Khi cha mẹ ly hôn và có từ hai con trở lên, một vấn đề thường phát sinh là các con có bắt buộc phải được giao cho cùng một người trực tiếp nuôi hay không. Trên thực tế, có trường hợp cha nuôi một con, mẹ nuôi một con để phù hợp với độ tuổi, điều kiện chăm sóc hoặc hoàn cảnh cụ thể của từng trẻ.
Vậy anh chị em ruột sau khi cha mẹ ly hôn có bắt buộc phải được nuôi cùng một người không? Pháp luật không quy định cứng rằng tất cả anh chị em ruột bắt buộc phải sống cùng cha hoặc cùng mẹ. Tuy nhiên, khi quyết định người trực tiếp nuôi con, Tòa án phải xem xét quyền lợi về mọi mặt của từng trẻ, trong đó pháp luật hiện hành đã ghi nhận cả nguyện vọng của con được ở cùng anh, chị, em để bảo đảm sự ổn định về tâm lý và tình cảm.
Pháp luật có bắt buộc anh chị em ruột phải ở cùng nhau sau ly hôn không?
Không bắt buộc trong mọi trường hợp.
Theo khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, sau khi ly hôn, vợ chồng có thể thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con; nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.
Quy định này không đặt ra nguyên tắc rằng tất cả con chung phải được giao cho cùng một người. Vì vậy, trong một vụ án ly hôn có nhiều con, Tòa án có thể quyết định:
- Mẹ trực tiếp nuôi tất cả các con;
- Cha trực tiếp nuôi tất cả các con;
- Cha nuôi một con và mẹ nuôi một con;
- Hoặc có cách phân chia khác phù hợp với quyền lợi của từng trẻ.
Điểm quan trọng là quyết định cuối cùng phải hướng đến quyền lợi tốt nhất của trẻ, chứ không đơn thuần dựa vào mong muốn của cha hoặc mẹ.
Khi quyết định người nuôi con, Tòa án có xem xét việc anh chị em được sống cùng nhau không?
Có.
Đây là một tiêu chí được quy định rõ tại Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, có hiệu lực từ ngày 01/7/2024.
Theo Điều 6 Nghị quyết này, khi đánh giá “quyền lợi về mọi mặt của con”, Tòa án phải xem xét khách quan, toàn diện nhiều yếu tố, trong đó có nguyện vọng của con được ở cùng với anh, chị, em nếu có để bảo đảm ổn định tâm lý và tình cảm của con.
Như vậy, mặc dù pháp luật không quy định tuyệt đối phải giao anh chị em cho cùng một người, việc duy trì cuộc sống chung giữa các anh chị em là yếu tố mà Tòa án phải cân nhắc.
Vì sao việc sống cùng anh chị em được pháp luật coi trọng?
Quan hệ anh chị em ruột có thể tạo sự gắn bó và hỗ trợ về mặt tình cảm, đặc biệt đối với trẻ chưa thành niên đang phải thích nghi với sự thay đổi môi trường sống sau khi cha mẹ ly hôn.
Nếu việc tách các con sang sống với hai người khác nhau làm ảnh hưởng đáng kể đến tâm lý, sinh hoạt, học tập hoặc mối quan hệ giữa các con thì đây là yếu tố Tòa án cần cân nhắc.
Ngược lại, nếu việc để mỗi bên cha hoặc mẹ trực tiếp nuôi một con lại bảo đảm tốt hơn quyền lợi của từng trẻ thì Tòa án vẫn có thể đưa ra quyết định khác.
Những yếu tố nào được xem xét khi giao con cho cha hoặc mẹ?
Việc quyết định người trực tiếp nuôi con không chỉ dựa vào điều kiện kinh tế.
Theo Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, Tòa án phải đánh giá khách quan, toàn diện các yếu tố như:
- Điều kiện và khả năng của cha, mẹ trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con;
- Khả năng bảo vệ trẻ khỏi bị xâm hại, bóc lột;
- Quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi;
- Khả năng duy trì mối quan hệ giữa con với người cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi;
- Sự gắn bó, thân thiết của con với cha, mẹ;
- Mức độ quan tâm của cha, mẹ đối với con;
- Sự ổn định và hạn chế xáo trộn môi trường sống, giáo dục;
- Nguyện vọng của con được sống cùng anh, chị, em;
- Nguyện vọng của con được sống với cha hoặc mẹ.
Do đó, việc một bên có thu nhập cao hơn chưa chắc đồng nghĩa người đó sẽ được giao nuôi tất cả các con.
Trường hợp nào anh chị em có thể được giao cho hai người khác nhau?
Việc phân chia người trực tiếp nuôi con có thể được xem xét nếu phù hợp với hoàn cảnh cụ thể.
