Trong thực tế, một vụ cháy có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như chập điện, bất cẩn khi sử dụng nguồn lửa, vi phạm quy định về phòng cháy chữa cháy hoặc cố ý đốt tài sản. Nếu vụ cháy làm chết người, người gây ra hoặc có liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng không phải mọi trường hợp đều áp dụng cùng một tội danh. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định nguyên nhân cháy, lỗi của người thực hiện, hành vi vi phạm và mối quan hệ giữa hành vi đó với hậu quả chết người.
Đáng chú ý, tùy trường hợp, người gây cháy có thể bị xem xét về Tội vô ý làm chết người theo Điều 128, Tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy theo Điều 313 hoặc Tội giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự. Vì vậy, việc xác định đúng nguyên nhân và lỗi trong vụ cháy có ý nghĩa quyết định đối với trách nhiệm hình sự.
Gây cháy làm chết người có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Câu trả lời là có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi gây cháy có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa trường hợp người gây cháy cố ý, vô ý và trường hợp vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy.
Ví dụ, một người cố tình châm lửa đốt nhà khi biết bên trong có người có thể bị xem xét về Tội giết người. Ngược lại, một người bất cẩn làm phát sinh đám cháy dẫn đến chết người có thể bị xử lý về tội vô ý làm chết người hoặc tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy, tùy vào hành vi cụ thể.
Lưu ý từ Luật sư Đặng Quý Tiên: Không nên chỉ căn cứ vào hậu quả “có người chết” để xác định ngay tội danh. Trong các vụ cháy, cần làm rõ nguồn phát lửa, nguyên nhân cháy, hành vi của người liên quan, quy định an toàn bị vi phạm và lỗi của người thực hiện.
Gây cháy làm chết người có thể phạm những tội nào?
Tội vô ý làm chết người theo Điều 128 Bộ luật Hình sự
Điều 128 Bộ luật Hình sự quy định về Tội vô ý làm chết người.
Theo khoản 1 Điều 128, người nào vô ý làm chết người thì bị:
- Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm; hoặc
- Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
Nếu vô ý làm chết 02 người trở lên, khoản 2 Điều 128 quy định mức phạt tù từ 03 năm đến 10 năm.
Trường hợp một người vô ý gây cháy nhưng hành vi đó không thuộc trường hợp vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy và làm chết người, Điều 128 có thể được xem xét nếu đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.
Tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy theo Điều 313
Đây là tội danh đặc biệt đáng lưu ý trong các vụ cháy do vi phạm quy định an toàn phòng cháy, chữa cháy.
Theo Điều 313 Bộ luật Hình sự, người nào vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy, nếu thuộc trường hợp luật định, thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Khoản 1 Điều 313 quy định người vi phạm có thể bị:
- Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm; hoặc
- Phạt tù từ 02 năm đến 05 năm,
nếu hành vi thuộc một trong các trường hợp như làm chết người hoặc gây thiệt hại tài sản theo mức luật định.
Đối với trường hợp làm chết 02 người, mức hình phạt có thể tăng lên theo khoản 2 Điều 313. Nếu làm chết 03 người trở lên, mức hình phạt tiếp tục nghiêm khắc hơn theo các khoản tiếp theo của điều luật.
Như vậy, nếu một người có nghĩa vụ tuân thủ quy định về phòng cháy, chữa cháy nhưng vi phạm và hành vi đó dẫn đến chết người, Điều 313 có thể là căn cứ quan trọng để truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tội giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự
Nếu người gây cháy cố ý sử dụng lửa để tước đoạt tính mạng người khác, vụ việc có thể được xem xét về Tội giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự.
Khoản 1 Điều 123 quy định các trường hợp giết người thuộc tình tiết định khung tăng nặng có thể bị:
Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình.
Khoản 2 Điều 123 quy định trường hợp giết người không thuộc khoản 1 thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm.
Ví dụ, A biết B đang ở trong nhà nhưng vẫn cố tình đốt nhà nhằm tước đoạt tính mạng của B. Nếu chứng minh được ý thức chủ quan của A hướng đến việc tước đoạt tính mạng, hành vi có thể bị xử lý về Tội giết người thay vì chỉ xem xét hậu quả của một vụ cháy thông thường.
Phân biệt gây cháy do vô ý và cố ý gây cháy
Đây là yếu tố quan trọng nhất khi xác định tội danh.
| Trường hợp | Tội danh có thể xem xét |
|---|---|
| Vô ý làm phát sinh cháy và làm chết người | Điều 128 hoặc Điều 313 BLHS |
| Vi phạm quy định về PCCC dẫn đến chết người | Điều 313 BLHS |
| Cố ý đốt để tước đoạt tính mạng | Điều 123 BLHS |
| Cố ý đốt tài sản nhưng hậu quả làm chết người | Có thể phát sinh trách nhiệm hình sự về tội danh tương ứng, tùy lỗi và hậu quả |
Điểm cần lưu ý là “cố ý gây cháy” không đồng nghĩa với “cố ý giết người”.
