Sau khi ly hôn, người trực tiếp nuôi con có thể được thay đổi nếu hoàn cảnh thực tế không còn phù hợp hoặc việc giao con cho người đang nuôi không còn bảo đảm quyền lợi của con. Đây là vấn đề thường phát sinh khi một bên không còn đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận mới phù hợp với lợi ích của con.

Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Tòa án có thể quyết định thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn trên cơ sở thỏa thuận của cha mẹ hoặc khi người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện. Đặc biệt, nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, nguyện vọng của con phải được xem xét khi giải quyết. Vì vậy, để yêu cầu được chấp nhận, cha hoặc mẹ cần chuẩn bị căn cứ và chứng cứ phù hợp thay vì chỉ dựa vào mong muốn cá nhân.

Căn cứ thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn

Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con được quy định cụ thể tại Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Theo đó, cha, mẹ có thể yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con trong những trường hợp nhất định.

Cha mẹ thỏa thuận thay đổi người nuôi con

Khoản 2 Điều 84 quy định cha, mẹ có thể thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phù hợp với lợi ích của con.

Ví dụ, sau khi ly hôn, người mẹ được giao nuôi con nhưng sau đó phải đi làm việc ở xa trong thời gian dài. Người cha có công việc ổn định, có nơi ở phù hợp và có điều kiện trực tiếp chăm sóc con. Hai bên có thể thỏa thuận chuyển quyền trực tiếp nuôi con cho người cha.

Trong trường hợp này, điều quan trọng không chỉ là cha mẹ thống nhất với nhau mà thỏa thuận đó còn phải hướng tới quyền lợi tốt nhất của con.

Nhận xét của Luật sư Nguyễn Văn Hùng: “Cha mẹ có thể thay đổi thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con khi hoàn cảnh thực tế thay đổi. Tuy nhiên, việc thỏa thuận không nên xuất phát đơn thuần từ mâu thuẫn giữa hai bên mà cần đặt lợi ích, sự ổn định và quá trình phát triển của con lên hàng đầu.”

Người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện

Đây là căn cứ quan trọng thứ hai.

Tòa án có thể xem xét thay đổi nếu người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.

Chẳng hạn:

• Người đang nuôi con thường xuyên bỏ bê việc chăm sóc con;
• Không bảo đảm điều kiện sinh hoạt, học tập cần thiết;
• Có hành vi bạo lực hoặc ngược đãi con;
• Có lối sống gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của con;
• Thường xuyên đi xa, không có khả năng trực tiếp chăm sóc;
• Điều kiện sức khỏe hoặc hoàn cảnh thực tế thay đổi nghiêm trọng;
• Môi trường sống hiện tại không còn phù hợp với con.

Tuy nhiên, việc một người có thu nhập thấp hơn hoặc điều kiện kinh tế kém hơn không mặc nhiên có nghĩa là không đủ điều kiện nuôi con. Tòa án phải đánh giá tổng thể nhiều yếu tố.

Tòa án xem xét những yếu tố nào khi quyết định người nuôi con?

Khi giải quyết yêu cầu, Tòa án không chỉ nhìn vào thu nhập của cha hoặc mẹ mà phải xem xét điều kiện thực tế và lợi ích của con.

Điều kiện kinh tế của cha và mẹ

Người yêu cầu thay đổi người nuôi con cần chứng minh khả năng bảo đảm những nhu cầu cơ bản của con như:

• Ăn uống;
• Chỗ ở;
• Học tập;
• Chăm sóc sức khỏe;
• Các nhu cầu sinh hoạt phù hợp với độ tuổi.

Tuy nhiên, có thu nhập cao không đồng nghĩa chắc chắn được quyền nuôi con.

Một người có thu nhập cao nhưng thường xuyên vắng nhà có thể không có lợi thế bằng người có mức thu nhập vừa phải nhưng có thời gian trực tiếp chăm sóc, giáo dục con.

Thời gian trực tiếp chăm sóc con

Đây là yếu tố thường bị bỏ qua.

Cha hoặc mẹ muốn nhận quyền nuôi con nên chứng minh mình có thể trực tiếp:

• Đưa đón con đi học;
• Theo dõi việc học;
• Chăm sóc khi con ốm;
• Quản lý sinh hoạt hằng ngày;
• Hỗ trợ con về tâm lý và giáo dục.

