Tổ chức cho người khác sử dụng trái phép chất ma túy là hành vi đặc biệt nguy hiểm vì không chỉ liên quan đến việc sử dụng ma túy mà còn tạo điều kiện để hành vi sử dụng trái phép chất ma túy xảy ra. Người phạm tội có thể phải chịu trách nhiệm hình sự ngay cả khi bản thân không trực tiếp sử dụng chất ma túy.

Theo Điều 255 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 và được sửa đổi bởi Luật số 86/2025/QH15, từ ngày 01/7/2025, người tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy có thể bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm ở khung cơ bản. Khi có các tình tiết tăng nặng được luật quy định, mức phạt có thể tăng lên đến tù chung thân.

Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy được quy định thế nào?

Điều 255 Bộ luật Hình sự quy định về Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Sau khi được sửa đổi bởi Luật số 86/2025/QH15, khoản 1 Điều 255 quy định: “Người nào tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.”

Điểm đáng chú ý là quy định mới đã nâng mức hình phạt khởi điểm từ 02 năm lên 03 năm tù so với quy định trước ngày 01/7/2025.

“Tổ chức sử dụng” khác với “sử dụng” trái phép chất ma túy

Không nên đồng nhất người tổ chức sử dụng với người trực tiếp sử dụng ma túy.

Người tổ chức có thể là người thực hiện một hoặc nhiều hành vi nhằm tạo điều kiện để việc sử dụng ma túy được tiến hành, chẳng hạn chuẩn bị địa điểm, phương tiện, dụng cụ hoặc tập hợp, điều hành những người khác cùng sử dụng.

Trong khi đó, Điều 256a Bộ luật Hình sự hiện quy định riêng về Tội sử dụng trái phép chất ma túy trong một số trường hợp nhất định, với mức phạt tù từ 02 năm đến 03 năm và trường hợp tái phạm bị phạt tù từ 03 năm đến 05 năm.

Lưu ý từ Luật sư Đặng Quý Tiên: Việc một người có trực tiếp sử dụng ma túy hay không không phải là căn cứ duy nhất để xác định tội danh. Khi đánh giá trách nhiệm hình sự, cần làm rõ người đó có thực hiện hành vi tổ chức, điều hành hoặc tạo điều kiện cho việc sử dụng trái phép chất ma túy hay không.

Những tình tiết tăng nặng của Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy

Khác với những tình tiết tăng nặng chung tại Điều 52 Bộ luật Hình sự, khoản 2, khoản 3 và khoản 4 Điều 255 đã quy định cụ thể nhiều tình tiết định khung tăng nặng.

Đây là những tình tiết có thể trực tiếp làm thay đổi khung hình phạt mà người phạm tội phải đối mặt.

Phạm tội 02 lần trở lên

Một trong những tình tiết đáng chú ý là phạm tội 02 lần trở lên.

Nếu người phạm tội không chỉ tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy một lần mà thực hiện hành vi từ hai lần trở lên, họ có thể bị chuyển từ khung hình phạt cơ bản sang khung nặng hơn.

Điểm này cho thấy việc tổ chức sử dụng ma túy có tính lặp lại được pháp luật đánh giá nguy hiểm hơn một hành vi xảy ra đơn lẻ.

Tổ chức sử dụng cho 02 người trở lên

Trường hợp tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy đối với 02 người trở lên cũng là tình tiết làm tăng khung hình phạt.

Mức độ nguy hiểm ở đây không chỉ nằm ở hành vi tổ chức mà còn ở số lượng người được tổ chức sử dụng ma túy.

Do đó, khi giải quyết vụ án, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ phải xác định cụ thể số người tham gia và vai trò của từng người trong vụ việc.

Đối với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 18 tuổi

Pháp luật hình sự đặc biệt bảo vệ người chưa thành niên.

Theo quy định hiện hành, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy đối với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 18 tuổi là tình tiết định khung tăng nặng của Điều 255.

