Khi cha mẹ già yếu, không còn khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình, các con đã thành niên có thể phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, trong một gia đình, có người thu nhập cao, có người thu nhập thấp, đang nuôi con nhỏ hoặc gặp khó khăn tài chính. Vì vậy, việc chia đều tiền cấp dưỡng cho cha mẹ đôi khi không phù hợp với điều kiện thực tế của từng người.

Vậy một người con có thu nhập cao, người khác khó khăn thì nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ chia thế nào? Pháp luật có bắt buộc mỗi người con phải đóng góp bằng nhau không, người thu nhập thấp có được đóng ít hơn và nếu các anh chị em không thống nhất được thì giải quyết ra sao? Bài viết dưới đây sẽ làm rõ các nguyên tắc cần lưu ý.

Con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ trong trường hợp nào?

Theo Điều 111 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, con đã thành niên không sống chung với cha mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ khi cha mẹ không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

Như vậy, nghĩa vụ cấp dưỡng không tự động phát sinh chỉ vì cha mẹ đã lớn tuổi hoặc một người con có thu nhập cao. Cần xem xét điều kiện của cha mẹ và các căn cứ pháp luật liên quan.

Một số yếu tố cần làm rõ gồm:

• Cha mẹ có còn khả năng lao động hay không;
• Cha mẹ có lương hưu, thu nhập, tiền tiết kiệm hoặc tài sản đủ để tự bảo đảm cuộc sống hay không;
• Nhu cầu thiết yếu của cha mẹ, chẳng hạn chi phí ăn ở, sinh hoạt, thuốc men và chăm sóc sức khỏe;
• Điều kiện thực tế của những người con có nghĩa vụ cấp dưỡng.

Điều 111 là căn cứ xác định nghĩa vụ cấp dưỡng của con đối với cha mẹ; Điều 109 quy định cách nhiều người cùng thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng cho một người hoặc nhiều người.

Người con thu nhập cao có phải cấp dưỡng nhiều hơn không?

Không có quy định bắt buộc mọi người con phải đóng góp bằng nhau. Theo khoản 1 Điều 109 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, khi nhiều người cùng có nghĩa vụ cấp dưỡng, họ thỏa thuận về phương thức và mức đóng góp phù hợp với thu nhập, khả năng thực tế của từng người và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng. Nếu không thỏa thuận được thì có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.

Điều này có nghĩa, nếu một người con có thu nhập cao, tài chính ổn định, còn người khác thu nhập thấp hoặc đang gặp khó khăn, các bên có thể thỏa thuận người có điều kiện tốt hơn đóng góp nhiều hơn.

Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào mức lương để kết luận chính xác mỗi người phải đóng bao nhiêu. Cần xem xét cả những yếu tố như chi phí sinh hoạt hợp lý, nghĩa vụ chăm sóc người phụ thuộc, tình trạng sức khỏe và các điều kiện tài chính khác.

Có bắt buộc chia đều tiền cấp dưỡng giữa các anh chị em không?

Không. Pháp luật không đặt ra nguyên tắc mặc định rằng mỗi người con phải chịu một phần bằng nhau trong mọi trường hợp.

Ví dụ, cha mẹ cần tổng cộng 9 triệu đồng mỗi tháng để trang trải các nhu cầu thiết yếu. Gia đình có ba người con:

• Người con thứ nhất thu nhập 35 triệu đồng/tháng, tài chính tương đối ổn định;
• Người con thứ hai thu nhập 12 triệu đồng/tháng, đang nuôi hai con nhỏ;
• Người con thứ ba thu nhập 7 triệu đồng/tháng, phải chi trả tiền thuê nhà và các khoản sinh hoạt thiết yếu.

Ba người có thể thỏa thuận mức đóng góp khác nhau, chẳng hạn người thứ nhất đóng 5 triệu đồng, người thứ hai đóng 2,5 triệu đồng và người thứ ba đóng 1,5 triệu đồng mỗi tháng.

Đây chỉ là ví dụ minh họa, không phải tỷ lệ phân chia bắt buộc theo pháp luật. Mức đóng góp cụ thể phải dựa trên nhu cầu thực tế của cha mẹ và khả năng của từng người con.

Người con khó khăn có được đóng góp ít hơn không?

Có thể. Điều 109 cho phép các con cân nhắc thu nhập và khả năng thực tế của từng người khi thỏa thuận mức đóng góp.

