Trong quá trình thi công, việc vật liệu, dụng cụ hoặc cấu kiện rơi từ trên cao xuống khu vực bên dưới có thể gây nguy hiểm nghiêm trọng cho người đang lưu thông. Nếu vật từ công trình rơi xuống khiến người đi đường tử vong, trách nhiệm pháp lý sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân sự cố, quy định an toàn bị vi phạm và vai trò của từng cá nhân, tổ chức liên quan.
Trường hợp có căn cứ xác định người có trách nhiệm tại công trình đã vi phạm quy định về an toàn trong thi công và hành vi đó dẫn đến chết người, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tùy tính chất của hành vi, vụ việc có thể được xem xét theo Điều 295 hoặc Điều 298 Bộ luật Hình sự, bên cạnh trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho gia đình người tử vong.
Làm rơi vật từ công trình khiến người đi đường chết có bị truy cứu hình sự không?
Có thể. Tuy nhiên, không phải cứ xảy ra vật rơi từ công trình và có người tử vong thì chủ công trình hoặc người lao động tại công trường đều đương nhiên bị xử lý hình sự.
Để xác định trách nhiệm hình sự, cơ quan có thẩm quyền cần làm rõ ít nhất các vấn đề: ai có nghĩa vụ bảo đảm an toàn, quy định an toàn nào bị vi phạm, hành vi vi phạm của người đó có phải nguyên nhân dẫn đến việc vật rơi và cái chết của nạn nhân hay không, người vi phạm có lỗi như thế nào.
QCVN 18:2021/BXD về an toàn trong thi công xây dựng xác định khu vực có nguy cơ do vật rơi, đổ là vùng nguy hiểm trên công trường. Quy chuẩn cũng quy định giới hạn vùng nguy hiểm do nguy cơ vật rơi dựa trên độ cao có thể rơi vật và đặc điểm khu vực thi công.
Chẳng hạn, công trình đang thi công ở mặt đường nhưng không có biện pháp che chắn phù hợp, không kiểm soát khu vực nguy hiểm hoặc để vật liệu ở vị trí có nguy cơ rơi xuống phía dưới. Nếu một vật liệu rơi trúng người đi đường làm nạn nhân tử vong, các vi phạm về an toàn thi công có thể trở thành căn cứ quan trọng để xem xét trách nhiệm của những người có liên quan.
Người làm rơi vật có thể bị xử lý về tội gì?
Tội vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người
Điều 295 Bộ luật Hình sự quy định người vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người gây thiệt hại cho người khác, trong đó có trường hợp làm chết người, có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
Quy định này có thể được xem xét trong những trường hợp người có trách nhiệm tại công trường không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các biện pháp bảo đảm an toàn, dẫn đến vật rơi gây chết người.
Ví dụ, công nhân làm việc trên tầng cao làm rơi một thanh vật liệu xuống đường. Nếu việc để vật liệu ở vị trí nguy hiểm, không có biện pháp phòng ngừa và các vi phạm an toàn thuộc trách nhiệm của người thực hiện công việc, cơ quan tố tụng sẽ phải xác định vai trò và lỗi của người này trước khi quyết định trách nhiệm hình sự.
Tội vi phạm quy định về xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng
Trong một số trường hợp, hành vi vi phạm xảy ra trực tiếp trong khảo sát, thiết kế, thi công, sử dụng nguyên liệu, vật liệu, máy móc, giám sát hoặc nghiệm thu công trình, vụ việc có thể được xem xét theo Điều 298 Bộ luật Hình sự.
Khoản 1 Điều 298 quy định người vi phạm quy định về xây dựng gây hậu quả thuộc trường hợp làm chết người có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 500 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Nếu làm chết 02 người hoặc 03 người trở lên, các khung hình phạt cao hơn có thể được áp dụng.
Điểm cần chú ý là Điều 298 có phạm vi liên quan trực tiếp đến các hoạt động xây dựng. Vì vậy, khi vật rơi do lỗi trong quá trình thi công, cần xác định chính xác vi phạm thuộc quy định an toàn lao động hay quy định chuyên ngành xây dựng để xác định tội danh phù hợp.
Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Không nên mặc nhiên xác định chủ đầu tư, nhà thầu hoặc người trực tiếp làm rơi vật đều là người phạm tội. Trách nhiệm hình sự mang tính cá nhân, nên cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định người cụ thể có nghĩa vụ bảo đảm an toàn, có hành vi vi phạm và có mối quan hệ nhân quả với hậu quả chết người.
Chủ công trình có phải chịu trách nhiệm hình sự không?
Chủ công trình không đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự chỉ vì sự cố xảy ra tại công trình của mình.
Nếu chủ đầu tư chỉ thuê nhà thầu thi công và không trực tiếp thực hiện công việc gây ra sự cố, trách nhiệm hình sự sẽ cần được xác định dựa trên nghĩa vụ, hành vi và lỗi cụ thể của chủ đầu tư trong vụ việc.
Ngược lại, nếu chủ đầu tư hoặc người quản lý có trách nhiệm tổ chức thi công, biết công trường tồn tại nguy cơ mất an toàn nhưng không thực hiện biện pháp cần thiết, hành vi đó có thể được xem xét nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Pháp luật xây dựng đặt trách nhiệm bảo đảm an toàn trong quá trình thi công đối với các chủ thể liên quan. Quy định về an toàn trong thi công yêu cầu thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn cho người, máy móc, thiết bị, tài sản, công trình và khu vực chịu ảnh hưởng của hoạt động xây dựng.
Do đó, cần phân biệt giữa chủ sở hữu công trình, chủ đầu tư, nhà thầu thi công, chỉ huy trưởng, người phụ trách an toàn và người trực tiếp thực hiện công việc. Mỗi người có thể có phạm vi trách nhiệm khác nhau.
Người trực tiếp làm rơi vật có chắc chắn bị đi tù không?
Không phải mọi trường hợp người trực tiếp làm rơi vật đều chắc chắn bị phạt tù.
Cơ quan tố tụng phải xác định người đó có vi phạm quy định an toàn hay không và lỗi của họ thuộc trường hợp pháp luật hình sự quy định. Ví dụ, nếu một công nhân vô ý làm rơi vật liệu trong khi công trường không được trang bị đầy đủ hệ thống bảo vệ, cần xác định trách nhiệm của công nhân đồng thời xem xét trách nhiệm của những người có nghĩa vụ tổ chức, giám sát và bảo đảm an toàn.
Ngược lại, nếu người lao động đã tuân thủ đúng quy trình, sự cố xảy ra do nguyên nhân khách quan không thể dự liệu hoặc không có lỗi hình sự, thì không thể chỉ dựa vào hậu quả chết người để kết luận người lao động phạm tội.
Trường hợp hành vi chỉ dừng ở lỗi vô ý làm chết người mà không thuộc trường hợp vi phạm quy tắc nghề nghiệp, quy tắc hành chính hoặc quy định đặc thù khác, Điều 128 Bộ luật Hình sự quy định mức phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm; nếu làm chết 02 người trở lên, mức phạt tù là 03 năm đến 10 năm.
Làm chết người từ vật rơi có phải bồi thường không?
Bên cạnh trách nhiệm hình sự, người có hành vi gây thiệt hại còn có thể phải thực hiện trách nhiệm bồi thường dân sự.
Khi một người tử vong do sự cố từ công trình, các khoản thiệt hại có thể được xem xét bao gồm chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, chăm sóc trước khi chết nếu có; chi phí mai táng; tiền cấp dưỡng cho những người mà người chết có nghĩa vụ cấp dưỡng và các khoản thiệt hại khác theo quy định của pháp luật dân sự.
Việc xác định người phải bồi thường không chỉ căn cứ vào người trực tiếp làm rơi vật. Tùy nguyên nhân sự cố và quan hệ giữa các bên, trách nhiệm có thể liên quan đến cá nhân, nhà thầu hoặc chủ thể khác có hành vi vi phạm và gây thiệt hại.
Ngoài ra, nếu người lao động gây thiệt hại trong quá trình thực hiện công việc được giao, cần xem xét thêm trách nhiệm của người sử dụng lao động theo quy định của pháp luật dân sự và các quan hệ hợp đồng liên quan.
