Buôn bán hàng giả là thực phẩm không chỉ xâm phạm quyền lợi của người tiêu dùng mà còn tiềm ẩn nguy cơ trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng con người. Vì vậy, pháp luật hình sự quy định mức xử lý nghiêm khắc đối với hành vi này. Theo Điều 193 Bộ luật Hình sự, người sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm ở khung cơ bản, và trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng có thể bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.
Vậy buôn bán hàng giả là thực phẩm bị phạt bao nhiêu năm tù, những trường hợp nào bị áp dụng khung hình phạt cao hơn và người phạm tội còn phải chịu những chế tài nào? Nội dung dưới đây sẽ phân tích cụ thể quy định hiện hành để người kinh doanh và người tiêu dùng có thêm thông tin pháp lý cần thiết.
Buôn bán hàng giả là thực phẩm có thể bị phạt bao nhiêu năm tù?
Hành vi buôn bán hàng giả là thực phẩm được quy định tại Điều 193 Bộ luật Hình sự, với tên tội danh là Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm.
Theo khoản 1 Điều 193, người nào sản xuất hoặc buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm thì có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm. Như vậy, ngay cả trường hợp chưa thuộc các tình tiết đặc biệt nghiêm trọng, hành vi này vẫn có thể bị xử lý hình sự nếu đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.
Đáng chú ý, mức phạt không chỉ dừng ở 05 năm tù. Tùy thuộc vào giá trị hàng giả, khoản thu lợi bất chính, hậu quả về sức khỏe, tài sản hoặc số người bị ảnh hưởng, người phạm tội có thể phải chịu các khung hình phạt cao hơn.
Các khung hình phạt đối với tội buôn bán hàng giả là thực phẩm
Khung 1: Phạt tù từ 02 năm đến 05 năm
Khoản 1 Điều 193 quy định người sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm.
Đây là khung hình phạt cơ bản của tội phạm. Việc xác định một người có phạm tội hay không không chỉ dựa vào việc sản phẩm có phải hàng giả hay không mà còn phải xem xét đầy đủ các dấu hiệu pháp lý của hành vi, chứng cứ và những tình tiết cụ thể của vụ việc.
Khung 2: Phạt tù từ 05 năm đến 10 năm
Người phạm tội có thể bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm nếu thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 193, chẳng hạn:
- Phạm tội có tổ chức;
- Có tính chất chuyên nghiệp;
- Tái phạm nguy hiểm;
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
- Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;
- Buôn bán qua biên giới;
- Hàng giả tương đương với số lượng hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng, công dụng trị giá từ 150 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng;
- Thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng;
- Gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;
- Gây thiệt hại về tài sản từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng.
Như vậy, giá trị hàng giả không phải là yếu tố duy nhất quyết định mức án. Tòa án còn xem xét cách thức thực hiện hành vi, tính chất chuyên nghiệp, khoản thu lợi và hậu quả thực tế.
Khung 3: Phạt tù từ 10 năm đến 15 năm
Theo khoản 3 Điều 193, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm nếu thuộc một trong các trường hợp nghiêm trọng như:
- Hàng giả tương đương với số lượng hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá từ 500 triệu đồng trở lên;
- Thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng đến dưới 1,5 tỷ đồng;
- Gây thiệt hại về tài sản từ 500 triệu đồng đến dưới 1,5 tỷ đồng;
- Làm chết người;
- Gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe của người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên;
- Gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho từ 02 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 121%.
Đây là khung hình phạt rất nghiêm khắc, thường đặt ra khi hành vi buôn bán thực phẩm giả đã gây hậu quả lớn về tài sản hoặc đặc biệt nghiêm trọng đối với sức khỏe, tính mạng của người khác.
Khung 4: Phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân
Đây là khung hình phạt cao nhất đối với cá nhân phạm tội theo Điều 193.
Theo khoản 4, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân nếu:
- Thu lợi bất chính từ 1,5 tỷ đồng trở lên;
- Gây thiệt hại về tài sản từ 1,5 tỷ đồng trở lên;
- Làm chết từ 02 người trở lên;
- Gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe cho từ 02 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% trở lên.
Do đó, nếu đặt câu hỏi “Buôn bán hàng giả là thực phẩm bị phạt bao nhiêu năm tù?”, câu trả lời là có thể lên đến tù chung thân, tùy thuộc vào tính chất và hậu quả của hành vi.
Buôn bán thực phẩm giả có phải cứ vi phạm là bị đi tù không?
Không phải mọi trường hợp có hành vi liên quan đến thực phẩm giả đều mặc nhiên bị phạt tù. Việc xử lý hình sự phải căn cứ vào các yếu tố cấu thành tội phạm và quy định cụ thể của Điều 193 Bộ luật Hình sự.