Người con có thu nhập thấp, đang nuôi con nhỏ, phải điều trị bệnh hoặc có những nghĩa vụ tài chính thiết yếu khác có thể đề nghị mức đóng góp phù hợp hơn. Tuy nhiên, việc khó khăn tài chính không tự động có nghĩa người đó được miễn hoàn toàn nghĩa vụ cấp dưỡng.

Các anh chị em nên trao đổi trên cơ sở chứng minh được điều kiện thực tế, tránh chỉ dựa vào nhận định chủ quan rằng một người giàu hơn nên phải chịu toàn bộ chi phí.

Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Khi thỏa thuận cấp dưỡng cho cha mẹ, nên lập văn bản ghi rõ tổng nhu cầu cần bảo đảm, mức đóng góp của từng người, thời điểm thanh toán và cách điều chỉnh khi thu nhập hoặc tình trạng sức khỏe thay đổi. Cách làm này giúp hạn chế tranh chấp và bảo đảm cha mẹ có nguồn hỗ trợ ổn định.

Cách xác định mức cấp dưỡng của từng người con

Việc phân chia nên bắt đầu từ nhu cầu thực tế của cha mẹ, sau đó xem xét khả năng đóng góp của từng người con.

Xác định nhu cầu thiết yếu của cha mẹ

Gia đình cần xác định những khoản chi cần thiết để cha mẹ duy trì cuộc sống, chẳng hạn:

• Tiền ăn uống, sinh hoạt;
• Chi phí nhà ở và điện nước nếu có;
• Thuốc men, khám chữa bệnh;
• Chi phí chăm sóc hằng ngày nếu cha mẹ cần người hỗ trợ;
• Các nhu cầu thiết yếu khác phù hợp với tình trạng sức khỏe và hoàn cảnh thực tế.

Nếu cha mẹ có lương hưu hoặc nguồn thu nhập ổn định, cần xem xét khoản thu nhập đó khi xác định phần còn thiếu. Không nên mặc nhiên lấy tổng chi phí sinh hoạt làm số tiền các con phải cấp dưỡng nếu cha mẹ đã có nguồn lực tự bảo đảm một phần hoặc toàn bộ nhu cầu.

Đánh giá thu nhập và khả năng thực tế của từng người con

Sau khi xác định nhu cầu của cha mẹ, các con cần trao đổi về khả năng đóng góp của mỗi người. Những thông tin có thể cân nhắc gồm:

• Thu nhập thực tế sau các khoản khấu trừ;
• Chi phí sinh hoạt thiết yếu;
• Nghĩa vụ nuôi dưỡng con chưa thành niên hoặc chăm sóc người phụ thuộc;
• Chi phí điều trị bệnh của chính người con;
• Tài sản, nguồn thu nhập khác và khả năng hỗ trợ thường xuyên.

Không phải tất cả yếu tố trên đều đương nhiên làm giảm nghĩa vụ cấp dưỡng. Đây là những tình tiết thực tế để các bên cân nhắc khi thỏa thuận hoặc để Tòa án xem xét nếu phát sinh tranh chấp.

Thỏa thuận phương thức đóng góp

Các con có thể thỏa thuận cấp dưỡng bằng tiền định kỳ hằng tháng, theo quý hoặc theo phương thức phù hợp khác. Điều 117 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định phương thức cấp dưỡng có thể được thực hiện định kỳ hoặc một lần theo thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì có thể yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định.

Ngoài tiền, các con cũng có thể phân công người trực tiếp chăm sóc, đưa cha mẹ đi khám bệnh hoặc đảm nhận một số công việc khác. Tuy nhiên, cần phân biệt việc hỗ trợ, chăm sóc thực tế với nghĩa vụ cấp dưỡng bằng tiền: không nên tự mặc định rằng việc một người thỉnh thoảng đưa cha mẹ đi khám đã thay thế hoàn toàn phần cấp dưỡng mà người đó cần thực hiện.

Nếu các con không thống nhất được mức cấp dưỡng thì giải quyết thế nào?

Theo Điều 109 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, nếu nhiều người cùng có nghĩa vụ cấp dưỡng nhưng không thỏa thuận được phương thức hoặc mức đóng góp, các bên có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.

Trong quá trình giải quyết, cần làm rõ ít nhất ba nhóm vấn đề:

Thứ nhất, điều kiện được cấp dưỡng của cha mẹ. Cần có căn cứ về tình trạng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình theo Điều 111, cùng các tài liệu liên quan đến nhu cầu thiết yếu.

