Sau khi cha mẹ ly hôn, nhiều trường hợp người mẹ được Tòa án giao trực tiếp nuôi con và muốn đổi họ của con từ họ cha sang họ mẹ. Việc thay đổi này có thể thực hiện theo quy định pháp luật, nhưng mẹ được quyền nuôi con không đồng nghĩa với việc có thể tự mình đổi họ cho con trong mọi trường hợp.

Vậy con theo họ cha nhưng sau ly hôn muốn đổi sang họ mẹ có được không? Người cha có bắt buộc phải đồng ý không, nếu cha không đồng ý thì mẹ có thể tự làm thủ tục hay yêu cầu Tòa án giải quyết không? Bài viết dưới đây phân tích điều kiện và thủ tục thay đổi họ cho con từ họ cha sang họ mẹ theo quy định hiện hành.

Sau ly hôn có được đổi họ của con từ họ cha sang họ mẹ không?

Có.

Điểm a khoản 1 Điều 27 Bộ luật Dân sự 2015 quy định cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi họ cho con đẻ từ họ của cha đẻ sang họ của mẹ đẻ hoặc ngược lại.

Như vậy, pháp luật không cấm việc đổi họ của con từ họ cha sang họ mẹ chỉ vì cha mẹ đã ly hôn.

Việc cha mẹ ly hôn cũng không làm mất quyền được mang họ mẹ của người con. Nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện và thực hiện đúng thủ tục hộ tịch, họ của con trên giấy khai sinh có thể được thay đổi từ họ cha sang họ mẹ.

Tuy nhiên, cần phân biệt quyền được yêu cầu thay đổi họ với việc hồ sơ chắc chắn được giải quyết. Đối với người dưới 18 tuổi, pháp luật còn đặt ra yêu cầu về sự đồng ý của cha, mẹ và trong một số trường hợp là của chính người con.

Cha có phải đồng ý khi mẹ muốn đổi họ cho con sau ly hôn?

Con dưới 18 tuổi phải có sự đồng ý của cha và mẹ

Khoản 1 Điều 7 Nghị định 123/2015/NĐ-CP quy định việc thay đổi họ, chữ đệm, tên cho người dưới 18 tuổi theo quy định của pháp luật dân sự phải có sự đồng ý của cha, mẹ người đó, được thể hiện rõ trong tờ khai.

Do đó, việc cha mẹ đã ly hôn không làm mất yêu cầu về sự đồng ý của người cha đối với việc thay đổi họ cho con chưa thành niên.

Ví dụ, sau khi ly hôn, Tòa án giao con cho người mẹ trực tiếp nuôi dưỡng. Người mẹ muốn đổi họ của con từ Nguyễn sang Trần theo họ của mình.

Nếu con chưa đủ 18 tuổi, về nguyên tắc hồ sơ thay đổi họ vẫn cần thể hiện sự đồng ý của cả cha và mẹ theo quy định.

Việc người mẹ là người trực tiếp nuôi con chỉ xác định người trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng con sau ly hôn, không đồng nghĩa với việc người cha mất toàn bộ quyền và nghĩa vụ đối với con.

Nếu con từ đủ 9 tuổi trở lên thì phải có sự đồng ý của con

Ngoài sự đồng ý của cha và mẹ, pháp luật còn bảo vệ ý chí của chính người con.

Khoản 2 Điều 27 Bộ luật Dân sự 2015 quy định việc thay đổi họ cho người từ đủ 09 tuổi trở lên phải có sự đồng ý của người đó.

Như vậy:

Độ tuổi của con	Yêu cầu về sự đồng ý
Dưới 9 tuổi	Cha và mẹ đồng ý
Từ đủ 9 tuổi đến dưới 18 tuổi	Cha, mẹ và người con đồng ý
Từ đủ 18 tuổi	Người con tự mình yêu cầu theo quy định

Đối với trẻ từ đủ 9 tuổi, việc thay đổi họ không chỉ phụ thuộc vào quyết định của cha mẹ mà còn phải tôn trọng nguyện vọng của chính trẻ.

Nếu cha không đồng ý đổi họ cho con thì mẹ phải làm sao?

Đây là tình huống thường phát sinh sau khi cha mẹ ly hôn.

Theo quy định về thủ tục thay đổi hộ tịch, đối với con chưa đủ 18 tuổi, sự đồng ý của cha và mẹ là điều kiện cần được thể hiện trong hồ sơ. Vì vậy, người mẹ không thể chỉ dựa vào việc mình đang trực tiếp nuôi con để tự ý yêu cầu cơ quan hộ tịch đổi họ cho con khi người cha không đồng ý.

Trong trường hợp này, người mẹ có thể:

• Trao đổi với người cha để thống nhất việc đổi họ cho con;
• Làm rõ lý do thay đổi họ và lợi ích của việc thay đổi đối với con;
• Nếu con từ đủ 9 tuổi thì cần xem xét và tôn trọng nguyện vọng của con;
• Nếu phát sinh tranh chấp và cho rằng việc giữ họ cũ ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của con, cần xem xét cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp.

