Trong quá trình chia di sản là quyền sử dụng đất, trường hợp một người thừa kế đang sinh sống, làm việc ở nước ngoài và không thể về Việt Nam ký hồ sơ là tình huống khá phổ biến. Việc người này vắng mặt không đồng nghĩa những người thừa kế còn lại phải dừng toàn bộ thủ tục.
Tùy mong muốn của người thừa kế ở nước ngoài, có thể lựa chọn ủy quyền cho người ở Việt Nam thực hiện thủ tục, hoặc lập văn bản từ chối nhận di sản nếu đáp ứng điều kiện pháp luật. Văn bản ủy quyền có thể được công chứng tại cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan đại diện lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài theo Luật Công chứng 2024.
Người thừa kế ở nước ngoài không về Việt Nam có chia đất được không?
Có thể ủy quyền cho người khác thực hiện thủ tục
Nếu người thừa kế vẫn muốn nhận phần di sản của mình nhưng không thể trực tiếp về Việt Nam, phương án thường được lựa chọn là lập văn bản ủy quyền cho một người khác tại Việt Nam.
Người được ủy quyền có thể thực hiện các công việc được ghi rõ trong văn bản, chẳng hạn:
- Liên hệ tổ chức hành nghề công chứng;
- Ký văn bản khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản trong phạm vi được ủy quyền;
- Thực hiện thủ tục đăng ký biến động;
- Nhận giấy tờ, hồ sơ liên quan đến phần di sản;
- Thực hiện các thủ tục hành chính khác theo nội dung ủy quyền.
Luật Công chứng 2024 quy định cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan đại diện lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài có thẩm quyền công chứng các loại văn bản ủy quyền. Tuy nhiên, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài không công chứng hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp hoặc các giao dịch bất động sản tại Việt Nam.
Vì vậy, cần phân biệt ủy quyền thực hiện thủ tục với việc trực tiếp công chứng giao dịch chuyển quyền sử dụng đất.
Có thể từ chối nhận di sản nếu không muốn nhận phần đất
Nếu người thừa kế ở nước ngoài không có nhu cầu nhận phần đất được thừa kế, họ có thể cân nhắc lập văn bản từ chối nhận di sản theo quy định pháp luật.
Luật Công chứng 2024 cũng quy định cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài có thể công chứng văn bản từ chối nhận di sản.
Sau khi xác định người này từ chối nhận di sản hợp pháp, những người thừa kế còn lại có thể tiếp tục thực hiện thủ tục phân chia theo quy định, nhưng cần xem xét đầy đủ hàng thừa kế, di chúc nếu có và các nghĩa vụ tài sản của người chết.
Lập giấy ủy quyền ở nước ngoài như thế nào?
Có thể công chứng tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài
Một trong những cách thuận tiện là người thừa kế liên hệ Đại sứ quán hoặc Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại quốc gia mình đang cư trú để thực hiện thủ tục công chứng văn bản ủy quyền theo thẩm quyền.
Luật Công chứng 2024 xác định cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan đại diện lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài được công chứng các loại văn bản ủy quyền.
Nội dung ủy quyền nên được soạn tương đối cụ thể, xác định rõ:
- Người ủy quyền;
- Người được ủy quyền;
- Quan hệ thừa kế;
- Thông tin người để lại di sản;
- Thông tin thửa đất;
- Phạm vi công việc được ủy quyền;
- Quyền ký các văn bản liên quan;
- Quyền thực hiện thủ tục đăng ký biến động;
- Thời hạn ủy quyền.
Đặc biệt, nếu người thừa kế chỉ muốn người khác thay mặt thực hiện thủ tục chứ không muốn người đó được quyền định đoạt phần tài sản của mình, nội dung ủy quyền cần giới hạn rõ phạm vi.
Nếu lập giấy tờ tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài
Trường hợp người thừa kế không thực hiện thủ tục tại cơ quan đại diện Việt Nam mà lập giấy tờ tại cơ quan có thẩm quyền của nước sở tại, hồ sơ có thể phải thực hiện các thủ tục về hợp pháp hóa lãnh sự, dịch thuật và chứng thực/công chứng bản dịch, trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế hoặc quy định có liên quan.
