Khi con đủ 18 tuổi, nhiều người cho rằng cha mẹ đương nhiên không còn nghĩa vụ cấp dưỡng. Tuy nhiên, pháp luật hôn nhân và gia đình không quy định như vậy trong mọi trường hợp. Con đã thành niên vẫn có thể được cha mẹ cấp dưỡng nếu không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
Quy định này được ghi nhận trực tiếp tại Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Vì vậy, việc xác định quyền cấp dưỡng không chỉ dựa vào độ tuổi mà còn phải xem xét khả năng lao động, tài sản của người con và việc cha mẹ có thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng hay không.
Con đã thành niên có được yêu cầu cha mẹ cấp dưỡng không?
Có, nhưng phải đáp ứng các điều kiện luật định.
Theo Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha, mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho:
- Con chưa thành niên;
- Con đã thành niên không có khả năng lao động;
- Đồng thời con đã thành niên không có tài sản để tự nuôi mình.
Ngoài ra, nghĩa vụ này được đặt ra khi cha mẹ không sống chung với con hoặc sống chung với con nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng con.
Như vậy, 18 tuổi không phải là căn cứ duy nhất để chấm dứt nghĩa vụ cấp dưỡng. Đối với con đã thành niên, cần xem xét đồng thời hai yếu tố là không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
Nhận xét của Luật sư Nguyễn Văn Hùng: “Khi giải quyết yêu cầu cấp dưỡng cho người con đã thành niên, cần chứng minh cụ thể tình trạng không có khả năng lao động và điều kiện tài sản của người con. Chỉ việc đang đi học, chưa có việc làm hoặc chưa có thu nhập ổn định chưa đủ để mặc nhiên xác lập nghĩa vụ cấp dưỡng theo Điều 110.”
Điều kiện để con đã thành niên được cha mẹ cấp dưỡng
Con đã thành niên không có khả năng lao động
Đây là điều kiện quan trọng đầu tiên.
“Không có khả năng lao động” cần được xem xét dựa trên tình trạng thực tế của người con, chẳng hạn như người con bị khuyết tật, mất khả năng lao động hoặc mắc tình trạng sức khỏe khiến họ không thể tự tạo thu nhập để bảo đảm cuộc sống.
Điều 70 và Điều 71 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cũng ghi nhận quyền được sống chung với cha mẹ, được cha mẹ chăm sóc, nuôi dưỡng đối với con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
Do đó, nếu một người đã đủ 18 tuổi nhưng không thể lao động để tự bảo đảm cuộc sống thì việc thành niên không làm mất hoàn toàn quyền được cha mẹ hỗ trợ về mặt pháp lý.
Con không có tài sản để tự nuôi mình
Không có khả năng lao động chưa phải điều kiện duy nhất.
Điều 110 yêu cầu đồng thời người con đã thành niên không có tài sản để tự nuôi mình.
Ví dụ, một người đã thành niên bị mất khả năng lao động nhưng có tài sản đủ để bảo đảm cuộc sống thì cần xem xét cụ thể trước khi xác định nghĩa vụ cấp dưỡng của cha mẹ.
Ngược lại, nếu người con vừa không có khả năng lao động, vừa không có tài sản để tự nuôi mình thì căn cứ yêu cầu cha mẹ thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng sẽ rõ ràng hơn.
Cha mẹ không sống chung hoặc vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng
Điều 110 không chỉ áp dụng trong trường hợp cha mẹ đã ly hôn.
Cha hoặc mẹ không sống chung với con có thể phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng. Trường hợp cha mẹ vẫn sống chung với con nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng thì cũng có thể đặt ra nghĩa vụ cấp dưỡng theo điều luật này.
Vì vậy, không nên hiểu rằng chỉ sau khi cha mẹ ly hôn thì con mới có quyền yêu cầu cấp dưỡng.
Con đã 18 tuổi nhưng đang học đại học có được yêu cầu cấp dưỡng không?
Không phải cứ đang học đại học là đương nhiên được cấp dưỡng.
Đây là vấn đề thường gây nhầm lẫn trong thực tế.
Luật Hôn nhân và gia đình 2014 không quy định rằng cha mẹ phải tiếp tục cấp dưỡng cho mọi người con chỉ vì người đó đang học đại học hoặc chưa có việc làm.
Đối với con đã thành niên, Điều 110 yêu cầu hai điều kiện:
- Không có khả năng lao động;
- Không có tài sản để tự nuôi mình.
Do đó, trường hợp người con 18, 19 hoặc 20 tuổi có khả năng lao động bình thường nhưng đang học đại học, thì không thể chỉ dựa vào việc đang đi học để yêu cầu cấp dưỡng bắt buộc theo Điều 110.
Tuy nhiên, cha mẹ vẫn có thể tự nguyện hỗ trợ chi phí học tập, sinh hoạt cho con theo thỏa thuận gia đình. Việc hỗ trợ tự nguyện này khác với nghĩa vụ cấp dưỡng bắt buộc theo Điều 110.
Luật sư Đặng Quý Tiên lưu ý: “Cần phân biệt giữa trách nhiệm pháp lý bắt buộc và việc cha mẹ tự nguyện hỗ trợ con. Con đang học đại học có thể vẫn được cha mẹ chu cấp trong thực tế, nhưng không đồng nghĩa mọi trường hợp đều có quyền yêu cầu Tòa án buộc cha mẹ cấp dưỡng.”
Sau khi cha mẹ ly hôn, con đã thành niên có được cấp dưỡng không?