Thứ hai, khả năng thực tế của từng người con. Tài liệu về thu nhập, chi phí sinh hoạt, nghĩa vụ với người phụ thuộc và hoàn cảnh tài chính có thể giúp làm rõ khả năng đóng góp.

Thứ ba, tổng nhu cầu cấp dưỡng. Cần xác định cha mẹ thực sự cần được hỗ trợ bao nhiêu và đã có những nguồn lực nào để tự bảo đảm cuộc sống.

Khi chuẩn bị yêu cầu giải quyết, các bên nên lưu giữ hóa đơn chi phí sinh hoạt, chi phí khám chữa bệnh, giấy tờ về thu nhập và tài liệu thể hiện quá trình trao đổi, thỏa thuận. Mức cấp dưỡng không nên được xác định chỉ bằng suy đoán hoặc so sánh chức danh, nghề nghiệp giữa các anh chị em.

Ví dụ thực tế: Một người con giàu, hai người con còn lại khó khăn

Ông A tuổi cao, không còn khả năng lao động và không có tài sản để tự bảo đảm cuộc sống. Ba người con đã thành niên của ông có điều kiện khác nhau. Người con cả có thu nhập cao và không có nhiều nghĩa vụ tài chính; người con thứ hai thu nhập trung bình, đang nuôi con nhỏ; người con út thu nhập thấp và phải điều trị bệnh.

Nếu nhu cầu thiết yếu của ông A là 8 triệu đồng mỗi tháng, ba người con có thể thỏa thuận người con cả đóng góp phần lớn hơn, người con thứ hai đóng góp ở mức vừa phải và người con út đóng góp trong phạm vi phù hợp với khả năng thực tế.

Nếu người con cả không đồng ý chịu mức đóng góp cao hơn, cũng không có nghĩa người này đương nhiên phải gánh toàn bộ khoản tiền còn thiếu chỉ vì thu nhập cao. Mức đóng góp cần được xem xét theo Điều 109, dựa trên khả năng thực tế của mỗi người và nhu cầu thiết yếu của ông A. Nếu không thể thỏa thuận, các bên có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.

Những điểm cần nhớ khi chia nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ

• Con đã thành niên có nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ trong trường hợp quy định tại Điều 111 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.
• Khi nhiều người con cùng có nghĩa vụ cấp dưỡng, pháp luật không bắt buộc mọi người phải đóng góp bằng nhau.
• Mức đóng góp cần phù hợp với thu nhập, khả năng thực tế của từng người và nhu cầu thiết yếu của cha mẹ.
• Người có thu nhập cao có thể đóng góp nhiều hơn theo thỏa thuận hoặc quyết định giải quyết tranh chấp, nhưng không mặc nhiên phải chịu toàn bộ chi phí.
• Người gặp khó khăn có thể đề nghị mức đóng góp phù hợp; hoàn cảnh khó khăn không tự động làm phát sinh quyền miễn toàn bộ nghĩa vụ.
• Nếu không thỏa thuận được, có thể yêu cầu Tòa án giải quyết theo Điều 109.
• Nên lập văn bản thỏa thuận và lưu giữ chứng từ thanh toán để hạn chế tranh chấp về sau.

>> Đặt lịch tư vấn với luật sư của chúng tôi và trải nghiệm dịch vụ pháp lý uy tín, nơi mọi vấn đề của bạn sẽ được giải quyết hiệu quả và nhanh chóng!

Đặt lịch tư vấn

Kết luận

Khi một người con có thu nhập cao còn người khác gặp khó khăn, nghĩa vụ cấp dưỡng cho cha mẹ không nhất thiết phải chia đều. Theo Điều 109 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, các con cần thỏa thuận mức đóng góp phù hợp với thu nhập, khả năng thực tế của từng người và nhu cầu thiết yếu của cha mẹ. Điều 111 đồng thời quy định điều kiện phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng của con đã thành niên đối với cha mẹ.

Để hạn chế mâu thuẫn, gia đình nên xác định rõ nhu cầu cần được hỗ trợ, trao đổi minh bạch về điều kiện tài chính và lập thỏa thuận cụ thể về mức đóng góp. Nếu không thể thống nhất, các bên có thể yêu cầu Tòa án giải quyết. Việc phân chia cần dựa trên căn cứ pháp luật và hoàn cảnh thực tế, không chỉ dựa vào việc người nào có thu nhập cao hơn.