Các con có độ tuổi và nhu cầu chăm sóc khác nhau
Ví dụ, gia đình có hai con, một bé 02 tuổi và một bé 10 tuổi.
Đối với con dưới 36 tháng tuổi, khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình quy định nguyên tắc giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
Trong khi đó, đối với người con lớn, Tòa án có thể phải xem xét thêm nguyện vọng nếu trẻ từ đủ 07 tuổi.
Vì vậy, trong một số hoàn cảnh, việc giao các con cho hai người khác nhau có thể được đặt ra để bảo đảm tốt hơn quyền lợi của từng trẻ.
Một bên cha hoặc mẹ chỉ có điều kiện phù hợp để chăm sóc một người con
Có trường hợp đặc điểm sức khỏe, học tập, sinh hoạt hoặc nhu cầu đặc biệt của từng trẻ khiến phương án mỗi bên chăm sóc một con có thể phù hợp hơn.
Tòa án sẽ không chỉ xem xét “ai nuôi nhiều con hơn” mà phải đánh giá điều kiện thực tế đối với từng người con.
Chính các con có nguyện vọng khác nhau
Nếu các con đã đủ tuổi để được xem xét ý kiến, nguyện vọng của từng trẻ có thể trở thành một yếu tố quan trọng.
Tuy nhiên, nguyện vọng của trẻ không phải là yếu tố duy nhất quyết định. Tòa án vẫn phải đánh giá tổng thể quyền lợi của trẻ và các điều kiện chăm sóc, giáo dục của cha, mẹ.
Nếu con từ đủ 7 tuổi muốn ở cùng anh chị em thì Tòa án có bắt buộc phải làm theo không?
Không.
Khoản 2 Điều 81 yêu cầu Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên. Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP cũng ghi nhận nguyện vọng được sống cùng anh, chị, em là một tiêu chí khi đánh giá quyền lợi về mọi mặt của con.
Tuy nhiên, “xem xét nguyện vọng” không đồng nghĩa với việc Tòa án bắt buộc phải quyết định đúng theo mong muốn của trẻ.
Ví dụ, một trẻ 10 tuổi muốn sống cùng anh trai với mẹ, nhưng nếu có căn cứ cho thấy người mẹ không bảo đảm điều kiện chăm sóc, giáo dục hoặc việc lựa chọn đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của trẻ thì Tòa án có thể đưa ra quyết định khác.
Việc lấy ý kiến trẻ từ đủ 07 tuổi cũng phải bảo đảm thân thiện, phù hợp với tâm lý và độ tuổi; không được lấy ý kiến trước mặt cha mẹ để tránh gây áp lực cho trẻ.
Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: Khi cha mẹ có nhiều con, không nên chỉ tranh luận “ai được quyền nuôi nhiều con hơn”. Vấn đề quan trọng hơn là chứng minh phương án nào bảo đảm tốt nhất sự ổn định về nơi ở, học tập, chăm sóc, tâm lý và mối quan hệ giữa các anh chị em. Nếu muốn đề nghị các con được sống cùng nhau, cha hoặc mẹ nên trình bày rõ lợi ích của việc duy trì cuộc sống chung thay vì chỉ dựa vào nguyện vọng cá nhân.
Cha mẹ có thể tự thỏa thuận mỗi người nuôi một con không?
Có thể thỏa thuận.
Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình cho phép vợ chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên sau khi ly hôn.
Do đó, nếu cả cha và mẹ cùng thống nhất phương án:
- Cha trực tiếp nuôi con lớn;
- Mẹ trực tiếp nuôi con nhỏ;
- Hai bên vẫn tạo điều kiện để các con thường xuyên gặp nhau;
- Hai bên thống nhất trách nhiệm cấp dưỡng và chăm sóc;
thì có thể trình bày phương án này với Tòa án.
Tuy nhiên, sự thỏa thuận của cha mẹ không phải là yếu tố duy nhất. Nếu phương án thỏa thuận không bảo đảm quyền lợi của trẻ, Tòa án vẫn phải xem xét theo quy định pháp luật.
Nếu Tòa án đã giao mỗi con cho một người thì anh chị em có được gặp nhau không?
Có.
Việc một người con sống với cha và người còn lại sống với mẹ không làm chấm dứt quan hệ anh chị em.
Bên không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền, nghĩa vụ thăm nom con và không được cản trở quyền này theo Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình.
Trong thực tế, cha mẹ nên thống nhất lịch để các con được gặp nhau, cùng tham gia các hoạt động gia đình hoặc duy trì liên lạc phù hợp với độ tuổi.
