Trong quan hệ hôn nhân, tài sản chung thuộc sở hữu chung của vợ chồng. Khi một bên muốn phân chia tài sản nhưng bên còn lại không đồng ý, việc tự ý bán, chuyển nhượng hoặc chiếm giữ toàn bộ tài sản có thể làm phát sinh tranh chấp. Pháp luật cho phép vợ hoặc chồng yêu cầu Tòa án giải quyết trong trường hợp không thể tự thỏa thuận.
Vậy một bên muốn chia tài sản chung nhưng bên kia không đồng ý xử lý thế nào? Cách giải quyết sẽ khác nhau tùy trường hợp chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân hoặc chia tài sản khi ly hôn. Người có yêu cầu cần xác định tài sản tranh chấp, nguồn gốc tài sản và chuẩn bị tài liệu chứng minh quyền, lợi ích của mình.
Một bên muốn chia tài sản chung nhưng bên kia không đồng ý có được yêu cầu Tòa án giải quyết không?
Có.
Khoản 1 Điều 38 Văn bản hợp nhất số 121/VBHN-VPQH năm 2025 về Luật Hôn nhân và gia đình quy định trong thời kỳ hôn nhân, vợ chồng có quyền thỏa thuận chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung. Nếu không thỏa thuận được thì có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết. Khoản 3 Điều 38 cũng quy định khi vợ hoặc chồng có yêu cầu, Tòa án giải quyết việc chia tài sản chung theo Điều 59 của Luật này.
Như vậy, người còn lại không đồng ý không đồng nghĩa với việc người có yêu cầu bị mất quyền yêu cầu chia tài sản. Nếu đáp ứng điều kiện khởi kiện, một bên có thể yêu cầu Tòa án xem xét và giải quyết việc phân chia theo quy định.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ hai tình huống:
- Hai vợ chồng vẫn đang là vợ chồng: có thể yêu cầu chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân.
- Hai vợ chồng đang ly hôn: có thể yêu cầu Tòa án giải quyết tài sản chung cùng với việc giải quyết quan hệ hôn nhân.
Chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân khi một bên không đồng ý
Trong thời kỳ hôn nhân, vợ chồng có quyền thỏa thuận chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung. Thỏa thuận phải được lập thành văn bản; việc công chứng được thực hiện theo yêu cầu của vợ chồng hoặc khi pháp luật yêu cầu.
Nếu một bên không đồng ý ký văn bản chia tài sản thì không thể tự mình lập thỏa thuận chia tài sản chung có hiệu lực đối với bên còn lại. Khi đó, người có nhu cầu có thể yêu cầu Tòa án chia tài sản chung.
Tòa án sẽ xem xét những gì?
Tòa án trước hết phải xác định tài sản đang tranh chấp có phải là tài sản chung của vợ chồng hay không.
Theo quy định về tài sản chung, tài sản do vợ chồng tạo ra, thu nhập hợp pháp trong thời kỳ hôn nhân, tài sản được thừa kế chung, tặng cho chung và tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung có thể thuộc khối tài sản chung. Đối với tài sản đang tranh chấp mà một bên không chứng minh được đó là tài sản riêng thì tài sản có thể được xác định là tài sản chung.
Sau khi xác định tài sản chung, Tòa án sẽ xem xét việc phân chia theo các nguyên tắc tương ứng của Điều 59.
Có phải tài sản chung luôn được chia đôi?
Không nên hiểu đơn giản rằng tài sản chung trong mọi trường hợp đều được chia chính xác 50/50.
Khi giải quyết tài sản, Tòa án phải xem xét nhiều yếu tố như hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng; công sức đóng góp của mỗi bên; lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh, nghề nghiệp và lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng. Lao động của vợ, chồng trong gia đình cũng được coi như lao động có thu nhập.
Vì vậy, một bên không thể chỉ dựa vào việc tài sản được hình thành trong thời kỳ hôn nhân để khẳng định chắc chắn mình sẽ được nhận đúng một nửa giá trị tài sản.
Nếu tài sản là nhà, đất thì chia thế nào?
Nhà, đất thường là loại tài sản có giá trị lớn và việc chia bằng hiện vật không phải lúc nào cũng khả thi.
Khoản 3 Điều 59 quy định tài sản chung được chia bằng hiện vật; nếu không thể chia bằng hiện vật thì chia theo giá trị. Trường hợp một bên nhận phần tài sản bằng hiện vật có giá trị lớn hơn phần mình được hưởng thì phải thanh toán phần chênh lệch cho bên kia.
Ví dụ, vợ chồng có một căn nhà là tài sản chung nhưng căn nhà không thể chia thành hai phần độc lập để mỗi người sử dụng. Nếu Tòa án giao căn nhà cho người vợ thì người vợ có thể phải thanh toán cho người chồng phần giá trị mà người chồng được hưởng.
Ngược lại, trong trường hợp quyền sử dụng đất đáp ứng điều kiện để chia bằng hiện vật, việc phân chia cần được xem xét theo khả năng chia tách và điều kiện sử dụng thực tế của thửa đất. Thực tiễn xét xử cũng cho thấy việc lựa chọn chia bằng hiện vật hay chia theo giá trị phải căn cứ vào đặc điểm cụ thể của tài sản.
