“Chất thải rắn cứ chôn xuống đất hoặc đốt là xong”, “xử lý chất thải chỉ là việc của công ty môi trường, doanh nghiệp không cần quan tâm”, “chỉ cần có hợp đồng thu gom là đủ trách nhiệm”… Đây là những quan niệm sai lầm phổ biến mà nhiều chủ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất vẫn đang gặp phải.
Thực tế, xử lý chất thải, đặc biệt là chất thải rắn, là một trong những nghĩa vụ quan trọng và được pháp luật quy định rất chặt chẽ. Việc xử lý không đúng quy định không chỉ dẫn đến mức phạt hành chính nặng mà còn có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại môi trường lên đến hàng tỷ đồng.
Bài viết từ Ban biên tập Luật Thiên Mã – văn phòng luật uy tín hàng đầu – sẽ làm rõ khái niệm xử lý chất thải là gì, phân loại chất thải rắn và các quy định pháp luật hiện hành về xử lý chất thải rắn mà mọi doanh nghiệp cần nắm rõ để tránh rủi ro pháp lý không đáng có.
Xử lý chất thải là gì?
Theo Khoản 8 Điều 3 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, xử lý chất thải là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật (khác với sơ chế) để làm giảm, loại bỏ, cô lập, cách ly, thiêu đốt, tiêu hủy, chôn lấp chất thải và các yếu tố có hại trong chất thải.
Như vậy, xử lý chất thải không đơn thuần là “vứt bỏ” hay “loại bỏ” mà phải áp dụng các biện pháp công nghệ, kỹ thuật chuyên sâu nhằm giảm thiểu tối đa tác động xấu đến môi trường và sức khỏe con người. Hoạt động này khác biệt rõ ràng với “sơ chế” (chỉ là xử lý ban đầu đơn giản).
Phân loại chất thải rắn
Căn cứ theo Điều 72 Luật Bảo vệ môi trường 2020, để quản lý và xử lý hiệu quả, chất thải rắn được phân định nghiêm ngặt thành các nhóm chính sau:
- Chất thải rắn sinh hoạt: Phát sinh từ hoạt động sinh hoạt hàng ngày của hộ gia đình, cá nhân và các hoạt động tương tự của cơ quan, tổ chức. Nhóm này yêu cầu phân loại nghiêm ngặt tại nguồn (rác tái chế, rác thực phẩm và rác khác) để tính phí thu gom.
- Chất thải nguy hại: Loại chất thải chứa các thành phần độc hại, dễ cháy, dễ nổ, gây ăn mòn, lây nhiễm hoặc có đặc tính nguy hại khác vượt ngưỡng quy định. Đây là nhóm đối tượng bị quản lý chặt chẽ nhất từ khâu phát sinh đến tiêu hủy cuối cùng.
- Chất thải rắn công nghiệp thông thường: Phát sinh từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ mà không thuộc danh mục chất thải nguy hại hoặc dưới ngưỡng nguy hại. Các loại phế liệu nhựa, giấy, kim loại, gỗ… sạch thường rơi vào nhóm này.
Lưu ý quan trọng: Chủ nguồn thải có trách nhiệm tự phân định chất thải thông qua việc lấy mẫu và phân tích bởi đơn vị có đủ năng lực. Nếu không phân định rõ ràng, chất thải sẽ mặc định được quản lý theo quy trình khắt khe nhất.
Quy định pháp luật về xử lý chất thải rắn
Nguyên tắc xử lý chất thải rắn
Theo Điều 72 Luật Bảo vệ môi trường 2020, việc xử lý chất thải rắn phải tuân thủ các nguyên tắc sau:
- Ưu tiên giảm thiểu phát sinh chất thải tại nguồn.
- Ưu tiên tái sử dụng, tái chế và thu hồi năng lượng từ chất thải.
- Xử lý chất thải phải đảm bảo an toàn tuyệt đối cho môi trường và sức khỏe cộng đồng.
- Không được sử dụng phương pháp xử lý gây ô nhiễm thứ cấp (đốt lộ thiên, chôn lấp không đạt chuẩn, thải trực tiếp ra môi trường…).