Không nên tự ý sửa chữa giấy khai sinh, hồ sơ học tập hoặc các giấy tờ khác của con trước khi việc thay đổi họ được cơ quan có thẩm quyền đăng ký.

Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Việc cha không đồng ý không nên được hiểu đơn giản là mẹ “không bao giờ” có cách giải quyết. Nếu có tranh chấp thực tế, cần xem xét lý do đổi họ, hoàn cảnh của con, nguyện vọng của con, nội dung bản án ly hôn và các tài liệu liên quan để xác định hướng xử lý phù hợp thay vì tự ý thay đổi thông tin hộ tịch.

Mẹ được quyền nuôi con có được tự đổi họ cho con không?

Không phải cứ được giao trực tiếp nuôi con là được tự ý đổi họ cho con.

Sau khi ly hôn, Tòa án có thể giao con cho một bên trực tiếp nuôi dưỡng. Người còn lại vẫn có quyền, nghĩa vụ đối với con theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình.

Trong khi đó, thay đổi họ là một vấn đề về hộ tịch và quyền nhân thân của người con. Điều 26 Luật Hộ tịch 2014 quy định việc thay đổi họ, chữ đệm, tên trong nội dung khai sinh đã đăng ký phải có căn cứ theo quy định của pháp luật dân sự.

Vì vậy, việc mẹ trực tiếp nuôi con và việc thay đổi họ là hai vấn đề pháp lý khác nhau.

Ví dụ:

A và B ly hôn, A là mẹ được giao trực tiếp nuôi con C. C đang mang họ B. A muốn đổi họ C sang họ A.

Trong trường hợp này, A có quyền yêu cầu thay đổi họ cho C vì pháp luật cho phép đổi họ con đẻ từ họ cha sang họ mẹ. Tuy nhiên, nếu C chưa đủ 18 tuổi thì phải đáp ứng yêu cầu về sự đồng ý của cha, mẹ; nếu C từ đủ 9 tuổi thì còn phải có sự đồng ý của C.

Thủ tục đổi họ cho con từ họ cha sang họ mẹ

Việc thay đổi họ được thực hiện theo thủ tục đăng ký thay đổi hộ tịch.

Hồ sơ cần chuẩn bị

Người yêu cầu cần chuẩn bị các giấy tờ theo quy định, trong đó thường gồm:

• Tờ khai đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch;
• Giấy khai sinh của con;
• Giấy tờ tùy thân của người yêu cầu;
• Tài liệu chứng minh căn cứ thay đổi họ nếu cơ quan đăng ký hộ tịch yêu cầu;
• Ý kiến, sự đồng ý của cha và mẹ theo quy định;
• Sự đồng ý của con nếu con từ đủ 9 tuổi trở lên.

Hồ sơ cụ thể có thể cần bổ sung tùy từng trường hợp và yêu cầu xác minh của cơ quan đăng ký hộ tịch.

Nộp hồ sơ ở đâu?

Theo Điều 27 Luật Hộ tịch 2014, việc đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch cho người chưa đủ 14 tuổi thuộc thẩm quyền của UBND cấp xã nơi đã đăng ký hộ tịch trước đây hoặc nơi cư trú của cá nhân.

Do đó, khi làm thủ tục cho trẻ chưa đủ 14 tuổi, cha hoặc mẹ cần xác định cơ quan đăng ký hộ tịch có thẩm quyền theo nơi đăng ký hộ tịch hoặc nơi cư trú của con.

Đối với trường hợp người con đã từ đủ 14 tuổi trở lên, cần xác định thẩm quyền đăng ký thay đổi hộ tịch theo quy định hiện hành tương ứng với độ tuổi của người yêu cầu.

Thời gian giải quyết bao lâu?

Theo Điều 28 Luật Hộ tịch 2014, khi nhận đủ hồ sơ và thấy việc thay đổi có cơ sở, phù hợp với pháp luật, công chức tư pháp – hộ tịch thực hiện việc ghi thay đổi vào Sổ hộ tịch và cấp trích lục theo quy định.

Thời hạn giải quyết thông thường là 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ. Nếu cần xác minh thì thời hạn có thể được kéo dài thêm theo quy định.

Đổi họ cho con sau ly hôn có làm mất quyền của người cha không?

Không.

Việc đổi họ chỉ làm thay đổi thông tin về họ của người con trong giấy khai sinh và các giấy tờ hộ tịch liên quan. Khoản 3 Điều 27 Bộ luật Dân sự 2015 quy định việc thay đổi họ không làm thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự được xác lập theo họ cũ.