Đây là tình tiết cần đặc biệt lưu ý bởi người phạm tội phải đối mặt với mức hình phạt nghiêm khắc hơn so với trường hợp thông thường.

Đối với phụ nữ mà biết là có thai

Một tình tiết tăng nặng khác là tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy đối với phụ nữ mà biết là có thai.

Điểm quan trọng nằm ở cụm từ “mà biết là có thai”.

Điều này khác với một số tình tiết tăng nặng chung của Bộ luật Hình sự. Trong trường hợp Điều 255 trực tiếp quy định yếu tố “biết”, cơ quan tiến hành tố tụng phải xem xét chứng cứ chứng minh nhận thức của người tổ chức về tình trạng mang thai của người sử dụng.

Ví dụ, A biết B đang mang thai nhưng vẫn tổ chức cho B sử dụng trái phép chất ma túy. Nếu hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu của Điều 255, tình tiết này có thể được sử dụng để xác định khung hình phạt tăng nặng.

Đối với người đang cai nghiện

Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy đối với người đang cai nghiện cũng thuộc trường hợp bị xử lý nghiêm hơn.

Đây là chính sách nhằm tăng cường bảo vệ người đang trong quá trình cai nghiện, bởi việc tổ chức cho họ tiếp tục sử dụng ma túy có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình điều trị, phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng.

Gây tổn hại cho sức khỏe của người khác

Điều 255 còn quy định các trường hợp gây tổn hại cho sức khỏe của người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể nhất định.

Theo quy định hiện hành, trường hợp gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60% thuộc khung tăng nặng.

Nếu hậu quả về sức khỏe nghiêm trọng hơn, mức hình phạt tiếp tục được nâng lên theo các khoản tiếp theo của Điều 255.

Mức phạt Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy hiện nay

Sau sửa đổi năm 2025, Điều 255 được thiết kế với các khung hình phạt rất nghiêm khắc.

Khung cơ bản: 03 năm đến 07 năm tù

Theo khoản 1 Điều 255, người tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào bị:

Phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.

Đây là mức hình phạt áp dụng đối với trường hợp không thuộc các tình tiết định khung tăng nặng được quy định tại các khoản tiếp theo.

Khung từ 07 năm đến 15 năm tù

Khi có một số tình tiết tăng nặng theo khoản 2 Điều 255, mức phạt có thể tăng lên:

Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm.

Nhóm tình tiết đáng chú ý gồm:

• Phạm tội 02 lần trở lên;
• Đối với 02 người trở lên;
• Đối với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 18 tuổi;
• Đối với phụ nữ mà biết là có thai;
• Đối với người đang cai nghiện;
• Gây tổn hại cho sức khỏe của người khác ở mức luật định.

Quy định này cho thấy chỉ cần xuất hiện một trong những tình tiết định khung nêu trên, người phạm tội có thể phải đối mặt với mức hình phạt cao hơn đáng kể so với khung cơ bản.

Các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng

Đối với những trường hợp có hậu quả đặc biệt nghiêm trọng hoặc thuộc các tình tiết định khung nghiêm trọng hơn, Điều 255 còn quy định các mức hình phạt cao hơn.

Đặc biệt, theo quy định được sửa đổi tại Luật số 86/2025/QH15, các khung hình phạt của Điều 255 được thiết kế lại theo hướng xử lý nghiêm khắc đối với những hành vi có tính chất đặc biệt nguy hiểm.

Vì vậy, khi đánh giá một vụ án cụ thể, không thể chỉ nhìn vào việc “có tổ chức sử dụng ma túy” mà phải kiểm tra đầy đủ số người tham gia, số lần phạm tội, đối tượng sử dụng, hậu quả sức khỏe và các tình tiết khác.

Phân biệt tình tiết định khung và tình tiết tăng nặng theo Điều 52

Đây là vấn đề thường bị nhầm lẫn khi xác định hình phạt.

