Việc tự ý di chuyển mồ mả của người khác, dù mồ mả nằm trên đất của mình hay đất do người khác quản lý, có thể làm phát sinh trách nhiệm pháp lý nếu hành vi xâm phạm đến mồ mả, thi thể hoặc hài cốt. Đặc biệt, trường hợp tự ý đào, phá, di dời khiến mồ mả bị hư hỏng hoặc tác động đến hài cốt có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp di chuyển mồ mả đều đương nhiên bị truy cứu hình sự. Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét cách thức di chuyển, mức độ xâm phạm, lỗi của người thực hiện và hậu quả xảy ra để xác định trách nhiệm pháp lý.
Tự ý di chuyển mồ mả có thể bị xử lý hình sự không?
Tự ý di chuyển mồ mả có thể phạm Tội xâm phạm thi thể, mồ mả, hài cốt
Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015 quy định người nào đào, phá mồ mả, chiếm đoạt đồ vật để ở trong mộ, trên mộ hoặc có hành vi khác xâm phạm thi thể, mồ mả, hài cốt thì có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
Do đó, nếu một người tự ý đào mộ, lấy hài cốt ra khỏi vị trí cũ rồi chuyển sang nơi khác mà không được người có trách nhiệm quản lý, thân nhân hoặc chủ thể có quyền liên quan đồng ý, hành vi có thể bị xem xét theo Điều 319 nếu có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.
Điểm cần lưu ý là việc mồ mả nằm trên đất của ai không phải yếu tố duy nhất quyết định có bị xử lý hay không. Ngay cả trường hợp mồ mả nằm trên phần đất thuộc quyền sử dụng của người thực hiện, hành vi đào bới hoặc xâm phạm mồ mả trái phép vẫn có thể bị xử lý hình sự nếu đáp ứng các điều kiện của Điều 319.
Không phải cứ di chuyển mồ mả là bị đi tù
Cần phân biệt giữa di chuyển mồ mả hợp pháp và tự ý xâm phạm mồ mả.
Nếu việc di chuyển được thực hiện theo thỏa thuận của gia đình, người quản lý mồ mả hoặc được thực hiện theo quyết định, kế hoạch hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền thì không thể chỉ dựa vào việc “di chuyển mồ mả” để kết luận có tội.
Ngược lại, nếu một người tự ý đào phá mồ mả, di chuyển hài cốt vì tranh chấp đất đai, trả thù, gây sức ép hoặc mục đích khác mà không có sự đồng ý cần thiết thì cần xem xét toàn bộ hành vi.
Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Trong trường hợp tranh chấp đất có mồ mả, người sử dụng đất không nên tự ý đào hoặc di chuyển mộ để giải quyết tranh chấp. Quyền sử dụng đất và việc bảo vệ sự tôn nghiêm của mồ mả là hai vấn đề cần được xem xét riêng. Việc cho rằng “đất thuộc quyền sử dụng của tôi nên tôi được tự ý di chuyển mộ” không phải lúc nào cũng đúng. Thực tế xét xử đã có trường hợp người thực hiện hành vi xâm phạm mồ mả bị kết án theo khoản 1 Điều 319.
3. Di chuyển mồ mả trong trường hợp nghiêm trọng có thể bị phạt đến 07 năm tù
Khoản 2 Điều 319 Bộ luật Hình sự quy định mức phạt tù từ 02 năm đến 07 năm nếu hành vi thuộc một trong các trường hợp:
- Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;
- Chiếm đoạt hoặc hủy hoại vật có giá trị lịch sử, văn hóa;
- Thực hiện hành vi vì động cơ đê hèn;
- Chiếm đoạt bộ phận thi thể, hài cốt.
Như vậy, nếu việc tự ý di chuyển mồ mả có hành vi tác động đến hài cốt hoặc thuộc trường hợp tăng nặng theo quy định thì người thực hiện có thể phải chịu mức hình phạt nghiêm khắc hơn.
Tự ý di chuyển mồ mả còn có thể phải bồi thường không?
