Con trên 18 tuổi về nguyên tắc đã là người thành niên và có khả năng tự chịu trách nhiệm về đời sống của mình. Tuy nhiên, pháp luật vẫn đặt ra nghĩa vụ của cha mẹ đối với con đã thành niên không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Vì vậy, trường hợp con trên 18 tuổi mắc bệnh phải điều trị dài hạn có thể vẫn được cha mẹ cấp dưỡng nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.

Vậy con trên 18 tuổi bị bệnh cần điều trị dài hạn thì cha mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng không? Bệnh kéo dài bao lâu mới được coi là không có khả năng lao động, người con có tài sản nhưng không đủ chi phí điều trị có được yêu cầu cấp dưỡng hay không và mức cấp dưỡng được xác định thế nào? Bài viết dưới đây sẽ phân tích cụ thể các vấn đề này.

Con trên 18 tuổi bị bệnh dài hạn có được cha mẹ cấp dưỡng không?

Có thể có. Việc con đã trên 18 tuổi không làm chấm dứt hoàn toàn nghĩa vụ của cha mẹ.

Theo Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình, cha mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con đã thành niên không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình trong trường hợp cha mẹ không sống chung với con hoặc sống chung nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng. Quy định này được ghi nhận tại Văn bản hợp nhất 121/VBHN-VPQH năm 2025.

Như vậy, trường hợp người con trên 18 tuổi bị bệnh cần điều trị dài hạn phải được xem xét trên hai điều kiện chính:

• Người con không có khả năng lao động;
• Người con không có tài sản để tự nuôi mình.

Chỉ riêng việc có bệnh hoặc phải điều trị trong thời gian dài chưa đủ để kết luận cha mẹ bắt buộc phải cấp dưỡng.

Bệnh dài hạn có đồng nghĩa với không có khả năng lao động không?

Không phải mọi trường hợp đều như nhau.

Một người có thể mắc bệnh trong thời gian dài nhưng vẫn có khả năng lao động phù hợp với tình trạng sức khỏe. Ngược lại, có những bệnh hoặc tình trạng sức khỏe khiến người bệnh mất hoặc không còn khả năng lao động để tự bảo đảm cuộc sống.

Do đó, khi xác định nghĩa vụ cấp dưỡng, cần đánh giá thực tế tình trạng sức khỏe, khả năng lao động và khả năng tự bảo đảm nhu cầu thiết yếu của người con.

Các tài liệu như hồ sơ bệnh án, giấy ra viện, kết luận chuyên môn, giấy xác nhận tình trạng sức khỏe hoặc tài liệu chứng minh mức độ hạn chế khả năng lao động có thể có ý nghĩa khi chứng minh hoàn cảnh thực tế.

Có phải cứ chi phí điều trị cao là được cấp dưỡng?

Không.

Chi phí điều trị dài hạn là yếu tố quan trọng để chứng minh nhu cầu thiết yếu của người con, nhưng không thay thế điều kiện “không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình”.

Ví dụ, A 22 tuổi bị bệnh phải điều trị trong thời gian dài nhưng vẫn có công việc và thu nhập ổn định, đồng thời có tài sản đủ để tự bảo đảm cuộc sống. Trong trường hợp này, việc A phải điều trị dài hạn chưa đồng nghĩa cha mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng theo Điều 110.

Ngược lại, nếu B 25 tuổi mắc bệnh khiến không thể lao động, không có tài sản và phải phụ thuộc vào người khác để bảo đảm các nhu cầu thiết yếu thì B có thể thuộc trường hợp được cha mẹ cấp dưỡng.

Lưu ý từ Luật sư Đặng Quý Tiên: Khi yêu cầu cấp dưỡng cho người con đã thành niên bị bệnh, không nên chỉ cung cấp hồ sơ chứng minh chi phí khám chữa bệnh. Cần đồng thời chứng minh tình trạng không có khả năng lao động và tình trạng không có tài sản để tự nuôi mình. Đây thường là những yếu tố quyết định việc nghĩa vụ cấp dưỡng có phát sinh hay không.