Các tình tiết như phạm tội 02 lần trở lên, đối với 02 người trở lên, đối với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 18 tuổi, đối với phụ nữ mà biết là có thai… đã được quy định trực tiếp trong Điều 255 để xác định khung hình phạt.

Trong khi đó, Điều 52 Bộ luật Hình sự quy định các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự chung.

Theo nguyên tắc của Bộ luật Hình sự, nếu một tình tiết đã được sử dụng để định tội hoặc định khung hình phạt thì không được tiếp tục tính tình tiết đó là tình tiết tăng nặng chung một lần nữa.

Điều này nhằm tránh việc một tình tiết bất lợi bị tính hai lần khi quyết định hình phạt.

Người tổ chức sử dụng ma túy có thể bị xử lý thêm tội khác không?

Có thể.

Việc một người bị truy cứu về Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy không đồng nghĩa mọi hành vi liên quan đến ma túy đều được gộp vào Điều 255.

Nếu người đó đồng thời có hành vi mua bán, vận chuyển, tàng trữ hoặc sản xuất trái phép chất ma túy, cơ quan tiến hành tố tụng phải xem xét bản chất và mục đích của từng hành vi để xác định tội danh.

Ví dụ, A mua ma túy để tổ chức cho một nhóm người sử dụng. Nếu hành vi của A đồng thời đáp ứng đầy đủ dấu hiệu của một tội phạm khác về ma túy thì việc xử lý phải căn cứ vào quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự.

Đặc biệt, Điều 251 về Tội mua bán trái phép chất ma túy cũng đã được sửa đổi bởi Luật số 86/2025/QH15 với nhiều khung hình phạt nghiêm khắc.

Những chứng cứ quan trọng khi xác định hành vi tổ chức sử dụng ma túy

Trong thực tế, để chứng minh một người có hành vi “tổ chức sử dụng” không chỉ cần chứng minh người đó có mặt tại địa điểm sử dụng ma túy.

Cơ quan tiến hành tố tụng có thể phải xem xét tổng thể nhiều chứng cứ như:

• Lời khai của những người tham gia;
• Tin nhắn, cuộc gọi trao đổi về việc tổ chức sử dụng;
• Camera tại địa điểm;
• Đồ vật, dụng cụ liên quan;
• Dữ liệu điện tử;
• Chứng cứ về việc chuẩn bị địa điểm;
• Chứng cứ thể hiện vai trò điều hành, sắp xếp;
• Kết quả giám định và các tài liệu liên quan đến chất ma túy.

Do đó, có mặt tại nơi sử dụng ma túy không đồng nghĩa đương nhiên là người tổ chức. Vai trò cụ thể của từng người phải được chứng minh bằng chứng cứ và đối chiếu với các dấu hiệu của Điều 255.

Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Trong các vụ án ma túy, việc xác định đúng vai trò của từng người có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Người trực tiếp sử dụng, người tổ chức, người cung cấp ma túy hoặc người thực hiện hành vi mua bán có thể phải chịu trách nhiệm về những tội danh và khung hình phạt khác nhau.

Kết luận

Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy được quy định tại Điều 255 Bộ luật Hình sự và đã được sửa đổi bởi Luật số 86/2025/QH15. Từ ngày 01/7/2025, khung cơ bản áp dụng mức phạt tù từ 03 năm đến 07 năm; khi có các tình tiết như phạm tội nhiều lần, đối với nhiều người, người chưa thành niên, phụ nữ có thai mà người phạm tội biết, người đang cai nghiện hoặc gây tổn hại sức khỏe, mức hình phạt sẽ nghiêm khắc hơn.

Việc xác định trách nhiệm hình sự cần dựa trên vai trò thực tế của từng người, số lần phạm tội, đối tượng sử dụng, hậu quả và toàn bộ chứng cứ của vụ án. Đặc biệt, cần phân biệt rõ tình tiết định khung tại Điều 255 với tình tiết tăng nặng chung theo Điều 52 để tránh áp dụng pháp luật không chính xác.