Do đó, nếu con đổi từ họ cha sang họ mẹ:

• Quan hệ cha con vẫn tồn tại;
• Người cha vẫn là cha của trẻ;
• Nghĩa vụ cấp dưỡng vẫn được thực hiện nếu có;
• Quyền, nghĩa vụ thăm nom con vẫn được bảo đảm theo quy định;
• Việc đổi họ không đồng nghĩa với việc xóa tên cha khỏi giấy khai sinh.

Đây là điểm rất quan trọng bởi nhiều người nhầm rằng đổi họ sang họ mẹ đồng nghĩa với việc cắt đứt quan hệ pháp lý giữa con và cha.

Con từ đủ 18 tuổi có thể tự đổi họ sang họ mẹ không?

Trường hợp người con đã thành niên sẽ khác với trẻ chưa đủ 18 tuổi.

Điều 27 Bộ luật Dân sự 2015 ghi nhận quyền của cá nhân yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi họ, trong đó có trường hợp thay đổi họ của con đẻ từ họ cha sang họ mẹ. Người từ đủ 9 tuổi trở lên phải có sự đồng ý của chính người đó.

Vì vậy, khi con đã thành niên, việc xem xét thay đổi họ không còn đặt trong cơ chế yêu cầu sự đồng ý của cha mẹ như đối với người dưới 18 tuổi.

Người con có thể tự mình thực hiện thủ tục nếu đáp ứng căn cứ và điều kiện theo pháp luật hộ tịch.

Ví dụ thực tế

Trường hợp cha đồng ý

A và B ly hôn, A là người trực tiếp nuôi con C. C đang mang họ B nhưng cả A và B đều thống nhất đổi họ C sang họ A.

Nếu C dưới 9 tuổi, hồ sơ thể hiện sự đồng ý của cha và mẹ theo quy định.

Nếu C từ đủ 9 tuổi trở lên, C cũng phải đồng ý với việc thay đổi họ.

Khi hồ sơ hợp lệ và có căn cứ, cơ quan đăng ký hộ tịch thực hiện thủ tục thay đổi họ cho C.

Trường hợp cha không đồng ý

A muốn đổi họ của C sang họ mình nhưng B không đồng ý.

Trong trường hợp C chưa đủ 18 tuổi, A không thể đơn giản tự mình thay đổi thông tin trên giấy khai sinh chỉ vì A đang trực tiếp nuôi con.

A cần xem xét lý do, hoàn cảnh cụ thể và căn cứ pháp luật để tìm hướng giải quyết tranh chấp phù hợp.

Trường hợp con đã đủ 9 tuổi không đồng ý

A và B đều đồng ý đổi họ cho C từ họ cha sang họ mẹ nhưng C đã 10 tuổi và không đồng ý.

Trong trường hợp này, việc thay đổi họ không thể chỉ dựa vào sự thống nhất của cha mẹ vì pháp luật yêu cầu người từ đủ 9 tuổi trở lên phải đồng ý với việc thay đổi họ.

Những điểm cần nhớ

Khi cha mẹ ly hôn và muốn đổi họ của con từ họ cha sang họ mẹ, cần lưu ý:

• Pháp luật cho phép thay đổi họ của con đẻ từ họ cha sang họ mẹ.
• Việc cha mẹ ly hôn không tự động làm mất yêu cầu về sự đồng ý của cha khi con chưa đủ 18 tuổi.
• Người mẹ trực tiếp nuôi con không đồng nghĩa với việc được tự ý đổi họ cho con.
• Con từ đủ 09 tuổi trở lên phải đồng ý với việc thay đổi họ.
• Đổi họ không làm mất quan hệ cha con hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ của người cha.
• Thủ tục được thực hiện tại cơ quan đăng ký hộ tịch có thẩm quyền.
• Không nên tự sửa giấy khai sinh hoặc giấy tờ của con trước khi có đăng ký thay đổi hộ tịch hợp pháp.

>> Đặt lịch tư vấn với luật sư của chúng tôi và trải nghiệm dịch vụ pháp lý uy tín, nơi mọi vấn đề của bạn sẽ được giải quyết hiệu quả và nhanh chóng!

Đặt lịch tư vấn

Kết luận

Con theo họ cha nhưng sau ly hôn muốn đổi sang họ mẹ hoàn toàn có thể thực hiện nếu đáp ứng điều kiện pháp luật. Điều 27 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép thay đổi họ của con đẻ từ họ cha sang họ mẹ. Tuy nhiên, đối với con chưa đủ 18 tuổi, việc thay đổi họ phải có sự đồng ý của cha và mẹ; nếu con từ đủ 9 tuổi trở lên thì còn phải có sự đồng ý của chính người con.

Việc mẹ được giao trực tiếp nuôi con sau ly hôn không đồng nghĩa với việc có thể tự ý đổi họ cho con mà không cần đáp ứng các điều kiện về hộ tịch. Nếu cha không đồng ý hoặc con không đồng ý, cần xem xét cụ thể độ tuổi của con, lý do thay đổi họ, nội dung bản án ly hôn và quyền lợi của con để xác định hướng giải quyết phù hợp.