Ngoài trách nhiệm hình sự, người tự ý di chuyển hoặc làm hư hỏng mồ mả còn có thể phải xem xét trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu hành vi gây thiệt hại thực tế cho người có quyền và lợi ích hợp pháp liên quan.
Các khoản thiệt hại trong thực tế có thể liên quan đến:
- Chi phí khắc phục, sửa chữa hoặc xây dựng lại phần mộ;
- Chi phí hợp lý cho việc cải táng, di chuyển hài cốt theo đúng quy định;
- Chi phí khôi phục hiện trạng;
- Các thiệt hại khác nếu có căn cứ pháp luật.
Do đó, việc người thực hiện đã di chuyển mồ mả trở lại vị trí cũ hoặc sửa chữa mồ mả có thể được xem xét khi giải quyết hậu quả, nhưng không đồng nghĩa với việc hành vi ban đầu đương nhiên không còn trách nhiệm hình sự.
Ví dụ về tự ý di chuyển mồ mả
Ông A được cấp quyền sử dụng một thửa đất có phần mộ của gia đình B nằm trên đất. Do muốn sử dụng toàn bộ diện tích đất, A tự ý thuê người đào mộ, lấy hài cốt và chuyển sang một khu đất khác mà không trao đổi hoặc được gia đình B đồng ý.
Trong trường hợp này, việc A có quyền sử dụng đất không đồng nghĩa với việc được tự ý xâm phạm mồ mả. Nếu cơ quan có thẩm quyền xác định hành vi của A đã xâm phạm mồ mả, thi thể hoặc hài cốt và có đủ các dấu hiệu của tội phạm thì A có thể bị xem xét trách nhiệm theo Điều 319 Bộ luật Hình sự.
Ngược lại, nếu việc di chuyển được thực hiện theo thỏa thuận hợp pháp với người có quyền liên quan và đúng quy định thì không thể chỉ căn cứ vào việc mồ mả đã được di chuyển để xử lý hình sự.
Nên làm gì khi phát hiện mồ mả bị tự ý di chuyển?
Người thân hoặc người quản lý mồ mả nên:
- Chụp ảnh, quay video hiện trạng mộ trước và sau khi bị di chuyển.
- Xác định thời điểm, địa điểm và người thực hiện việc di chuyển.
- Lưu lại tin nhắn, ghi âm, video hoặc tài liệu thể hiện việc tự ý di chuyển.
- Xác định tình trạng hài cốt, bia mộ và các tài sản trên mộ.
- Nếu có dấu hiệu xâm phạm mồ mả, có thể trình báo cơ quan Công an để được xem xét, xác minh.
- Không nên tự ý trả đũa hoặc tiếp tục đào phá, di chuyển mồ mả của bên còn lại.
Đặc biệt, nếu vụ việc xuất phát từ tranh chấp quyền sử dụng đất, các bên nên giải quyết tranh chấp đất đai theo trình tự pháp luật thay vì tự ý tác động đến mồ mả.
Nếu bạn cần hỗ trợ, hãy đăng ký tư vấn trực tiếp hoặc online với Luật Thiên Mã để được giải đáp chi tiết, xây dựng phương án xử lý tối ưu với chi phí hợp lý, phải chăng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Kết luận
Tự ý di chuyển mồ mả trên đất người khác có thể bị xử lý hình sự nếu hành vi xâm phạm mồ mả, thi thể hoặc hài cốt và đáp ứng các dấu hiệu của Tội xâm phạm thi thể, mồ mả, hài cốt theo Điều 319 Bộ luật Hình sự. Khung hình phạt cơ bản có thể là cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
Trường hợp có tình tiết tăng nặng theo khoản 2 Điều 319, người thực hiện có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm. Vì vậy, dù mồ mả nằm trên đất của mình hay đất của người khác, người sử dụng đất cũng không nên tự ý đào, phá hoặc di chuyển mồ mả khi chưa xác định rõ căn cứ pháp lý và sự đồng ý của các chủ thể liên quan.