Cha mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con trên 18 tuổi trong trường hợp nào?

Để nghĩa vụ cấp dưỡng phát sinh, cần phân biệt rõ các trường hợp sau.

Con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động

Bộ luật Dân sự xác định người thành niên là người từ đủ 18 tuổi trở lên. Tuy nhiên, Luật Hôn nhân và gia đình vẫn bảo vệ quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng của người con đã thành niên nếu họ mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

Điều này cho thấy tuổi 18 không phải là ranh giới tuyệt đối để cha mẹ chấm dứt mọi nghĩa vụ chăm sóc.

Nếu một người con đã trên 18 tuổi nhưng bệnh tật khiến họ không thể lao động để tạo thu nhập, tình trạng này có thể là căn cứ xem xét nghĩa vụ cấp dưỡng.

Con không có tài sản để tự nuôi mình

Đây là điều kiện thứ hai và phải được xem xét đồng thời với tình trạng không có khả năng lao động.

“Tài sản” trong trường hợp này không nên hiểu đơn thuần là người con có bất kỳ tài sản nào. Vấn đề cần xem xét là người con có tài sản đủ để tự bảo đảm nhu cầu thiết yếu của mình hay không.

Chẳng hạn, một người con có một khoản tiền tiết kiệm nhỏ nhưng phải điều trị bệnh dài hạn với chi phí lớn thì cần đánh giá cụ thể khả năng sử dụng khoản tài sản đó để bảo đảm cuộc sống và điều trị.

Ngược lại, nếu người con có tài sản, nguồn thu nhập hoặc nguồn lực khác đủ để tự nuôi mình thì điều kiện cấp dưỡng theo Điều 110 có thể không được đáp ứng.

Cha mẹ không sống chung với con hoặc sống chung nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng

Điều 110 không chỉ áp dụng khi cha mẹ sống riêng với con.

Pháp luật quy định nghĩa vụ cấp dưỡng phát sinh trong trường hợp cha mẹ không sống chung với con hoặc sống chung với con nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng con.

Vì vậy, việc cha mẹ và người con đang sống cùng một nhà không mặc nhiên loại trừ nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng.

Đồng thời, trong trường hợp cha mẹ đang trực tiếp chăm sóc người con bị bệnh và tự chi trả chi phí sinh hoạt, điều trị thì cần phân biệt giữa việc thực hiện nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng thực tế với việc xác định một khoản cấp dưỡng định kỳ.

Cha mẹ có phải cùng nhau cấp dưỡng cho con bị bệnh không?

Nếu cả cha và mẹ đều có nghĩa vụ cấp dưỡng thì mức đóng góp cần được xem xét dựa trên thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng.

Điều 109 Luật Hôn nhân và gia đình quy định trường hợp nhiều người cùng có nghĩa vụ cấp dưỡng thì những người này thỏa thuận về phương thức và mức đóng góp phù hợp với thu nhập, khả năng thực tế của mỗi người và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng. Nếu không thỏa thuận được thì có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.

Do đó, không có nguyên tắc cứng nhắc rằng cha và mẹ bắt buộc phải chia đôi toàn bộ chi phí điều trị.

Ví dụ:

• Cha có thu nhập cao, mẹ không có thu nhập ổn định;
• Người con cần khoản tiền nhất định để điều trị và sinh hoạt;
• Hai bên không thống nhất được mức đóng góp.

Trong trường hợp này, mức cấp dưỡng có thể được phân bổ dựa trên khả năng thực tế của từng người và nhu cầu thiết yếu của người con.

Mức cấp dưỡng cho con trên 18 tuổi bị bệnh được tính thế nào?

Theo Điều 116 Luật Hôn nhân và gia đình, mức cấp dưỡng do người có nghĩa vụ cấp dưỡng và người được cấp dưỡng hoặc người giám hộ thỏa thuận trên cơ sở:

• Thu nhập của người có nghĩa vụ cấp dưỡng;
• Khả năng thực tế của người có nghĩa vụ;
• Nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng.

