Trong thực tế, không ít trường hợp người đã trưởng thành nhưng chưa từng được đăng ký khai sinh, không có giấy tờ tùy thân hoặc nơi cư trú ổn định. Điều này khiến họ gặp nhiều khó khăn khi thực hiện các quyền cơ bản như đăng ký cư trú, làm căn cước công dân hay tham gia các giao dịch dân sự. Vậy trong trường hợp không có giấy tờ tùy thân, liệu có thể đăng ký khai sinh hay không và thủ tục đăng ký khai sinh quá hạn được thực hiện như thế nào theo đúng quy định pháp luật?
Bài viết dưới đây do Luật sư chuyên môn Luật Thiên Mã cung cấp sẽ giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề này.
Không có giấy tờ tùy thân có được đăng ký khai sinh không?
Khái niệm “đăng ký hộ tịch” và ý nghĩa của việc đăng ký khai sinh
Theo khoản 2 Điều 2 Luật Hộ tịch 2014, “Đăng ký hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận hoặc ghi vào Sổ hộ tịch các sự kiện hộ tịch của cá nhân, tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước bảo hộ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, thực hiện quản lý về dân cư”
Trong đó, khai sinh là sự kiện hộ tịch cơ bản và quan trọng nhất, vì Giấy khai sinh được xác định là giấy tờ hộ tịch gốc của mỗi cá nhân. Đây là nền tảng để xác lập các thông tin nhân thân như họ tên, ngày sinh, quốc tịch, quan hệ cha mẹ, từ đó làm cơ sở thực hiện các quyền và nghĩa vụ công dân.
Quyền được đăng ký khai sinh của mọi cá nhân
Pháp luật Việt Nam khẳng định mọi cá nhân đều có quyền được đăng ký khai sinh, kể cả người đã trưởng thành nhưng trước đây chưa được đăng ký và hiện không có giấy tờ tùy thân. Khoản 1 Điều 8 Luật Hộ tịch 2014 nhấn mạnh Nhà nước có trách nhiệm tạo điều kiện để cá nhân thực hiện quyền đăng ký hộ tịch.
Do đó, việc không có giấy tờ tùy thân không làm mất đi quyền được đăng ký khai sinh. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền vẫn có trách nhiệm tiếp nhận, xác minh và giải quyết để bảo đảm quyền nhân thân cho người dân.
Thủ tục đăng ký khai sinh khi không có giấy tờ tùy thân
Cơ chế xác minh thông tin nhân thân
Trong trường hợp người yêu cầu không có giấy tờ tùy thân, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó đang sinh sống sẽ phối hợp với cơ quan công an và các cơ quan liên quan để xác minh thông tin.
Quá trình xác minh có thể bao gồm việc làm rõ về họ tên, năm sinh, nơi sinh, quá trình cư trú và mối quan hệ gia đình. Đây là căn cứ quan trọng để cơ quan hộ tịch ghi nhận nội dung khai sinh phù hợp, bảo đảm tính chính xác và hợp pháp.
Trường hợp không xác định được cha, mẹ
Nếu không có căn cứ chứng minh quan hệ cha, mẹ, con, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ thực hiện theo hướng dẫn tại khoản 4 Điều 9 Thông tư 04/2020/TT-BTP.
Cụ thể, cơ quan hộ tịch sẽ đề nghị cơ quan công an xác minh. Trường hợp không có thông tin, người yêu cầu đăng ký khai sinh sẽ lập văn bản cam đoan về thông tin cha, mẹ. Nội dung khai sinh sau đó được xác định dựa trên cam đoan này, bảo đảm vừa đúng quy định vừa bảo vệ quyền lợi của người được đăng ký.
>>> Vậy khi lỡ hạn đăng ký khai sinh theo quy định của pháp luật thì làm thế nào? Dưới đây là hướng dẫn chi tiết từ Luật sư chuyên môn. Hoặc truy cập ngay trang web Luật Thiên Mã để được hướng dẫn chi tiết nhất.