Có thể, nếu đáp ứng điều kiện của pháp luật.
Khoản 1 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục đối với con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
Như vậy, việc cha mẹ đã ly hôn không làm mất nghĩa vụ đối với người con thuộc trường hợp được pháp luật bảo vệ.
Ví dụ:
A 22 tuổi, bị khuyết tật nặng, không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Cha mẹ A đã ly hôn và mỗi người sống một nơi.
Trong trường hợp này, việc A đã trên 18 tuổi không làm mất quyền yêu cầu cha mẹ thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nếu các điều kiện luật định được chứng minh.
Mức cấp dưỡng cho con đã thành niên được xác định thế nào?
Luật Hôn nhân và gia đình không ấn định một mức tiền cố định áp dụng cho mọi trường hợp.
Theo Điều 116 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, mức cấp dưỡng do người có nghĩa vụ cấp dưỡng và người được cấp dưỡng hoặc người giám hộ của người đó thỏa thuận căn cứ vào:
- Thu nhập;
- Khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng;
- Nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng.
Nếu không thỏa thuận được thì có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.
Do đó, khi yêu cầu cấp dưỡng, không nên chỉ đưa ra một con số mà cần chứng minh nhu cầu thực tế của người được cấp dưỡng và khả năng kinh tế của cha, mẹ.
Con đã thành niên có thể yêu cầu Tòa án cấp dưỡng không?
Có, nếu cha mẹ không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ và người con đáp ứng đầy đủ điều kiện theo luật.
Trước hết, các bên có thể thỏa thuận về:
- Mức cấp dưỡng;
- Phương thức cấp dưỡng;
- Thời gian thực hiện;
- Hình thức chuyển tiền hoặc cấp dưỡng phù hợp.
Nếu không đạt được thỏa thuận, người có quyền yêu cầu có thể đề nghị Tòa án giải quyết theo quy định pháp luật.
Đối với người con đã thành niên nhưng mất năng lực hành vi dân sự, việc thực hiện quyền yêu cầu có thể được thực hiện thông qua người đại diện theo quy định của pháp luật.
Cha mẹ có được ngừng cấp dưỡng khi hoàn cảnh khó khăn không?
Không nên tự ý ngừng nghĩa vụ cấp dưỡng chỉ vì thu nhập hoặc hoàn cảnh kinh tế thay đổi.
Nếu mức cấp dưỡng đã được xác định nhưng sau đó khả năng kinh tế của người có nghĩa vụ thay đổi đáng kể, các bên có thể thỏa thuận lại. Trường hợp không thỏa thuận được thì có thể yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định về thay đổi mức cấp dưỡng.
Ngược lại, nếu người con không còn đáp ứng điều kiện được cấp dưỡng, nghĩa vụ cấp dưỡng cũng cần được xem xét chấm dứt theo quy định pháp luật.
Những trường hợp con đã thành niên dễ bị nhầm về quyền cấp dưỡng
Đủ 18 tuổi và chưa có việc làm
Chưa có việc làm không đồng nghĩa với không có khả năng lao động.
Nếu người con hoàn toàn có khả năng làm việc nhưng chưa tìm được việc hoặc chưa có thu nhập ổn định thì chưa thể chỉ dựa vào tình trạng này để yêu cầu cấp dưỡng bắt buộc theo Điều 110.
Đang học đại học
Đang học đại học cũng không phải điều kiện độc lập để được cấp dưỡng bắt buộc.
Cha mẹ có thể tự nguyện chu cấp cho con trong thời gian học tập, nhưng nếu yêu cầu Tòa án buộc cấp dưỡng thì phải đối chiếu với các điều kiện tại Điều 110.
Có khả năng lao động nhưng không muốn đi làm
Trường hợp người con có khả năng lao động nhưng không muốn làm việc, không có thu nhập do lựa chọn cá nhân thì cần phân biệt với trường hợp thực sự không có khả năng lao động.
Đây là yếu tố quan trọng khi cơ quan có thẩm quyền xem xét yêu cầu cấp dưỡng.
Cần chuẩn bị gì khi yêu cầu cha mẹ cấp dưỡng?
Nếu thuộc trường hợp con đã thành niên không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình, nên chuẩn bị các tài liệu chứng minh như:
- Giấy tờ tùy thân;
- Giấy khai sinh;
- Tài liệu chứng minh quan hệ cha, mẹ, con;
- Hồ sơ y tế hoặc tài liệu chứng minh tình trạng không có khả năng lao động;
- Tài liệu chứng minh tình trạng tài sản;
- Tài liệu thể hiện nhu cầu sinh hoạt thiết yếu;
- Tài liệu về thu nhập, điều kiện kinh tế của cha hoặc mẹ nếu có;
- Các giấy tờ liên quan đến việc cha mẹ không thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng.
Việc chuẩn bị chứng cứ đầy đủ sẽ giúp làm rõ cả điều kiện của người được cấp dưỡng và khả năng thực tế của người có nghĩa vụ.
Nếu bạn cần hỗ trợ, hãy đăng ký tư vấn trực tiếp hoặc online với Luật Thiên Mã để được giải đáp chi tiết, xây dựng phương án xử lý tối ưu với chi phí hợp lý, phải chăng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Kết luận
Con đã thành niên vẫn có thể yêu cầu cha mẹ cấp dưỡng, nhưng không phải mọi người từ đủ 18 tuổi đều có quyền này. Theo Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, người con đã thành niên phải đồng thời không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình, trong trường hợp cha mẹ không sống chung hoặc sống chung nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng.
