Trong cấu trúc chi phí vận hành doanh nghiệp, Bảo hiểm xã hội (BHXH) luôn chiếm một tỷ trọng không nhỏ. Tuy nhiên, thay vì coi đây là nền tảng để xây dựng sự gắn kết với nhân sự, nhiều công ty lại tìm cách “lách” luật bằng việc hạ thấp mức đóng, chậm đóng hoặc thậm chí là trốn đóng. Điều này không chỉ đẩy người lao động (NLĐ) vào cảnh mất trắng quyền lợi khi ốm đau, thai sản mà còn khiến doanh nghiệp đối mặt với những án phạt hành chính khổng lồ, thậm chí là truy cứu trách nhiệm hình sự.

Vậy cụ thể quy định BHXH và trách nhiệm của công ty được pháp luật quy định như thế nào? Làm sao để người lao động nhận biết công ty đang làm đúng hay sai? Bài viết này, với sự cố vấn chuyên môn từ Luật sư Dương Văn Quang, sẽ bóc tách toàn bộ khung pháp lý từ Điều 2 đến Điều 122 của Luật BHXH để làm sáng tỏ trách nhiệm của doanh nghiệp.

BHXH bắt buộc là gì?

Căn cứ Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội.

Đối tượng bắt buộc công ty phải đóng bảo hiểm

Theo Điều 2, công ty có trách nhiệm đóng BHXH bắt buộc cho các đối tượng sau:

• NLĐ làm việc theo HĐLĐ không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn.
• NLĐ làm việc theo HĐLĐ có thời hạn từ đủ 01 tháng đến dưới 03 tháng.
• Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã có hưởng tiền lương.

Đặc điểm của trách nhiệm đóng BHXH 

Trách nhiệm này mang tính cưỡng chế pháp lý. Ngay khi HĐLĐ có hiệu lực và NLĐ bắt đầu làm việc, mối quan hệ bảo hiểm được xác lập. Mọi thỏa thuận giữa công ty và NLĐ về việc “không đóng bảo hiểm để trả thêm tiền vào lương” đều là thỏa thuận vô hiệu và vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Trách nhiệm cụ thể của công ty trong việc quản lý và đóng BHXH

Doanh nghiệp không chỉ đóng tiền mà còn phải thực hiện một loạt các thủ tục hành chính để đảm bảo quyền lợi cho NLĐ.

Trách nhiệm lập hồ sơ và đăng ký tham gia (Điều 21)

Công ty có nghĩa vụ lập hồ sơ để NLĐ được cấp sổ BHXH và thẻ BHYT. Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày giao kết HĐLĐ, công ty phải nộp hồ sơ đăng ký cho cơ quan bảo hiểm.

Trách nhiệm đóng tiền đúng hạn và đủ mức (H3)

Căn cứ Điều 86, hằng tháng, công ty có trách nhiệm đóng theo mức trích quy định vào quỹ BHXH.

• Mức đóng của công ty: 17,5% (trong đó 3% vào quỹ ốm đau, thai sản; 0,5% vào quỹ tai nạn lao động; 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất).
• Mức đóng của NLĐ: 8% (công ty có trách nhiệm trích từ lương của NLĐ để đóng cùng lúc).

Trách nhiệm xác nhận thời gian đóng khi NLĐ nghỉ việc (H3)

Theo Khoản 3 Điều 48 Bộ luật Lao động 2019, công ty có trách nhiệm hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng BHXH, BHTN và trả lại cùng với các giấy tờ khác đã giữ của NLĐ. Đây thường được gọi là thủ tục “chốt sổ”.

Những “Hố đen” pháp lý: Khi công ty trốn tránh trách nhiệm

Hành vi chậm đóng và trốn đóng (Điều 17)

Pháp luật nghiêm cấm hành vi chiếm dụng tiền đóng BHXH của NLĐ hoặc đóng không đủ số người thuộc diện bắt buộc.

• Thực trạng: Nhiều công ty vẫn thu 8% lương của nhân viên nhưng lại không nộp về cơ quan BHXH, dùng số tiền đó để quay vòng vốn kinh doanh.

Khai man mức lương đóng bảo hiểm 

Theo Điều 90 Bộ luật Lao động 2019, tiền lương đóng BHXH bao gồm mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác. Tuy nhiên, nhiều công ty tách nhỏ thu nhập thành các khoản “hỗ trợ” không đóng bảo hiểm để giảm chi phí.

• Hệ quả: Khi NLĐ hưởng chế độ thai sản hoặc hưu trí, số tiền nhận được sẽ cực kỳ thấp do căn cứ đóng bảo hiểm thấp.

>>> Lưu ý từ Luật sư Dương Văn Quang: “NLĐ cần kiểm tra kỹ phụ lục hợp đồng. Nếu phụ cấp có tính chất chi trả thường xuyên và cố định thì bắt buộc phải tính vào mức đóng BHXH. Đừng để công ty ‘ru ngủ’ bằng các khoản thưởng ảo.”

Chế tài xử phạt khi công ty vi phạm quy định BHXH

Để bảo đảm tính nghiêm minh, pháp luật quy định các mức phạt từ hành chính đến hình sự.

Xử phạt hành chính 

Căn cứ Điều 39 Nghị định 12/2022/NĐ-CP:

• Phạt tiền từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng BHXH tại thời điểm lập biên bản vi phạm đối với hành vi chậm đóng.
• Phạt tiền từ 18% đến 20% đối với hành vi trốn đóng nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 216 BLHS 2015) 

Doanh nghiệp trốn đóng bảo hiểm với số tiền từ 200 triệu đồng trở lên hoặc cho từ 10 người trở lên có thể bị phạt tiền đến 03 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 02 đến 07 năm đối với người có thẩm quyền.

Trách nhiệm trả trợ cấp khi công ty nợ bảo hiểm

Nếu do công ty nợ tiền mà NLĐ không được hưởng chế độ từ quỹ BHXH, trách nhiệm lúc này thuộc về công ty.

• Theo Điều 122 Luật BHXH, NSDLĐ phải bồi thường cho NLĐ những thiệt hại do không đóng, đóng không đủ hoặc chậm đóng BHXH gây ra.
• Điều này có nghĩa là công ty phải tự bỏ tiền túi ra trả tiền thai sản, ốm đau cho bạn nếu họ làm mất quyền lợi của bạn tại cơ quan bảo hiểm.

Kết luận: 

Hiểu rõ quy định BHXH và trách nhiệm của công ty không chỉ giúp NLĐ bảo vệ túi tiền và tương lai của mình, mà còn giúp doanh nghiệp tránh khỏi những rủi ro pháp lý không đáng có. Một công ty uy tín là công ty coi trọng quyền an sinh của nhân viên.

Đừng im lặng trước những sai phạm. Hãy nhớ rằng, từng đồng tiền đóng vào quỹ bảo hiểm hôm nay chính là sự bảo đảm cho sự an tâm làm việc của bạn. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về việc chốt sổ hoặc đòi quyền lợi bảo hiểm, hãy tìm đến sự trợ giúp chuyên môn ngay lập tức.

>> Nếu bạn đang gặp phải hoặc đang trong tình huống trên, có thể liên hệ ngay cho Công Ty Luật Thiên Mã đẻ được hỗ trợ, giải quyết một cách nhanh nhất.

Đặt lịch tư vấn