Cần xác định những gì khi điều tra vụ vật rơi từ công trình?
Để xác định đúng trách nhiệm pháp lý, việc điều tra thường phải làm rõ nhiều yếu tố.
Thứ nhất, xác định vật rơi từ đâu và nguyên nhân rơi. Có thể là vật liệu được đặt không đúng vị trí, thiết bị nâng làm rơi vật, cấu kiện thi công bị đổ hoặc công nhân thao tác sai quy trình.
Thứ hai, xác định khu vực xảy ra sự cố. Cơ quan có thẩm quyền cần xem xét công trường có giáp đường giao thông, khu vực dân cư hoặc nơi thường xuyên có người qua lại hay không.
Thứ ba, xác định biện pháp an toàn đã được áp dụng. Camera, hồ sơ thiết kế biện pháp thi công, nhật ký công trình, phương án bảo đảm an toàn, hồ sơ huấn luyện và các tài liệu liên quan có thể giúp làm rõ vấn đề này.
Thứ tư, xác định người có trách nhiệm. Cần làm rõ ai phụ trách công việc, ai có quyền chỉ đạo, ai chịu trách nhiệm về an toàn và ai trực tiếp thực hiện thao tác dẫn đến vật rơi.
QCVN 18:2021/BXD yêu cầu kiểm soát an toàn đối với các vùng có nguy cơ vật rơi, đổ và quy định giới hạn vùng nguy hiểm tùy theo độ cao có thể xảy ra vật rơi. Đây là cơ sở kỹ thuật quan trọng khi đánh giá việc tổ chức thi công và các biện pháp bảo vệ khu vực xung quanh công trường.
Nếu công trình không có biển cảnh báo hoặc rào chắn thì xử lý thế nào?
Việc công trình không có biển cảnh báo, rào chắn hoặc biện pháp ngăn người đi vào khu vực nguy hiểm có thể là một trong những dấu hiệu cho thấy công tác bảo đảm an toàn chưa được thực hiện đầy đủ.
Đặc biệt, QCVN 18:2021/BXD yêu cầu xác định vùng nguy hiểm do vật rơi và thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn đối với công trường cũng như khu vực lân cận. Đối với công trình có nguy cơ vật rơi, giới hạn vùng nguy hiểm được xác định theo độ cao và đặc điểm hoạt động thi công.
Nếu người đi đường vẫn được phép lưu thông ngay phía dưới khu vực có nguy cơ vật rơi mà không có biện pháp bảo vệ phù hợp, tình tiết này có thể được xem xét khi xác định nguyên nhân và trách nhiệm của những người phụ trách công trường.
Tuy nhiên, việc thiếu rào chắn hoặc biển cảnh báo chỉ là một yếu tố cần đánh giá. Để truy cứu trách nhiệm hình sự vẫn phải chứng minh đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm và mối quan hệ giữa hành vi vi phạm với hậu quả chết người.
Nếu bạn cần hỗ trợ, hãy đăng ký tư vấn trực tiếp hoặc online với Luật Thiên Mã để được giải đáp chi tiết, xây dựng phương án xử lý tối ưu với chi phí hợp lý, phải chăng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Kết luận
Làm rơi vật từ công trình xây dựng khiến người đi đường tử vong có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự nếu xác định có hành vi vi phạm quy định về an toàn hoặc quy định trong hoạt động xây dựng và hành vi đó gây ra hậu quả chết người. Tùy tính chất, vụ việc có thể được xem xét theo Điều 295 về vi phạm quy định an toàn lao động, vệ sinh lao động, an toàn ở nơi đông người hoặc Điều 298 về vi phạm quy định xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng.
Ngoài trách nhiệm hình sự, chủ thể có lỗi gây thiệt hại còn có thể phải bồi thường cho gia đình người tử vong. Việc xác định người chịu trách nhiệm cần dựa trên nguyên nhân vật rơi, quy trình thi công, biện pháp bảo đảm an toàn, vai trò của từng cá nhân và tổ chức cùng các chứng cứ thu thập được tại hiện trường, thay vì chỉ căn cứ vào việc sự cố xảy ra tại công trình nào.