Nếu phải đi công tác dài ngày hoặc làm việc theo ca liên tục, người yêu cầu cần giải thích rõ phương án chăm sóc con.

Môi trường sống và học tập

Tòa án có thể xem xét nơi ở của mỗi bên, khoảng cách đến trường học, môi trường xung quanh và sự ổn định của cuộc sống.

Việc thay đổi người nuôi con nhưng khiến trẻ phải chuyển trường, chuyển nơi ở hoặc mất đi môi trường sinh hoạt ổn định cũng có thể được cân nhắc.

Khả năng chăm sóc và giáo dục

Nuôi con không chỉ là đáp ứng vật chất. Cha hoặc mẹ còn phải có khả năng giáo dục, định hướng và chăm sóc đời sống tinh thần của con.

Nếu người đang trực tiếp nuôi con thường xuyên bạo lực, bỏ mặc hoặc có hành vi gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trẻ, đây có thể là căn cứ quan trọng để xem xét thay đổi.

Con từ đủ 07 tuổi có được tự chọn người nuôi không?

Không.

Theo khoản 3 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, khi giải quyết việc thay đổi người trực tiếp nuôi con, phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên.

Điều này không có nghĩa trẻ đủ 7 tuổi được tự mình quyết định sẽ sống với cha hay mẹ.

Nguyện vọng của trẻ chỉ là một trong những yếu tố Tòa án phải xem xét, bên cạnh điều kiện chăm sóc, môi trường sống, khả năng giáo dục và lợi ích tổng thể của trẻ.

Ví dụ, một trẻ 10 tuổi muốn sống với cha vì cha thường xuyên cho tiền hoặc cho phép chơi điện thoại thoải mái. Đây chưa phải căn cứ duy nhất để Tòa án thay đổi người nuôi con.

Ngược lại, nếu trẻ có nguyện vọng ổn định, tự nguyện và phù hợp với điều kiện thực tế thì đây có thể là yếu tố đáng kể trong quá trình xem xét.

Nhận xét của Luật sư Nguyễn Văn Hùng: “Cha mẹ không nên tác động hoặc ép buộc con lựa chọn một bên. Việc hướng dẫn con khai báo theo mong muốn của cha hoặc mẹ có thể làm ảnh hưởng đến tâm lý của trẻ và không giúp ích cho việc giải quyết tranh chấp.”

Ai có quyền yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con?

Theo khoản 1 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha hoặc mẹ có quyền yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn.

Ngoài ra, khoản 5 Điều 84 còn quy định trong trường hợp có căn cứ cho rằng người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện, một số chủ thể khác cũng có thể yêu cầu thay đổi để bảo vệ quyền lợi của con, gồm:

• Người thân thích;
• Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình;
• Cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em;
• Hội Liên hiệp Phụ nữ.

Như vậy, việc thay đổi người nuôi con không chỉ nhằm giải quyết quyền lợi của cha hoặc mẹ mà mục tiêu chính vẫn là bảo đảm quyền và lợi ích của người con.

Hồ sơ thay đổi người trực tiếp nuôi con gồm những gì?

Tùy từng vụ việc, người yêu cầu nên chuẩn bị các tài liệu cơ bản như:

• Đơn yêu cầu hoặc đơn khởi kiện thay đổi người trực tiếp nuôi con;
• Bản án hoặc quyết định ly hôn đã có hiệu lực;
• Giấy khai sinh của con;
• Căn cước công dân hoặc giấy tờ tùy thân của người yêu cầu;
• Tài liệu chứng minh điều kiện kinh tế;
• Giấy tờ về chỗ ở;
• Tài liệu chứng minh thời gian và khả năng trực tiếp chăm sóc con;
• Chứng cứ chứng minh người đang nuôi con không còn đủ điều kiện;
• Các tài liệu liên quan đến việc học tập, sức khỏe, môi trường sống của con.

Nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án sẽ xem xét nguyện vọng của con theo quy định.

Chứng cứ nào có giá trị khi tranh chấp quyền nuôi con?

Không nên chỉ cung cấp những lời tố cáo chung chung.

Ví dụ, nếu cho rằng người đang nuôi con thường xuyên bỏ bê trẻ, có thể cần những tài liệu hợp pháp thể hiện tình trạng này. Nếu cho rằng trẻ bị bạo lực, cần có tài liệu khách quan liên quan đến hành vi và hậu quả.

