụ: Người cha nghỉ việc nhưng vẫn có thu nhập từ kinh doanh
Anh B có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con 4 triệu đồng mỗi tháng theo bản án. Sau đó, anh B chủ động nghỉ việc tại công ty và đề nghị chỉ trả 1 triệu đồng mỗi tháng vì không còn nhận lương.
Tuy nhiên, người trực tiếp nuôi con có tài liệu cho thấy anh B vẫn điều hành cửa hàng và có doanh thu từ hoạt động kinh doanh. Trong trường hợp này, việc nghỉ việc không đương nhiên chứng minh anh B không còn khả năng cấp dưỡng.
Nếu không thống nhất được mức cấp dưỡng mới, các bên có thể yêu cầu Tòa án giải quyết. Tòa án sẽ xem xét chứng cứ về thu nhập thực tế, khả năng tài chính, nhu cầu của con và những tình tiết liên quan trước khi quyết định.
Ngược lại, nếu anh B bị mất việc do nguyên nhân khách quan, không có nguồn thu khác và có tài liệu chứng minh hoàn cảnh khó khăn thực sự, đây có thể là căn cứ để đề nghị xem xét điều chỉnh mức cấp dưỡng.
>> Đặt lịch tư vấn với luật sư của chúng tôi và trải nghiệm dịch vụ pháp lý uy tín, nơi mọi vấn đề của bạn sẽ được giải quyết hiệu quả và nhanh chóng!
Kết luận
Người có nghĩa vụ cấp dưỡng cố tình nghỉ việc để giảm mức cấp dưỡng có thể bị Tòa án xem xét, nhưng việc nghỉ việc không tự động khiến mức cấp dưỡng được giảm hoặc chứng minh hành vi trốn tránh nghĩa vụ. Tòa án cần đánh giá lý do nghỉ việc, khả năng lao động, nguồn thu nhập thực tế, nhu cầu thiết yếu của con và các chứng cứ liên quan. Nếu mức cấp dưỡng đã được xác định bằng bản án hoặc quyết định có hiệu lực, người phải cấp dưỡng không được tự ý giảm tiền khi chưa có căn cứ pháp lý phù hợp.
Nếu có lý do chính đáng khiến khả năng tài chính thay đổi, người phải cấp dưỡng nên yêu cầu điều chỉnh theo đúng thủ tục. Ngược lại, khi có dấu hiệu cố tình che giấu thu nhập hoặc trốn tránh nghĩa vụ dù vẫn có khả năng thực hiện, người trực tiếp nuôi con có thể thu thập chứng cứ, yêu cầu Tòa án giải quyết và đề nghị thi hành án nếu cần thiết. Trách nhiệm hình sự chỉ được đặt ra khi hành vi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo Điều 186 Bộ luật Hình sự.