Một bên không đồng ý bán tài sản chung thì có được tự ý bán không?
Về nguyên tắc, không nên tự ý định đoạt toàn bộ tài sản chung khi việc định đoạt cần có sự thống nhất của các đồng chủ sở hữu.
Đặc biệt với nhà, đất là tài sản chung của vợ chồng, việc một bên tự ý thực hiện giao dịch có thể làm phát sinh tranh chấp về quyền sở hữu, quyền sử dụng và hiệu lực của giao dịch.
Nếu hai bên không thống nhất được việc bán hoặc phân chia tài sản, hướng xử lý an toàn hơn là xác định tài sản, quyền của từng bên và yêu cầu Tòa án giải quyết thay vì tự ý chuyển nhượng hoặc chiếm giữ tài sản.
Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Khi một bên không đồng ý chia tài sản, người có yêu cầu nên thu thập trước giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy tờ mua bán, chứng từ thanh toán, tài liệu chứng minh nguồn tiền và các giấy tờ liên quan đến quá trình hình thành tài sản. Việc xác định đúng tài sản chung, tài sản riêng và công sức đóng góp có ý nghĩa trực tiếp đối với kết quả giải quyết.
Nếu hai bên đang ly hôn mà một bên không đồng ý chia tài sản thì sao?
Trường hợp giải quyết ly hôn, việc hai bên không thống nhất được tài sản không làm cho yêu cầu chia tài sản tự động chấm dứt.
Theo khoản 1 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình, nếu chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định mà các bên không thỏa thuận được, theo yêu cầu của vợ, chồng hoặc của cả hai, Tòa án sẽ giải quyết theo các quy định về phân chia tài sản khi ly hôn.
Do đó, người muốn được giải quyết tài sản có thể trình bày rõ yêu cầu trong vụ án ly hôn, chẳng hạn:
- Yêu cầu xác định tài sản nào là tài sản chung;
- Yêu cầu xác định tài sản nào là tài sản riêng;
- Yêu cầu chia tài sản chung;
- Yêu cầu giao nhà, đất cho một bên và thanh toán giá trị chênh lệch;
- Yêu cầu giải quyết nghĩa vụ tài chính liên quan đến tài sản nếu có.
Tòa án sẽ căn cứ hồ sơ, chứng cứ và kết quả tranh tụng để xác định phạm vi tài sản cần giải quyết.
Cần làm gì khi một bên không đồng ý chia tài sản chung?
Người có yêu cầu có thể thực hiện theo hướng sau:
Xác định chính xác tài sản đang tranh chấp
Trước tiên cần lập danh sách các tài sản mà mình cho rằng thuộc tài sản chung, chẳng hạn nhà đất, xe, tiền gửi, cổ phần, phần vốn góp hoặc tài sản có giá trị khác.
Không nên chỉ yêu cầu chung chung “chia tài sản” mà không xác định rõ tài sản nào cần Tòa án giải quyết.
Thu thập giấy tờ chứng minh
Các tài liệu có thể có giá trị chứng minh gồm:
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà;
- Hợp đồng mua bán, chuyển nhượng;
- Chứng từ thanh toán;
- Sao kê tài khoản;
- Giấy tờ đăng ký xe;
- Tài liệu về hoạt động kinh doanh, góp vốn;
- Giấy tờ thể hiện nguồn gốc hình thành tài sản;
- Chứng cứ về công sức đóng góp của mỗi bên.
Đối với tài sản mà một bên cho rằng là tài sản riêng, việc chứng minh nguồn gốc tài sản có thể có ý nghĩa quan trọng trong quá trình Tòa án giải quyết.
Yêu cầu Tòa án giải quyết
Nếu không thể thỏa thuận, người có quyền có thể nộp yêu cầu khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền.
Đối với vụ án ly hôn, yêu cầu chia tài sản thường được giải quyết trong cùng vụ án nếu đương sự có yêu cầu. Nếu đang trong thời kỳ hôn nhân và muốn chia tài sản nhưng không ly hôn, có thể yêu cầu Tòa án giải quyết việc chia tài sản chung theo Điều 38.
>> Đặt lịch tư vấn với luật sư của chúng tôi và trải nghiệm dịch vụ pháp lý uy tín, nơi mọi vấn đề của bạn sẽ được giải quyết hiệu quả và nhanh chóng!
Kết luận
Một bên muốn chia tài sản chung nhưng bên kia không đồng ý thì vẫn có thể yêu cầu Tòa án giải quyết nếu thuộc trường hợp pháp luật cho phép. Trong thời kỳ hôn nhân, Điều 38 Luật Hôn nhân và gia đình cho phép vợ hoặc chồng yêu cầu Tòa án chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung khi không thể thỏa thuận. Khi ly hôn, nếu các bên không thỏa thuận được về tài sản thì Tòa án có thể giải quyết theo Điều 59 khi có yêu cầu.
Để bảo vệ quyền lợi của mình, người yêu cầu nên xác định rõ tài sản tranh chấp, nguồn gốc hình thành tài sản và chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh. Đặc biệt với nhà, đất hoặc tài sản có giá trị lớn, việc xác định tài sản chung, tài sản riêng, công sức đóng góp và phương thức chia có thể quyết định trực tiếp đến phần tài sản mỗi bên được nhận.