Trách nhiệm của doanh nghiệp trong xử lý chất thải rắn
Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh có các trách nhiệm cụ thể sau:
- Phải phân loại chất thải rắn ngay tại nguồn theo đúng quy định (riêng biệt giữa chất thải thông thường và chất thải nguy hại).
- Phải ký hợp đồng với đơn vị có giấy phép môi trường đầy đủ về thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải.
- Đối với chất thải rắn nguy hại, phải thực hiện quản lý, lưu giữ tạm thời (không quá 12 tháng), vận chuyển và xử lý theo đúng quy trình nghiêm ngặt theo Nghị định 08/2022/NĐ-CP và Thông tư 02/2022/TT-BTNMT.
- Phải lập sổ theo dõi, báo cáo định kỳ và lưu giữ hồ sơ quản lý chất thải rắn ít nhất 05 năm.
Lời khuyên từ Luật sư Đặng Quý Tiên:
“Xử lý chất thải rắn không phải là chi phí phát sinh mà là một phần tất yếu của trách nhiệm pháp lý và sản xuất kinh doanh bền vững. Nhiều doanh nghiệp vì muốn tiết kiệm chi phí mà chọn đơn vị thu gom giá rẻ, không có giấy phép môi trường đầy đủ. Hậu quả là khi xảy ra sự cố, doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm liên đới dù đã ký hợp đồng. Doanh nghiệp cần hiểu rõ: lựa chọn đối tác xử lý chất thải uy tín, có giấy phép rõ ràng, giám sát chặt chẽ quy trình và lưu giữ đầy đủ hồ sơ chính là cách bảo vệ doanh nghiệp hiệu quả và lâu dài nhất trước rủi ro pháp lý.”
Yêu cầu kỹ thuật về xử lý chất thải rắn
- Chất thải rắn nguy hại bắt buộc phải được xử lý tại cơ sở có giấy phép môi trường về xử lý chất thải nguy hại.
- Chất thải rắn thông thường có thể được tái chế, sử dụng làm nguyên liệu sản xuất hoặc chôn lấp tại bãi chôn lấp hợp vệ sinh.
- Đốt chất thải rắn chỉ được thực hiện tại các cơ sở đốt rác phát điện hoặc lò đốt công nghiệp đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.
- Nghiêm cấm tự ý chôn lấp, đốt lộ thiên hoặc thải chất thải rắn trực tiếp ra môi trường.
Lưu ý nghiêm trọng: Việc giao chất thải cho đơn vị không có chức năng, không có giấy phép môi trường sẽ bị xử phạt và doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm liên đới nếu gây ô nhiễm môi trường.
Để đặt lịch tư vấn trực tiếp với Luật sư của Luật Thiên Mã hoặc gọi Hotline để được hỗ trợ khẩn cấp!
Đặt lịch tư vấn
Kết luận
Xử lý chất thải, đặc biệt là chất thải rắn, là nghĩa vụ bắt buộc và xuyên suốt trong hoạt động của mọi doanh nghiệp theo Luật Bảo vệ môi trường 2020. Không chỉ dừng lại ở việc “vứt bỏ”, xử lý chất thải phải đảm bảo giảm thiểu tối đa tác động tiêu cực đến môi trường thông qua phân loại tại nguồn, tái chế và xử lý đạt chuẩn.
Chi phí xử lý chất thải hợp pháp luôn rẻ hơn rất nhiều so với mức phạt hành chính, chi phí khắc phục sự cố và bồi thường thiệt hại sau này. Doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức và coi việc quản lý, xử lý chất thải là một phần không thể tách rời của chiến lược sản xuất kinh doanh bền vững và trách nhiệm xã hội.
Hãy luôn theo dõi luatthienma.com.vn để cập nhật nhanh nhất các quy định pháp lý thực tế về môi trường. Chúng tôi – Luật Thiên Mã – luôn sẵn sàng đồng hành, cung cấp tư vấn pháp lý chuyên sâu giúp doanh nghiệp của bạn an toàn và làm chủ trong mọi tình huống.
Brand: Luật Thiên Mã
Tác giả: Ban Biên tập Luật Thiên Mã
Luật sư tham vấn: Luật sư Đặng Quý Tiên