Nếu không thỏa thuận được thì có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.

Đối với người con bị bệnh cần điều trị dài hạn, nhu cầu thiết yếu có thể bao gồm các khoản phục vụ cuộc sống và điều trị phù hợp với tình trạng thực tế, chẳng hạn:

• Chi phí ăn, ở;
• Chi phí thuốc;
• Chi phí khám và điều trị;
• Chi phí phục hồi chức năng nếu cần thiết;
• Các khoản chi thiết yếu khác liên quan đến tình trạng của người được cấp dưỡng.

Tuy nhiên, không phải toàn bộ chi phí mà người con yêu cầu đều mặc nhiên trở thành mức cấp dưỡng. Cần xem xét tính cần thiết, hợp lý và khả năng thực tế của người có nghĩa vụ.

Nếu cha mẹ không tự nguyện cấp dưỡng thì phải làm gì?

Trường hợp cha mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng nhưng không tự nguyện thực hiện, người con hoặc người đại diện phù hợp có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.

Để bảo vệ quyền lợi, nên chuẩn bị các tài liệu chứng minh những vấn đề quan trọng như:

Một là, chứng minh quan hệ cha mẹ – con.

Có thể sử dụng giấy khai sinh hoặc tài liệu hộ tịch, bản án, quyết định hoặc giấy tờ hợp pháp khác chứng minh quan hệ huyết thống.

Hai là, chứng minh tình trạng bệnh tật.

Cần lưu giữ hồ sơ bệnh án, giấy xác nhận điều trị, kết luận của cơ sở y tế và các tài liệu liên quan để chứng minh tình trạng sức khỏe cũng như thời gian điều trị.

Ba là, chứng minh không có khả năng lao động.

Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với trường hợp con đã thành niên. Tùy tình trạng cụ thể, cần có tài liệu y tế hoặc tài liệu khác chứng minh người con không thể tự lao động tạo thu nhập.

Bốn là, chứng minh không có tài sản để tự nuôi mình.

Có thể cần làm rõ nguồn thu nhập, tài sản, khả năng tạo thu nhập và điều kiện sinh hoạt thực tế của người con.

Năm là, chứng minh nhu cầu cấp dưỡng.

Các hóa đơn, đơn thuốc, chi phí khám chữa bệnh, chi phí sinh hoạt và tài liệu liên quan có thể giúp xác định nhu cầu thiết yếu thực tế.

Ví dụ: Con 20 tuổi bị bệnh phải điều trị nhiều năm

A 20 tuổi, mắc bệnh khiến không thể tiếp tục làm việc. A không có thu nhập và không có tài sản để tự bảo đảm cuộc sống. Việc điều trị phải kéo dài và phát sinh chi phí thường xuyên.

Trong trường hợp này, mặc dù A đã trên 18 tuổi nhưng nếu chứng minh được A không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình, cha mẹ vẫn có nghĩa vụ cấp dưỡng theo Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình.

Nếu cha mẹ không thống nhất được mức hỗ trợ, mức cấp dưỡng có thể được xác định dựa trên thu nhập, khả năng thực tế của cha mẹ và nhu cầu thiết yếu của A.

Ví dụ: Con 25 tuổi bị bệnh nhưng vẫn có khả năng lao động

B 25 tuổi mắc bệnh phải điều trị dài hạn nhưng vẫn có khả năng làm việc phù hợp với tình trạng sức khỏe và có thu nhập ổn định. B đồng thời có tài sản đủ để bảo đảm cuộc sống.

Trong trường hợp này, chỉ riêng việc B phải điều trị lâu dài chưa đủ để xác lập nghĩa vụ cấp dưỡng bắt buộc của cha mẹ theo Điều 110.

Nếu cha mẹ tự nguyện hỗ trợ chi phí điều trị thì đây là sự hỗ trợ của gia đình, nhưng cần phân biệt với nghĩa vụ cấp dưỡng bắt buộc theo luật.