Chẳng hạn, một người biết rõ thực phẩm là hàng giả nhưng vẫn cố ý nhập hàng, lưu kho và đưa ra thị trường để bán kiếm lời có thể bị xem xét về hành vi buôn bán hàng giả là thực phẩm. Khi đó, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xác định nguồn gốc hàng hóa, số lượng, giá trị tương đương, khoản thu lợi, mức độ lỗi và hậu quả xảy ra.
Ngược lại, nếu người bán không biết sản phẩm là hàng giả và có căn cứ chứng minh mình không có lỗi thì việc xác định trách nhiệm hình sự sẽ phải được đánh giá thận trọng. Vì vậy, không nên chỉ căn cứ vào việc “đang bán hàng giả” để kết luận ngay một người chắc chắn phạm tội.
Luật sư Nguyễn Văn Hùng lưu ý: Trong thực tế, các chứng cứ như hóa đơn, hợp đồng mua bán, thông tin nhà cung cấp, tin nhắn giao dịch, chứng từ nhập hàng và nguồn gốc sản phẩm có thể có ý nghĩa quan trọng khi xác định người bán có biết hàng hóa là giả hay không.
Những yếu tố nào quyết định mức phạt khi buôn bán thực phẩm giả?
Để xác định người phạm tội thuộc khung hình phạt nào, cơ quan tiến hành tố tụng cần xem xét nhiều yếu tố khác nhau.
Giá trị hàng giả
Giá trị hàng giả hoặc hàng hóa tương đương có thể là căn cứ quan trọng để xác định khung hình phạt. Theo Điều 193, các mốc 150 triệu đồng, 500 triệu đồng và các mức cao hơn có thể dẫn đến việc áp dụng khung hình phạt nghiêm khắc hơn.
Khoản thu lợi bất chính
Nếu người phạm tội thu lợi càng lớn, mức hình phạt càng nghiêm khắc. Điều 193 hiện quy định các mốc từ 100 triệu đồng, 500 triệu đồng đến 1,5 tỷ đồng trở lên.
Hậu quả đối với sức khỏe, tính mạng
Đây là yếu tố đặc biệt đáng lưu ý đối với hàng giả là thực phẩm. Nếu thực phẩm giả gây thương tích, tổn hại sức khỏe hoặc làm chết người, người thực hiện hành vi có thể phải chịu khung hình phạt cao hơn đáng kể.
Tính chất và phương thức thực hiện
Hành vi có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm, lợi dụng chức vụ hoặc buôn bán qua biên giới cũng là những tình tiết có thể làm tăng mức độ trách nhiệm hình sự.
Người buôn bán thực phẩm giả còn bị phạt tiền không?
Có. Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể phải chịu hình phạt bổ sung.
Theo khoản 5 Điều 193, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 40 triệu đồng đến 200 triệu đồng, bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm, hoặc bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
Như vậy, hậu quả pháp lý của việc buôn bán thực phẩm giả không chỉ là nguy cơ bị phạt tù mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản và quyền hành nghề của người vi phạm.
Ví dụ về trường hợp buôn bán hàng giả là thực phẩm
Ví dụ, A nhập một lượng lớn thực phẩm giả về bán trên thị trường. A biết rõ đây là hàng giả nhưng vẫn tổ chức đóng gói, quảng cáo như sản phẩm chính hãng và bán cho người tiêu dùng.
Nếu cơ quan chức năng xác định số hàng giả tương đương với hàng thật có giá trị từ 500 triệu đồng trở lên, A có thể bị xem xét theo khoản 3 Điều 193, với mức phạt tù từ 10 năm đến 15 năm.
Nếu hành vi của A đồng thời thu lợi bất chính từ 1,5 tỷ đồng trở lên, vụ việc có thể thuộc khoản 4 Điều 193, với mức hình phạt 15 năm đến 20 năm tù hoặc tù chung thân.
Tuy nhiên, đây chỉ là ví dụ để minh họa khung pháp lý. Mức án cụ thể phải căn cứ vào toàn bộ chứng cứ, vai trò của từng người, mức độ nguy hiểm của hành vi và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Nếu bạn cần hỗ trợ, hãy đăng ký tư vấn trực tiếp hoặc online với Luật Thiên Mã để được giải đáp chi tiết, xây dựng phương án xử lý tối ưu với chi phí hợp lý, phải chăng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Kết luận
Buôn bán hàng giả là thực phẩm có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm ở khung cơ bản, từ 05 năm đến 10 năm hoặc 10 năm đến 15 năm nếu có các tình tiết nghiêm trọng. Trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân theo Điều 193 Bộ luật Hình sự.
Bên cạnh hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền, cấm hành nghề hoặc bị tịch thu tài sản. Do đó, khi xác định trách nhiệm trong một vụ việc cụ thể, cần xem xét đồng thời giá trị hàng giả, khoản thu lợi, hậu quả gây ra, vai trò của người thực hiện và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ theo quy định pháp luật.