Việc cố tình sử dụng quyền nuôi con để ngăn cản anh chị em gặp nhau có thể làm ảnh hưởng đến tâm lý của trẻ và không phù hợp với mục tiêu bảo đảm sự ổn định, duy trì các mối quan hệ gia đình của trẻ.
Nếu muốn các con được nuôi cùng nhau thì cha mẹ nên làm gì?
Nếu cả cha và mẹ đều mong muốn các con tiếp tục sống cùng nhau sau khi ly hôn, nên chủ động xây dựng phương án cụ thể và chứng minh phương án đó có lợi cho trẻ.
Có thể tập trung vào các yếu tố như:
- Người trực tiếp nuôi có đủ thời gian chăm sóc các con;
- Nơi ở ổn định;
- Điều kiện học tập của các con;
- Khả năng chăm sóc sức khỏe;
- Mối quan hệ gắn bó giữa các anh chị em;
- Việc duy trì sinh hoạt, học tập hiện tại;
- Khả năng tạo điều kiện để các con duy trì quan hệ với người cha hoặc mẹ còn lại.
Nếu con từ đủ 07 tuổi, cần tôn trọng và lắng nghe nguyện vọng của con theo đúng cách thức mà pháp luật quy định, tránh gây áp lực để trẻ lựa chọn đứng về phía cha hoặc mẹ.
Ví dụ về trường hợp anh chị em không được nuôi cùng một người
Anh A và chị B có hai con là C 12 tuổi và D 05 tuổi. Khi ly hôn, hai bên không thống nhất được việc nuôi con.
C có nguyện vọng sống với mẹ và tiếp tục học tại trường hiện tại. Trong khi đó, D còn nhỏ và người mẹ có đủ điều kiện trực tiếp chăm sóc.
Nếu Tòa án xét thấy việc để mẹ trực tiếp nuôi cả C và D bảo đảm tốt hơn quyền lợi của hai con thì có thể giao cả hai cho mẹ.
Ngược lại, nếu người cha có điều kiện chăm sóc phù hợp hơn và có căn cứ cho thấy phương án giao cả hai con cho cha bảo đảm tốt hơn thì Tòa án có thể giao các con cho cha.
Trong một trường hợp khác, nếu điều kiện của hai bên khác nhau đáng kể và việc phân chia mỗi người nuôi một con lại phù hợp hơn với quyền lợi của từng trẻ, Tòa án có thể quyết định theo hướng đó.
Như vậy, không có công thức bắt buộc rằng anh chị em ruột phải luôn được giao cho cùng một người.
Có thể thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn không?
Có thể.
Sau khi bản án hoặc quyết định ly hôn có hiệu lực, nếu có căn cứ cho thấy việc thay đổi người trực tiếp nuôi con là cần thiết để bảo đảm lợi ích của trẻ, cha, mẹ hoặc người có quyền, lợi ích liên quan có thể yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định.
Điều này có ý nghĩa trong trường hợp sau một thời gian, điều kiện chăm sóc của cha hoặc mẹ thay đổi đáng kể hoặc người đang trực tiếp nuôi không còn bảo đảm quyền lợi của con.
Do đó, quyết định về người trực tiếp nuôi con không phải lúc nào cũng là vấn đề bất biến trong suốt thời thơ ấu của trẻ.
>> Đặt lịch tư vấn với luật sư của chúng tôi và trải nghiệm dịch vụ pháp lý uy tín, nơi mọi vấn đề của bạn sẽ được giải quyết hiệu quả và nhanh chóng!
Kết luận
Anh chị em ruột sau khi cha mẹ ly hôn không bắt buộc trong mọi trường hợp phải được nuôi cùng một người. Pháp luật cho phép cha mẹ thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con; nếu không thỏa thuận được, Tòa án quyết định dựa trên quyền lợi về mọi mặt của từng trẻ. Khi đánh giá vấn đề này, Tòa án phải xem xét nhiều yếu tố, trong đó Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP đã ghi nhận cả nguyện vọng của con được ở cùng anh, chị, em để bảo đảm sự ổn định về tâm lý và tình cảm.
Vì vậy, việc cha nuôi một con, mẹ nuôi một con vẫn có thể xảy ra nếu phương án này phù hợp với quyền lợi của trẻ. Tuy nhiên, nếu các con có sự gắn bó đặc biệt và việc sống cùng nhau giúp duy trì ổn định tâm lý, tình cảm, cha mẹ nên trình bày rõ yếu tố này khi thỏa thuận hoặc khi Tòa án xem xét quyền nuôi con. Trong mọi trường hợp, mục tiêu quan trọng nhất không phải là cha hay mẹ “giành được” bao nhiêu con mà là bảo đảm tốt nhất quyền lợi và sự phát triển của từng trẻ.