Thủ tục đăng ký khai sinh quá hạn theo quy định pháp luật
Khái niệm “đăng ký khai sinh quá hạn”
Đăng ký khai sinh quá hạn là trường hợp việc đăng ký khai sinh không được thực hiện trong thời hạn luật định (thông thường là ngay sau khi sinh) mà được thực hiện sau đó, có thể khi người đã trưởng thành.
Đây là thủ tục phổ biến đối với những người chưa từng được đăng ký khai sinh từ nhỏ.
Hồ sơ đăng ký khai sinh quá hạn
Theo quy định tại Nghị định 158/2005/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung), người đi đăng ký khai sinh quá hạn cần chuẩn bị tờ khai đăng ký khai sinh và giấy chứng sinh.
Trong trường hợp không có giấy chứng sinh, có thể thay thế bằng văn bản xác nhận của người làm chứng. Nếu không có người làm chứng, người yêu cầu phải lập văn bản cam đoan về việc sinh là có thực.
Ngoài ra, nếu cha, mẹ có đăng ký kết hôn thì cần xuất trình giấy chứng nhận kết hôn, trừ trường hợp cơ quan hộ tịch đã biết rõ về quan hệ hôn nhân.
Nguyên tắc xác định nội dung khai sinh
Đối với người đã thành niên, nếu có các giấy tờ cá nhân như học bạ, bằng cấp, lý lịch… và các giấy tờ này có thông tin thống nhất, thì nội dung khai sinh sẽ được xác định theo các giấy tờ đó.
Trường hợp các giấy tờ không thống nhất, cơ quan hộ tịch sẽ căn cứ vào giấy tờ được lập đầu tiên để xác định thông tin chính thức. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm đảm bảo tính khách quan và ổn định của thông tin nhân thân.
Giá trị pháp lý của Giấy khai sinh
Giấy tờ hộ tịch gốc của cá nhân
Theo khoản 1, khoản 2 Điều 6 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, Giấy khai sinh là giấy tờ hộ tịch gốc của cá nhân. Mọi giấy tờ khác có nội dung về nhân thân đều phải phù hợp với nội dung trên Giấy khai sinh.
Điều này cho thấy vai trò nền tảng của Giấy khai sinh trong hệ thống pháp lý về nhân thân.
Cơ sở thực hiện các quyền công dân
Sau khi được cấp Giấy khai sinh, cá nhân có thể thực hiện các thủ tục tiếp theo như đăng ký cư trú, cấp căn cước công dân, tham gia học tập, lao động và hưởng các chính sách an sinh xã hội.
Do đó, việc đăng ký khai sinh, kể cả quá hạn, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi người.
Kết luận
Có thể khẳng định, việc không có giấy tờ tùy thân không làm mất đi quyền được đăng ký khai sinh của cá nhân. Pháp luật hộ tịch Việt Nam luôn bảo đảm mọi người đều được ghi nhận nhân thân một cách hợp pháp, kể cả trường hợp đã trưởng thành, không có giấy tờ hoặc không xác định rõ thông tin về cha, mẹ.
Trong những trường hợp này, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ chủ động phối hợp xác minh, hướng dẫn người dân lập cam đoan hoặc sử dụng các tài liệu liên quan để hoàn thiện nội dung khai sinh. Đồng thời, thủ tục đăng ký khai sinh quá hạn cũng được thiết kế linh hoạt nhằm tạo điều kiện tối đa cho người dân tiếp cận quyền cơ bản này.
Giấy khai sinh không chỉ là giấy tờ hộ tịch gốc mà còn là nền tảng pháp lý quan trọng để thực hiện các quyền công dân khác. Vì vậy, người dân cần chủ động thực hiện đăng ký khai sinh sớm nhất có thể hoặc liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được hỗ trợ kịp thời khi gặp vướng mắc.
>>> Nếu bạn hoặc người thân đang gặp vướng mắc về việc đăng ký khai sinh quá hạn, không có giấy tờ tùy thân hoặc cần hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ đúng quy định. Liên hệ ngay Luật Thiên Mã để được hỗ trợ và giải đáp nhanh chóng.