Con trên 18 tuổi bị bệnh nhưng có tài sản thì cha mẹ có phải cấp dưỡng không?

Về nguyên tắc, Điều 110 yêu cầu đồng thời hai điều kiện: không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

Vì vậy, nếu người con không có khả năng lao động nhưng vẫn có tài sản đủ để tự bảo đảm nhu cầu thiết yếu thì chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện để xác định nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ theo điều luật này.

Ngược lại, nếu người con có một số tài sản nhưng tài sản không đủ để tự nuôi mình, cần đánh giá thực tế thay vì chỉ căn cứ vào việc “có tài sản”.

Ví dụ, người con có một tài sản giá trị nhưng không thể sử dụng để bảo đảm nhu cầu thiết yếu hoặc việc chuyển đổi tài sản không thực tế trong hoàn cảnh bệnh tật thì đây là vấn đề cần được xem xét cụ thể khi giải quyết tranh chấp.

Cha mẹ có phải chăm sóc con thành niên bị bệnh nếu đang sống chung không?

Có thể vẫn có nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng.

Điều 71 Luật Hôn nhân và gia đình quy định cha, mẹ có nghĩa vụ và quyền ngang nhau trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

Do đó, việc con đã đủ 18 tuổi không đồng nghĩa cha mẹ hoàn toàn chấm dứt trách nhiệm gia đình.

Tuy nhiên, cần phân biệt nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng khi sống chung với nghĩa vụ cấp dưỡng theo Điều 110. Hai vấn đề có liên quan nhưng không hoàn toàn đồng nhất.

Những điểm cần nhớ về cấp dưỡng cho con đã thành niên bị bệnh

Có thể tóm tắt như sau:

• Con từ đủ 18 tuổi trở lên là người thành niên.
• Người thành niên vẫn có thể được cha mẹ cấp dưỡng trong trường hợp luật định.
• Bị bệnh hoặc phải điều trị dài hạn không tự động làm phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng.
• Cần xem xét đồng thời hai điều kiện: không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
• Chi phí điều trị là căn cứ quan trọng để đánh giá nhu cầu thiết yếu nhưng không thay thế các điều kiện về khả năng lao động và tài sản.
• Nếu cha và mẹ cùng có nghĩa vụ cấp dưỡng, mức đóng góp có thể được xác định theo thu nhập, khả năng thực tế của từng người và nhu cầu của người con.
• Nếu không thỏa thuận được, người có quyền có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.
• Hồ sơ bệnh án, tài liệu chứng minh khả năng lao động, tài sản, thu nhập và chi phí điều trị là những chứng cứ quan trọng.

>> Đặt lịch tư vấn với luật sư của chúng tôi và trải nghiệm dịch vụ pháp lý uy tín, nơi mọi vấn đề của bạn sẽ được giải quyết hiệu quả và nhanh chóng!

Đặt lịch tư vấn

Kết luận

Con trên 18 tuổi bị bệnh cần điều trị dài hạn vẫn có thể được cha mẹ cấp dưỡng, nhưng không phải cứ mắc bệnh hoặc có chi phí điều trị cao là cha mẹ đương nhiên có nghĩa vụ cấp dưỡng. Theo Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình, người con đã thành niên phải thuộc trường hợp không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình, đồng thời đáp ứng điều kiện về quan hệ và việc thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng theo quy định pháp luật.

Nếu cha mẹ không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, người con có thể yêu cầu giải quyết việc cấp dưỡng và cần chuẩn bị tài liệu chứng minh tình trạng bệnh, khả năng lao động, tài sản, thu nhập cũng như nhu cầu điều trị, sinh hoạt. Trong trường hợp cụ thể, việc xác định chính xác con đã thành niên có thuộc diện được cấp dưỡng hay không và mức cấp dưỡng bao nhiêu nên được đánh giá dựa trên toàn bộ hồ sơ và điều kiện thực tế của gia đình.