Kết hôn khi chưa đủ tuổi theo quy định pháp luật được gọi là tảo hôn và là hành vi bị nghiêm cấm. Không ít trường hợp gia đình tổ chức đám cưới cho con chưa đủ tuổi hoặc nam, nữ chưa đủ tuổi vẫn chung sống như vợ chồng nhưng chưa hiểu rõ hậu quả pháp lý.
Theo điểm a khoản 1 Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, nam phải từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi mới đáp ứng điều kiện về độ tuổi để kết hôn. Người tổ chức tảo hôn có thể bị xử phạt hành chính; nếu đã bị xử phạt mà vẫn tiếp tục vi phạm thì trong trường hợp đủ điều kiện còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội tổ chức tảo hôn theo Điều 183 Bộ luật Hình sự.
Bao nhiêu tuổi được kết hôn theo quy định pháp luật?
Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định điều kiện về độ tuổi kết hôn như sau:
- Nam từ đủ 20 tuổi trở lên;
- Nữ từ đủ 18 tuổi trở lên.
Ngoài điều kiện về tuổi, việc kết hôn còn phải đáp ứng các điều kiện khác như tự nguyện quyết định kết hôn, không bị mất năng lực hành vi dân sự và không thuộc trường hợp bị cấm kết hôn.
Như vậy, trường hợp nam chưa đủ 20 tuổi hoặc nữ chưa đủ 18 tuổi mà lấy vợ, lấy chồng thì được xác định là tảo hôn.
Ví dụ:
- Nam 19 tuổi kết hôn với nữ 18 tuổi: chưa đủ tuổi kết hôn đối với nam.
- Nam 20 tuổi kết hôn với nữ 17 tuổi: chưa đủ tuổi kết hôn đối với nữ.
- Nam 20 tuổi, nữ 18 tuổi: đáp ứng điều kiện về độ tuổi.
Cần lưu ý, pháp luật sử dụng cách tính “từ đủ”, vì vậy không thể hiểu rằng chỉ cần bước sang năm đủ tuổi là đã đáp ứng điều kiện.
Nhận xét của Luật sư Đặng Quý Tiên: “Khi tư vấn về độ tuổi kết hôn, cần kiểm tra chính xác ngày, tháng, năm sinh của cả hai bên. Không nên chỉ căn cứ vào tuổi mà gia đình hoặc các bên tự khai, bởi chỉ cần chưa đủ một ngày theo quy định thì điều kiện về tuổi kết hôn vẫn chưa được đáp ứng.”
Kết hôn khi chưa đủ tuổi bị phạt như thế nào?
Một điểm cần phân biệt là pháp luật hiện hành không quy định đơn giản rằng cứ người chưa đủ tuổi kết hôn là bị phạt tiền. Mức xử phạt phụ thuộc vào hành vi cụ thể của người vi phạm.
Theo Điều 58 Nghị định 82/2020/NĐ-CP, hành vi tổ chức tảo hôn có thể bị phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng. Ngoài ra, hành vi duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật với người chưa đủ tuổi kết hôn mặc dù đã có bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án có thể bị phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
Phạt từ 1 triệu đến 3 triệu đồng đối với hành vi tổ chức tảo hôn
Khoản 1 Điều 58 Nghị định 82/2020/NĐ-CP quy định:
“Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi tổ chức lấy vợ, lấy chồng cho người chưa đủ tuổi kết hôn.”
Như vậy, chủ thể bị xử phạt trong trường hợp này là người tổ chức việc lấy vợ, lấy chồng cho người chưa đủ tuổi, chứ không phải mọi trường hợp người chưa đủ tuổi đều mặc nhiên bị phạt từ 1 đến 3 triệu đồng.
Ví dụ, cha mẹ biết con gái mới 17 tuổi nhưng vẫn đứng ra tổ chức đám cưới, chuẩn bị lễ cưới và thực hiện việc cưới hỏi cho con. Nếu đủ căn cứ, người có hành vi tổ chức tảo hôn có thể bị xử phạt hành chính.
Duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật có thể bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng
Điều 58 Nghị định 82/2020/NĐ-CP còn quy định mức phạt 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật với người chưa đủ tuổi kết hôn mặc dù đã có bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án.
Điều kiện “mặc dù đã có bản án, quyết định đã có hiệu lực” rất quan trọng. Không nên hiểu rằng mọi trường hợp nam, nữ chưa đủ tuổi nhưng chung sống với nhau đều mặc nhiên bị phạt 3–5 triệu đồng.
Tổ chức tảo hôn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Có.
Nếu người tổ chức tảo hôn đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, người đó có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội tổ chức tảo hôn theo Điều 183 Bộ luật Hình sự.
Theo Điều 183, người phạm tội có thể bị:
- Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng; hoặc
- Phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm.
Điều kiện quan trọng để áp dụng Điều 183 là người đó đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi tổ chức tảo hôn mà còn vi phạm. Vì vậy, không phải mọi trường hợp tổ chức tảo hôn đều lập tức bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Nhận xét của Luật sư Nguyễn Văn Hùng: “Điều 183 Bộ luật Hình sự đặt ra điều kiện đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm. Do đó, khi đánh giá một vụ việc cụ thể, cần kiểm tra lịch sử xử phạt và hành vi tái phạm thay vì kết luận ngay rằng người tổ chức đám cưới cho người chưa đủ tuổi sẽ bị hình sự.”
Người chưa đủ tuổi tự kết hôn có bị phạt tiền không?
Cần phân biệt giữa người chưa đủ tuổi kết hôn và người tổ chức tảo hôn.
Luật Hôn nhân và gia đình quy định nam phải đủ 20 tuổi và nữ phải đủ 18 tuổi. Nếu chưa đáp ứng điều kiện thì quan hệ kết hôn không đáp ứng điều kiện pháp luật về độ tuổi. Tuy nhiên, Điều 58 Nghị định 82/2020/NĐ-CP quy định cụ thể hành vi tổ chức lấy vợ, lấy chồng cho người chưa đủ tuổi, chứ không quy định một mức phạt riêng áp dụng cho mọi người chưa đủ tuổi chỉ vì họ tự tổ chức việc kết hôn.
Do đó, khi xác định trách nhiệm, cần xem xét ai thực hiện hành vi tổ chức, ai duy trì quan hệ trái pháp luật và tình trạng pháp lý của quan hệ đó.
Kết hôn khi chưa đủ tuổi có được pháp luật công nhận không?
Không thể mặc nhiên được công nhận chỉ vì hai bên đã tổ chức đám cưới hoặc đã chung sống với nhau.
Theo Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc kết hôn phải được đăng ký và do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện; nếu không đăng ký theo quy định thì không có giá trị pháp lý.
Đối với trường hợp vi phạm điều kiện về độ tuổi, pháp luật còn có cơ chế xử lý việc kết hôn trái pháp luật. Vì vậy, việc tổ chức lễ cưới, được gia đình hai bên công nhận hoặc chung sống như vợ chồng không đồng nghĩa với việc quan hệ đó đương nhiên trở thành hôn nhân hợp pháp.
Nếu đã tảo hôn thì quan hệ vợ chồng được giải quyết thế nào?
Khi phát hiện việc kết hôn vi phạm điều kiện về tuổi, các bên không nên tiếp tục tổ chức hoặc duy trì quan hệ trái pháp luật một cách bất chấp.
Trong trường hợp có yêu cầu hoặc có căn cứ theo quy định, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét việc hủy kết hôn trái pháp luật theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình.
Khi giải quyết, quyền lợi của trẻ em, tài sản và các vấn đề liên quan cũng có thể được xem xét theo quy định pháp luật tương ứng.
Đặc biệt, nếu trong thời gian chung sống có con chung thì việc quan hệ hôn nhân không hợp pháp không làm mất quyền của trẻ đối với cha, mẹ. Quyền, nghĩa vụ đối với con vẫn phải được giải quyết theo quy định pháp luật.