Chẳng hạn, một người cố ý đốt tài sản nhưng không biết có người bên trong. Nếu hậu quả làm chết người xảy ra, cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá người đó có nhận thức và mong muốn hậu quả chết người hay không, hoặc có bỏ mặc cho hậu quả xảy ra hay không.
Khi nào gây cháy làm chết người bị xử lý theo Điều 313?
Điều 313 thường được đặt ra khi vụ cháy có liên quan trực tiếp đến việc vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy.
Ví dụ:
- Không bảo đảm điều kiện an toàn phòng cháy tại cơ sở;
- Vi phạm quy định về sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt;
- Không thực hiện yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy;
- Không bảo đảm điều kiện an toàn trong quá trình vận hành, sản xuất;
- Vi phạm các quy định bắt buộc về phòng cháy, chữa cháy dẫn đến cháy và gây hậu quả nghiêm trọng.
Trong trường hợp này, cơ quan chức năng phải chứng minh được quy định PCCC cụ thể đã bị vi phạm và hành vi vi phạm có quan hệ nhân quả với hậu quả chết người.
Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Với các vụ cháy tại nhà ở, cơ sở kinh doanh, nhà xưởng hoặc công trình, việc xác định trách nhiệm thường không chỉ dựa trên lời khai mà còn phải căn cứ kết luận khám nghiệm hiện trường, giám định nguyên nhân cháy, hồ sơ PCCC và các tài liệu liên quan.
Gây cháy làm chết nhiều người thì mức phạt thế nào?
Số người chết là một trong những yếu tố khiến trách nhiệm hình sự trở nên nghiêm khắc hơn.
Nếu hành vi thuộc Tội vô ý làm chết người, Điều 128 phân biệt trường hợp làm chết một người với làm chết từ hai người trở lên.
Nếu hành vi thuộc Tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy, Điều 313 cũng quy định các khung hình phạt cao hơn khi hậu quả về người tăng lên.
Đối với trường hợp cố ý tước đoạt tính mạng nhiều người bằng cách gây cháy, người phạm tội có thể phải chịu trách nhiệm theo Điều 123 Bộ luật Hình sự, trong đó nhiều người chết có thể là một trong những tình tiết đặc biệt nghiêm trọng để xác định khung hình phạt.
Ngoài trách nhiệm hình sự, người gây cháy có phải bồi thường không?
Có thể phải bồi thường nếu hành vi gây cháy làm phát sinh thiệt hại.
Theo Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp tính mạng bị xâm phạm, thiệt hại có thể bao gồm:
- Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm trước khi chết;
- Chi phí hợp lý cho việc mai táng;
- Tiền cấp dưỡng cho những người mà người chết có nghĩa vụ cấp dưỡng;
- Các thiệt hại khác theo quy định pháp luật;
- Khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần.
Nếu vụ cháy đồng thời làm hư hỏng nhà cửa, tài sản của người khác, người gây thiệt hại còn có thể phải bồi thường thiệt hại về tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Do đó, trách nhiệm của người gây cháy có thể bao gồm trách nhiệm hình sự và trách nhiệm dân sự, tùy từng trường hợp.
Cần làm gì khi vụ cháy gây chết người?
Trong những vụ việc nghiêm trọng, việc bảo toàn chứng cứ và xác định nguyên nhân cháy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Người liên quan nên:
- Không tự ý thay đổi hiện trường;
- Lưu giữ hình ảnh, video về vụ cháy nếu có;
- Cung cấp thông tin về nguồn điện, nguồn lửa và thiết bị liên quan;
- Giữ lại giấy tờ, hồ sơ PCCC;
- Thu thập tài liệu chứng minh thiệt hại;
- Phối hợp với cơ quan điều tra trong quá trình xác minh.
Đối với gia đình nạn nhân, cần lưu giữ giấy tờ về chi phí mai táng, chi phí điều trị trước khi tử vong và các tài liệu chứng minh quan hệ cấp dưỡng để có cơ sở yêu cầu bồi thường.
Kết luận
Gây cháy làm chết người hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng tội danh và mức phạt phụ thuộc vào nguyên nhân cháy, lỗi của người thực hiện, quy định bị vi phạm và hậu quả thực tế. Trường hợp vô ý có thể xem xét Điều 128 hoặc Điều 313 Bộ luật Hình sự; nếu cố ý tước đoạt tính mạng người khác thì có thể bị xử lý về Tội giết người theo Điều 123.
Với các vụ cháy gây hậu quả nghiêm trọng, việc xác định trách nhiệm cần dựa trên kết luận điều tra, nguyên nhân cháy, chứng cứ về lỗi và mối quan hệ nhân quả thay vì chỉ dựa vào hậu quả cuối cùng. Nếu cần đánh giá vụ việc cụ thể, có thể tham khảo thêm các nội dung pháp lý tại Luật Thiên Mã để có hướng xử lý phù hợp.
Nếu bạn cần hỗ trợ, hãy đăng ký tư vấn trực tiếp hoặc online với Luật Thiên Mã để được giải đáp chi tiết, xây dựng phương án xử lý tối ưu với chi phí hợp lý, phải chăng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