Do đó, trước khi lập văn bản, người thừa kế nên kiểm tra yêu cầu cụ thể của tổ chức công chứng hoặc cơ quan tiếp nhận hồ sơ tại Việt Nam để tránh trường hợp văn bản đã lập nhưng không sử dụng được.
Có thể ký hồ sơ chia đất từ xa qua mạng không?
Không nên hiểu rằng người thừa kế có thể chỉ cần ký điện tử hoặc ký bản scan rồi gửi email về Việt Nam là hoàn tất thủ tục.
Đối với hồ sơ thừa kế có liên quan đến quyền sử dụng đất, cơ quan công chứng và cơ quan đăng ký đất đai cần kiểm tra tính hợp lệ của giấy tờ và chủ thể tham gia giao dịch. Vì vậy, việc ký hồ sơ từ xa phải được thực hiện theo hình thức mà pháp luật và cơ quan có thẩm quyền chấp nhận.
Phương án ủy quyền hợp pháp thường thuận tiện hơn trong trường hợp người thừa kế không thể trực tiếp về Việt Nam.
Nếu người thừa kế ở nước ngoài không ký và cũng không ủy quyền thì sao?
Đây là trường hợp khó xử lý hơn.
Nếu người này vẫn là người có quyền hưởng di sản và chưa từ chối nhận di sản, những người thừa kế khác không thể tự ý ký thay hoặc bỏ qua quyền của họ để chia toàn bộ thửa đất.
Chẳng hạn, cha mất để lại một thửa đất cho ba người con. Một người con đang ở nước ngoài nhưng không về Việt Nam, không ủy quyền và cũng không từ chối nhận di sản. Hai người còn lại không thể tự ký hồ sơ với tư cách của người thứ ba để nhận toàn bộ quyền sử dụng đất.
Trong trường hợp này, cần tìm cách liên hệ với người thừa kế ở nước ngoài để lựa chọn phương án phù hợp.
Lưu ý từ Luật sư Đặng Quý Tiên: Không nên tự ý sử dụng chữ ký scan, chữ ký cũ hoặc ký thay người thừa kế đang ở nước ngoài. Nếu hồ sơ có dấu hiệu giả mạo chữ ký hoặc giấy tờ, việc phân chia di sản có thể phát sinh tranh chấp và ảnh hưởng đến hiệu lực của các giao dịch sau này.
Hồ sơ chia đất khi người thừa kế ở nước ngoài ủy quyền gồm những gì?
Tùy từng trường hợp, hồ sơ thường cần chuẩn bị các nhóm giấy tờ như:
- Giấy chứng tử của người để lại di sản;
- Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế;
- Di chúc nếu có;
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;
- Giấy tờ tùy thân của những người thừa kế;
- Văn bản ủy quyền của người thừa kế ở nước ngoài;
- Giấy tờ của người được ủy quyền;
- Các tài liệu liên quan đến tình trạng hôn nhân, nhân thân nếu cơ quan công chứng yêu cầu;
- Hồ sơ khác liên quan đến thửa đất và di sản.
Tổ chức hành nghề công chứng có thể yêu cầu thêm tài liệu để xác minh người thừa kế, nguồn gốc tài sản và tình trạng pháp lý của thửa đất.
Nếu bạn cần hỗ trợ, hãy đăng ký tư vấn trực tiếp hoặc online với Luật Thiên Mã để được giải đáp chi tiết, xây dựng phương án xử lý tối ưu với chi phí hợp lý, phải chăng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Kết luận
Người thừa kế ở nước ngoài không nhất thiết phải về Việt Nam để ký hồ sơ chia đất. Nếu vẫn muốn nhận di sản, họ có thể lập văn bản ủy quyền cho người ở Việt Nam thực hiện những công việc trong phạm vi được ủy quyền. Luật Công chứng 2024 cho phép cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài công chứng văn bản ủy quyền.
Nếu không có nhu cầu nhận di sản, người thừa kế có thể cân nhắc lập văn bản từ chối nhận di sản theo đúng quy định. Ngược lại, nếu người này không ký, không ủy quyền và cũng không từ chối nhận di sản thì những người thừa kế khác không nên tự ý bỏ qua quyền của họ khi lập hồ sơ chia đất.
