Trong kỷ nguyên số, ranh giới giữa việc nêu quan điểm và làm nhục người khác trở nên vô cùng mong manh. Thực tế, không ít cá nhân đã phải đối mặt với án phạt tù hoặc bồi thường thiệt hại hàng trăm triệu đồng chỉ vì những phát ngôn thiếu kiểm soát trên mạng xã hội hoặc ngoài đời thực. Vậy dưới góc độ pháp lý, làm nhục người khác là như thế nào và dấu hiệu nào để cấu thành tội danh này? Dưới đây là bài phân tích chuyên sâu của đội ngũ Luật sư tại Luật Thiên Mã về cách nhận diện hành vi xúc phạm danh dự, thẩm quyền giải quyết và quy trình khởi kiện/tố cáo theo quy định mới nhất của Bộ luật Hình sự.
Làm nhục người khác là như thế nào dưới góc độ pháp lý?
Theo quy định tại Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015, làm nhục người khác hành vi cố ý xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của một cá nhân, thông qua lời nói (lăng mạ, chửi bới) hoặc hành động (cắt tóc, lột quần áo, quay clip nhạy cảm) nhằm hạ thấp uy tín, nhân cách nạn nhân
Khác với tội Vu khống (đưa tin sai sự thật), tội Làm nhục người khác tập trung vào việc hạ thấp giá trị con người của nạn nhân. Hành vi này khiến nạn nhân cảm thấy đau đớn, nhục nhã, ê chề trước đám đông hoặc cộng đồng mạng.
Thế nào là “Xúc phạm nghiêm trọng”?
Luật không quy định định mức cụ thể về “độ nhục”, nhưng dựa trên án lệ và thực tiễn xét xử, sự xúc phạm được coi là nghiêm trọng khi:
- Gây ảnh hưởng xấu đến tâm lý, sức khỏe nạn nhân (trầm cảm, hoảng loạn).
- Làm giảm sút uy tín cá nhân trong công việc và các mối quan hệ xã hội.
- Hành vi lặp đi lặp lại hoặc có sự chứng kiến của nhiều người.
Lưu ý từ luật sư Nguyễn văn Hùng: Hành vi làm nhục không chỉ dừng lại ở vài câu chửi, nó là hành động xâm phạm quyền nhân thân thiêng liêng nhất “Sự im lặng của nạn nhân đôi khi là sự tiếp tay cho kẻ ác. Hãy dùng pháp luật làm lá chắn bảo vệ danh dự của mình ngay từ khi hành vi mới bắt đầu.”
Dấu hiệu nhận biết hành vi làm nhục người khác
Để cấu thành tội danh hoặc vi phạm hành chính, hành vi phải hội đủ các dấu hiệu về mặt khách quan và chủ quan sau đây:
Dấu hiệu về hành vi khách quan (Cách thức thực hiện)
Hành vi làm nhục có thể thể hiện qua nhiều hình thức và được quy định tại Khoản 1 Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017).
- Bằng lời nói: Chửi bới thô tục, lăng mạ giữa đám đông hoặc trong các cuộc họp.
- Bằng hành động: Nhổ nước bọt vào mặt, lột quần áo giữa đường, đổ chất bẩn vào người, hoặc các hành vi bạo lực nhẹ nhưng mang tính sỉ nhục cao.
- Bằng hình ảnh/văn bản: Đăng tải ảnh nhạy cảm, viết bài bêu rếu đời tư lên Facebook, Zalo, TikTok kèm lời lẽ xúc phạm.
Đối tượng bị tác động
Nạn nhân phải là con người cụ thể. Nếu chửi bới chung chung một nhóm người không xác định rõ danh tính thì khó cấu thành tội này. Đối tượng thường là người có quan hệ mâu thuẫn hoặc người bị kẻ thủ ác muốn hạ thấp uy tín (đối thủ kinh doanh, tình địch…) quy định tại Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017)
Ý thức chủ quan của người vi phạm
Người thực hiện hành vi hoàn toàn tự nguyện và có lỗi cố ý. Họ nhận thức rõ hành vi của mình sẽ làm tổn thương danh dự người khác nhưng vẫn mong muốn hậu quả đó xảy ra hoặc mặc kệ hậu quả. Những điều này được quy định tại điều 10 Bộ luật Hình sự 2015.
Dấu hiệu về chủ thể (Người thực hiện hành vi)
Theo quy định, chủ thể của tội này là bất kỳ người nào có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi theo luật định tại điều 12 Bộ luật Hình sự 2015
- Thông thường là người từ đủ 16 tuổi trở lên.
- Người thực hiện không cần có chức vụ, quyền hạn hay điều kiện đặc biệt nào khác.
Mức xử phạt đối với hành vi làm nhục người khác
Tùy vào mức độ nghiêm trọng và hậu quả gây ra, người vi phạm có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự.
Xử phạt hành chính
Nếu hành vi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm sẽ bị phạt tiền từ 2.000.000đ đến 3.000.000đ theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP.
Truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 155)
- Khung 1: Phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10 – 30 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
- Khung 2: Phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm nếu phạm tội 02 lần trở lên, đối với 02 người trở lên hoặc sử dụng mạng máy tính/viễn thông.
- Khung 3: Phạt tù từ 02 năm đến 05 năm nếu gây rối loạn tâm thần nạn nhân (tỷ lệ 45% trở lên) hoặc làm nạn nhân tự sát.
Cách xử lý khi bị người khác làm nhục
Khi rơi vào tình huống bị xúc phạm, bạn cần giữ bình tĩnh và thực hiện các bước sau:
- Lập vi bằng/Chụp ảnh bằng chứng: Đối với tin nhắn hoặc bài viết trên mạng, đây là bước sống còn.
- Yêu cầu gỡ bỏ: Gửi thông báo yêu cầu cá nhân/nền tảng xóa bỏ nội dung xúc phạm.
- Tố giác tội phạm: Gửi đơn tố cáo kèm chứng cứ đến Cơ quan Công an cấp quận/huyện nơi người vi phạm cư trú hoặc nơi xảy ra hành vi.
KẾT LUẬN
Danh dự và nhân phẩm là quyền bất khả xâm phạm của mỗi công dân đã được Hiến pháp bảo vệ. Việc hiểu rõ làm nhục người khác là như thế nào không chỉ giúp chúng ta tránh những vi phạm pháp luật đáng tiếc mà còn là vũ khí tự vệ hữu hiệu. Hãy thượng tôn pháp luật trong mọi phát ngôn, đặc biệt là trên không gian mạng.
Nếu bạn cần tư vấn sâu hơn về quy trình khởi kiện hoặc bồi thường thiệt hại, hãy liên hệ với đội ngũ luật sư công ty Luật Thiên Mã để được hỗ trợ nhanh nhất.
Đặt lịch tư vấn