Trường hợp nào tảo hôn có thể phát sinh trách nhiệm hình sự khác?
Không nên chỉ xem xét Điều 183 Bộ luật Hình sự.
Nếu việc quan hệ với người chưa đủ tuổi kết hôn đồng thời có hành vi xâm phạm đến các quyền được pháp luật hình sự bảo vệ thì người thực hiện có thể bị xem xét về tội danh khác, tùy vào độ tuổi của người bị hại, hành vi cụ thể và các yếu tố cấu thành tội phạm.
Do đó, trong một vụ việc cụ thể cần xác định:
- Người chưa đủ tuổi kết hôn bao nhiêu tuổi;
- Người còn lại bao nhiêu tuổi;
- Hai bên có tự nguyện hay không;
- Có tổ chức việc lấy vợ, lấy chồng hay không;
- Người tổ chức đã từng bị xử phạt hành chính về hành vi này chưa;
- Có phát sinh hành vi xâm hại khác hay không.
Đây là những yếu tố có thể làm thay đổi hoàn toàn hướng xử lý pháp lý.
Cha mẹ tổ chức đám cưới cho con chưa đủ tuổi có bị phạt không?
Có thể.
Nếu cha mẹ hoặc người thân đứng ra tổ chức việc lấy vợ, lấy chồng cho người chưa đủ tuổi kết hôn, hành vi này thuộc trường hợp được quy định tại Điều 58 Nghị định 82/2020/NĐ-CP và có thể bị phạt từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.
Nếu sau khi đã bị xử phạt hành chính mà tiếp tục tổ chức tảo hôn, người vi phạm có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 183 Bộ luật Hình sự, với mức phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 30 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 02 năm.
Vì vậy, lý do “gia đình hai bên đồng ý” không làm cho hành vi tổ chức tảo hôn trở thành hợp pháp.
Nếu bạn cần hỗ trợ, hãy đăng ký tư vấn trực tiếp hoặc online với Luật Thiên Mã để được giải đáp chi tiết, xây dựng phương án xử lý tối ưu với chi phí hợp lý, phải chăng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Cần làm gì khi phát hiện trường hợp tảo hôn?
Khi phát hiện một trường hợp có dấu hiệu tảo hôn, đặc biệt khi người chưa đủ tuổi có nguy cơ bị ép buộc hoặc bị xâm hại, cần ưu tiên bảo vệ quyền và lợi ích của người chưa thành niên.
Có thể:
- Thông báo cho gia đình hoặc người đại diện hợp pháp;
- Liên hệ cơ quan có thẩm quyền tại địa phương;
- Cung cấp thông tin, tài liệu về hành vi tổ chức tảo hôn;
- Yêu cầu cơ quan có thẩm quyền can thiệp nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Việc xử lý cần dựa trên tuổi thực tế, hành vi cụ thể và mức độ vi phạm, không nên tự ý giải quyết bằng bạo lực hoặc gây sức ép giữa các bên.
Kết luận
Kết hôn khi chưa đủ tuổi là tảo hôn, hành vi bị pháp luật nghiêm cấm. Theo Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, nam phải từ đủ 20 tuổi và nữ từ đủ 18 tuổi mới đáp ứng điều kiện về độ tuổi. Người tổ chức tảo hôn có thể bị phạt từ 1–3 triệu đồng; nếu đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm, có thể bị truy cứu theo Điều 183 Bộ luật Hình sự với mức phạt 10–30 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 2 năm.
Trong thực tế, cần phân biệt rõ tảo hôn, tổ chức tảo hôn và duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật để xác định đúng trách nhiệm. Nếu vụ việc liên quan đến người chưa thành niên và có thêm dấu hiệu ép buộc, xâm hại hoặc hành vi vi phạm khác, cần đánh giá riêng từng hành vi để xác định trách nhiệm pháp lý tương ứng.
