Sau khi cha mẹ ly hôn, việc chăm sóc và nuôi dưỡng con thường do một bên trực tiếp thực hiện. Tuy nhiên, quan hệ giữa ông bà và cháu vẫn được pháp luật tôn trọng, bảo vệ. Vì vậy, việc cha hoặc mẹ trực tiếp nuôi con tự ý ngăn cản ông bà nội, ông bà ngoại gặp gỡ, chăm sóc cháu không phải lúc nào cũng phù hợp với quy định pháp luật.
Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định ông bà nội, ông bà ngoại có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, giáo dục cháu và sống mẫu mực, nêu gương tốt cho con cháu. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành không quy định ông bà có quyền thăm cháu sau ly hôn theo cơ chế tương tự quyền thăm nom của cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con.
Cha mẹ ngăn cản ông bà thăm cháu sau ly hôn có được không?
Ông bà có quyền gặp và chăm sóc cháu không?
Theo Điều 104 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, ông bà nội, ông bà ngoại có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, giáo dục cháu và sống mẫu mực, nêu gương tốt cho con cháu. Trong một số trường hợp, ông bà còn có nghĩa vụ nuôi dưỡng cháu.
Do đó, việc cha mẹ ly hôn không làm chấm dứt mối quan hệ pháp lý giữa ông bà và cháu. Việc một bên được giao trực tiếp nuôi con cũng không đồng nghĩa với việc người đó có toàn quyền cắt đứt quan hệ giữa con với ông bà.
Tuy nhiên, cần phân biệt quyền của ông bà với quyền thăm nom của cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con. Điều 81 và Điều 83 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định rõ người không trực tiếp nuôi con có quyền thăm nom con và cha, mẹ trực tiếp nuôi con cùng các thành viên gia đình không được cản trở quyền này.
Cha mẹ có được cấm ông bà gặp cháu vì mâu thuẫn gia đình không?
Việc cha mẹ và ông bà có mâu thuẫn sau khi ly hôn không phải là căn cứ đương nhiên để cấm ông bà gặp cháu.
Nếu ông bà chỉ muốn gặp gỡ, trò chuyện, chăm sóc cháu và việc tiếp xúc này không gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, tinh thần, việc học tập hoặc sự phát triển của trẻ thì cha mẹ nên tạo điều kiện để duy trì mối quan hệ gia đình.
Ngược lại, nếu ông bà có hành vi gây ảnh hưởng tiêu cực đến trẻ, kích động trẻ chống lại cha hoặc mẹ, có hành vi bạo lực, xâm hại hoặc chăm sóc trẻ không bảo đảm an toàn thì cha mẹ có thể hạn chế việc tiếp xúc để bảo vệ lợi ích của trẻ.
Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Không nên hiểu rằng ông bà có quyền tự ý đưa cháu đi hoặc quyết định việc nuôi dưỡng cháu trái với quyền của người đang trực tiếp nuôi con. Quyền của ông bà phải được thực hiện phù hợp với quyền lợi của trẻ và quyền, nghĩa vụ của cha mẹ. Khi phát sinh tranh chấp, các bên nên ưu tiên thỏa thuận về thời gian, địa điểm và cách thức ông bà gặp cháu để hạn chế ảnh hưởng đến tâm lý của trẻ.
Nếu cha mẹ cố tình không cho ông bà gặp cháu thì giải quyết thế nào?
Trước hết, ông bà nên trao đổi trực tiếp với cha hoặc mẹ đang nuôi con để thống nhất thời gian gặp cháu. Có thể lựa chọn hình thức gặp tại nhà ông bà, nhà của trẻ hoặc địa điểm phù hợp khác.
Nếu mâu thuẫn không thể giải quyết bằng thỏa thuận, ông bà có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết dựa trên quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, đặc biệt là lợi ích của trẻ.
Theo quy định về thẩm quyền của Tòa án hiện hành, pháp luật có quy định riêng về yêu cầu hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên hoặc quyền thăm nom con sau khi ly hôn. Tuy nhiên, cơ chế này chủ yếu áp dụng đối với cha, mẹ, không phải là một thủ tục riêng được thiết kế cho quyền thăm cháu của ông bà.
Pháp luật quy định thế nào về quyền của ông bà và cháu?
Điều 103 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 xác định các thành viên gia đình có quyền, nghĩa vụ quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ và tôn trọng nhau; quyền, lợi ích hợp pháp về nhân thân và tài sản của các thành viên gia đình được pháp luật bảo vệ.
Đối với quan hệ ông bà và cháu, Điều 104 tiếp tục ghi nhận quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, giáo dục giữa ông bà nội, ông bà ngoại và cháu. Vì vậy, sau khi cha mẹ ly hôn, mối quan hệ giữa cháu với ông bà về nguyên tắc vẫn cần được duy trì nếu việc này phù hợp với lợi ích của trẻ.
Ví dụ về trường hợp cha mẹ ngăn cản ông bà thăm cháu
Anh A và chị B ly hôn, chị B được Tòa án giao trực tiếp nuôi con 5 tuổi. Sau ly hôn, ông bà nội nhiều lần đề nghị được đón cháu về chơi vào cuối tuần nhưng chị B không đồng ý chỉ vì mâu thuẫn giữa chị và gia đình chồng.
Nếu ông bà nội không có hành vi gây ảnh hưởng xấu đến cháu và việc gặp gỡ chỉ nhằm duy trì quan hệ ông bà – cháu thì việc cấm hoàn toàn cháu tiếp xúc với ông bà chỉ vì mâu thuẫn cá nhân là không phù hợp với tinh thần bảo vệ quan hệ gia đình của Luật Hôn nhân và gia đình.
Trong trường hợp này, các bên nên thỏa thuận thời gian và hình thức gặp cháu phù hợp, tránh để tranh chấp giữa người lớn ảnh hưởng đến tình cảm và tâm lý của trẻ.
Nếu bạn cần hỗ trợ, hãy đăng ký tư vấn trực tiếp hoặc online với Luật Thiên Mã để được giải đáp chi tiết, xây dựng phương án xử lý tối ưu với chi phí hợp lý, phải chăng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Kết luận
Sau khi cha mẹ ly hôn, ông bà nội, ông bà ngoại vẫn có quyền và nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, giáo dục cháu theo Điều 104 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Việc cha hoặc mẹ trực tiếp nuôi con ngăn cản ông bà gặp cháu chỉ vì mâu thuẫn cá nhân không đồng nghĩa với việc họ có quyền tuyệt đối cắt đứt quan hệ giữa ông bà và cháu.
Tuy nhiên, pháp luật hiện hành không quy định quyền thăm cháu của ông bà theo cơ chế giống quyền thăm nom con của cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con. Vì vậy, khi xảy ra tranh chấp, ông bà nên ưu tiên thỏa thuận với cha mẹ của trẻ và đặt lợi ích, sự an toàn, phát triển của cháu lên hàng đầu.