Các chứng cứ cần tập trung trả lời một câu hỏi:

Việc tiếp tục giao con cho người hiện tại có thực sự không còn bảo đảm lợi ích của con hay không?

Đây mới là trọng tâm mà Tòa án cần xem xét.

Thủ tục thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn

Nếu cha mẹ thống nhất được việc thay đổi, hai bên có thể trình bày thỏa thuận với Tòa án có thẩm quyền để được xem xét.

Nếu không thống nhất, người có quyền yêu cầu có thể nộp đơn để Tòa án giải quyết.

Về cơ bản, quá trình sẽ tập trung vào:

Nộp đơn → Tòa án xem xét, thụ lý → Các bên cung cấp chứng cứ → Tòa án đánh giá điều kiện nuôi con → Xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi → Ra quyết định/bản án.

Trong quá trình giải quyết, người yêu cầu cần tập trung chứng minh sự thay đổi về hoàn cảnh và lợi ích thực tế của con, thay vì biến vụ việc thành tranh chấp giữa cha và mẹ.

Thay đổi người nuôi con có làm thay đổi nghĩa vụ cấp dưỡng không?

Có thể.

Khi người trực tiếp nuôi con được thay đổi, nghĩa vụ cấp dưỡng của người không trực tiếp nuôi cũng có thể được xác định lại.

Theo Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con.

Do đó, nếu trước đây người mẹ trực tiếp nuôi con và người cha cấp dưỡng, nhưng sau đó Tòa án giao con cho người cha trực tiếp nuôi thì nghĩa vụ cấp dưỡng có thể được xem xét lại theo tình trạng mới.

Việc thay đổi người nuôi con không đồng nghĩa người còn lại mất quyền và nghĩa vụ đối với con.

Người không trực tiếp nuôi con có còn được thăm con không?

Có.

Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình quy định cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có quyền thăm nom con mà không ai được cản trở.

Ngược lại, người trực tiếp nuôi con cũng không được lợi dụng việc nuôi con để ngăn cản hoàn toàn quyền thăm nom của người còn lại.

Tuy nhiên, nếu người không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để gây ảnh hưởng xấu đến việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con thì Tòa án có thể xem xét hạn chế quyền thăm nom theo quy định pháp luật.

Những trường hợp khó được Tòa án chấp nhận thay đổi người nuôi con

Không phải yêu cầu nào cũng được chấp nhận.

Một số trường hợp thường gặp là:

• Chỉ muốn đổi người nuôi vì mâu thuẫn với vợ hoặc chồng cũ;
• Chỉ chứng minh bản thân có thu nhập cao hơn;
• Không đưa ra được chứng cứ về việc người kia không còn đủ điều kiện;
• Ép buộc hoặc tác động đến nguyện vọng của con;
• Không có phương án cụ thể về nơi ở, học tập và chăm sóc con;
• Việc thay đổi không chứng minh được lợi ích tốt hơn cho con.

Đặc biệt, nếu người đang trực tiếp nuôi con vẫn chăm sóc tốt, có môi trường sống ổn định và đáp ứng được nhu cầu của trẻ thì việc thay đổi chỉ vì một bên muốn “giành lại quyền nuôi” sẽ không dễ được chấp nhận.

Nếu bạn cần hỗ trợ, hãy đăng ký tư vấn trực tiếp hoặc online với Luật Thiên Mã để được giải đáp chi tiết, xây dựng phương án xử lý tối ưu với chi phí hợp lý, phải chăng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Đặt lịch tư vấn

Kết luận

Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn được thực hiện khi cha mẹ có thỏa thuận phù hợp với lợi ích của con hoặc người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Con từ đủ 07 tuổi trở lên phải được xem xét nguyện vọng, nhưng quyết định cuối cùng vẫn phải dựa trên lợi ích toàn diện của con.

Nếu muốn yêu cầu thay đổi, cha hoặc mẹ nên chuẩn bị chứng cứ chứng minh điều kiện nuôi con của mình và những vấn đề khiến người đang nuôi con không còn phù hợp. Theo quan điểm của Luật sư Nguyễn Văn Hùng, tranh chấp quyền nuôi con không nên được nhìn nhận là cuộc cạnh tranh giữa cha và mẹ, mà cần đặt sự ổn định và quyền lợi lâu dài của trẻ làm trọng tâm.