Trong hoạt động đấu thầu, “thông thầu” được ví như một “khối u” làm lũng đoạn tính minh bạch, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngân sách Nhà nước và triệt hạ cơ hội của các nhà thầu chân chính. Dù pháp luật đã siết chặt quản lý, nhưng các thủ đoạn thông thầu ngày càng tinh vi, biến tướng dưới nhiều hình thức như “quân xanh quân đỏ” hay thỏa thuận ngầm về giá. Vậy cụ thể thông thầu là gì? Những dấu hiệu nào tố cáo một cuộc thầu có dàn xếp và mức xử phạt năm 2026 nghiêm khắc ra sao? Bài viết dưới đây, với sự tham vấn từ Luật sư Nguyễn Trường Minh sẽ bóc tách chi tiết vấn đề này.

Thông thầu là gì? Định nghĩa dưới góc độ Luật Đấu thầu

Thông thầu không đơn thuần là sự quen biết giữa các nhà thầu, mà là một hành vi vi phạm pháp luật có tổ chức nhằm thao túng kết quả.

Khái niệm pháp lý theo quy định hiện hành

Theo Khoản 3 Điều 16 Luật Đấu thầu 2023, thông thầu là hành vi bị nghiêm cấm, bao gồm việc các bên dự thầu thỏa thuận nhằm mục đích để một bên thắng thầu hoặc để can thiệp trái pháp luật vào kết quả đấu thầu. Đây là hành vi xâm phạm trực tiếp đến tính cạnh tranh – linh hồn của công tác đấu thầu.

Các hình thức thông thầu phổ biến trên thị trường

Dựa trên thực tế tố tụng, thông thầu thường biến tướng dưới 4 hình thức chính:

• Thỏa thuận rút lui: Các nhà thầu thống nhất để một bên thắng, các bên còn lại nộp hồ sơ chỉ mang tính hình thức hoặc cố tình mắc lỗi kỹ thuật để bị loại
• Thỏa thuận về giá : Các doanh nghiệp trong “liên minh” luân phiên nhau thắng thầu bằng cách đưa ra các mức giá đã được tính toán sẵn để dìm giá hoặc đẩy giá lên cao bất thường.
• Phân chia thị trường: Các nhà thầu thỏa thuận không xâm phạm “vùng đất” của nhau (ví dụ: Nhà thầu A thắng các gói ở miền Bắc, nhà thầu B thắng ở miền Nam).
• Hỗ trợ thầu: Một nhà thầu đưa ra mức giá quá cao hoặc các điều kiện không thể chấp nhận được để tạo vẻ ngoài có sự cạnh tranh, nhưng thực chất là để “lót đường” cho nhà thầu mục tiêu.

Chế tài xử lý hành vi thông thầu: Nghiêm khắc và toàn diện

Năm 2026, các cơ quan chức năng áp dụng chính sách “không khoan nhượng” đối với sai phạm đấu thầu.

Xử phạt hành chính và lệnh cấm thầu

• Phạt tiền: Theo Nghị định xử phạt hành chính, mức phạt có thể lên tới hàng trăm triệu đồng đối với tổ chức vi phạm.
• Cấm thầu (Hình phạt nặng nhất): Nhà thầu vi phạm hành vi thông thầu sẽ bị cấm tham gia các gói thầu sử dụng vốn Nhà nước từ 03 năm đến 05 năm trên phạm vi toàn quốc. Đây là “án tử” đối với các doanh nghiệp sống dựa vào dự án công.

Truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 222 Bộ luật Hình sự)

Nếu hành vi thông thầu gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước từ 100 triệu đồng trở lên, cá nhân vi phạm sẽ bị khởi tố về tội “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng”.

• Khung 1: Phạt tù từ 01 đến 05 năm.

• Khung 3: Nếu gây thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên, mức án lên tới 20 năm tù giam.

Nhận xét từ Luật sư Nguyễn Trường Minh: “Trong các vụ đại án gần đây, Tòa án thường áp dụng khung hình phạt cao nhất và thu hồi triệt để tài sản tham nhũng, trục lợi từ thông thầu. Doanh nghiệp không chỉ mất uy tín mà lãnh đạo còn đối mặt với rủi ro pháp lý cực cao.“

Quy trình bảo vệ doanh nghiệp trước bẫy “Thông thầu”

Nhiều doanh nghiệp bị kéo vào các liên danh thông thầu mà không hề hay biết, dẫn đến “vạ lây” pháp lý.

Thẩm định kỹ đối tác liên danh

Trước khi tham gia liên danh, doanh nghiệp cần kiểm tra lịch sử đấu thầu và uy tín của đối tác. Tuyệt đối không ký khống các văn bản liên danh hoặc cho mượn hồ sơ năng lực.

 Xây dựng quy trình bảo mật báo giá nội bộ

Thông tin về giá dự thầu phải là bí mật tuyệt đối đến phút chót. Rò rỉ thông tin giá cho đối thủ chính là hành vi tiếp tay cho thông thầu.

Thực hiện quyền kiến nghị đấu thầu

Nếu phát hiện dấu hiệu dàn xếp từ các đối thủ hoặc bên mời thầu gây khó dễ, doanh nghiệp hãy mạnh dạn gửi đơn kiến nghị.

Luật sư Nguyễn Trường Minh lưu ý: “Việc kiến nghị đúng trình tự pháp luật không chỉ bảo vệ quyền lợi của bạn mà còn là minh chứng cho sự minh bạch của doanh nghiệp trước các cơ quan kiểm tra.”

KẾT LUẬN

Thông thầu là con đường ngắn nhất dẫn doanh nghiệp đến vực thẳm pháp lý. Trong bối cảnh Nhà nước siết chặt quản lý đầu tư công năm 2026, sự minh bạch chính là tấm hộ chiếu quyền lực nhất để doanh nghiệp vươn xa. Đừng để doanh nghiệp của bạn trở thành “nạn nhân” hay “tội nhân” trong các cuộc thầu chỉ vì thiếu kiến thức pháp lý hoặc sự chủ quan trong quản lý nhân sự. Đừng để những lợi ích trước mắt làm lu mờ rủi ro cấm thầu 5 năm hay án tù nghiêm khắc. 

Nếu bạn cần tư vấn chuyên sâu về Luật Đấu thầu hoặc cần đơn vị bảo trợ pháp lý cho các gói thầu lớn, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật Thiên Mã chúng tôi cam kết bảo vệ uy tín và sự an toàn cho doanh nghiệp của bạn.

Đặt lịch tư vấn