Đấu thầu là hoạt động nhằm đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế trong việc sử dụng vốn Nhà nước và vốn doanh nghiệp. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực dễ nảy sinh tiêu cực nhất nếu thiếu sự kiểm soát chặt chẽ.
Với sự ra đời của Luật Đấu thầu 2023 và các nghị định hướng dẫn mới nhất năm 2025-2026, các “khe hở” pháp lý đang dần bị lấp đầy bởi những chế tài nghiêm khắc. Vậy những điều bị cấm trong đấu thầu gồm những gì? bài viết dưới đây, với sự tham vấn chuyên môn từ Luật sư Dương Văn Quang sẽ giúp bạn giải quyết những thắc mắc trên.
Nhận diện các hành vi bị nghiêm cấm trong đấu thầu theo Luật Đấu thầu mới nhất
Pháp luật quy định về một số hành vi bị cấm điển hình tại Điều 16 Luật Đấu thầu. Việc nắm vững các nhóm này là điều kiện tiên quyết để thực hiện gói thầu đúng luật.
Đưa, nhận, môi giới hối lộ trong đấu thầu
Đây là hành vi nghiêm trọng nhất, thường đi kèm với các vụ án hình sự lớn.
- Biểu hiện: Nhà thầu đưa tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất/phi vật chất cho chủ đầu tư, bên mời thầu để được ưu ái.
- Hậu quả: Không chỉ bị hủy thầu mà còn đối mặt với tội danh “Đưa hối lộ” hoặc “Nhận hối lộ” theo Bộ luật Hình sự.
Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp trái pháp luật
Hành vi này thường xuất phát từ phía chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý.
- Biểu hiện: Áp đặt, cưỡng ép nhà thầu; can thiệp vào quá trình chấm thầu để định hướng kết quả cho một nhà thầu cụ thể (thường gọi là “gửi gắm”).
Lưu ý từ Luật sư Dương Văn Quang: “Trong quy định mới 2026, việc can thiệp không chỉ dừng lại ở mệnh lệnh hành chính mà còn mở rộng sang việc cố tình cài cắm các tiêu chí kỹ thuật độc quyền trong hồ sơ mời thầu (HSMT) nhằm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu khác.”
Thông thầu và “Quân xanh quân đỏ” – Những thủ đoạn tinh vi bị cấm
Thông thầu là vấn nạn nhức nhối làm mất đi tính cạnh tranh của thị trường. Luật mới đã định nghĩa chi tiết hơn các hành vi này.
Các kịch bản thông thầu phổ biến
- Thỏa thuận rút lui: Các nhà thầu thỏa thuận để một bên thắng thầu, các bên còn lại nộp hồ sơ “cho có” hoặc cố tình mắc lỗi để bị loại.
- Thỏa thuận về giá: Các bên thống nhất đưa ra mức giá cao để gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước.
- Sử dụng chung nhân sự/thiết bị: Một cá nhân hoặc tổ chức đứng sau điều phối nhiều bộ hồ sơ dự thầu khác nhau để đảm bảo tỉ lệ trúng thầu.
Kinh nghiệm thực chiến từ Luật sư Dương Văn Quang về nhận diện thông thầu
“Dấu hiệu thông thầu thường nằm ở sự trùng lặp lạ lùng trong các bộ hồ sơ. Ví dụ: Lỗi chính tả giống hệt nhau, sơ đồ tổ chức tương tự, hoặc các nhà thầu có mối quan hệ sở hữu chéo nhưng lại đi dự thầu cùng một gói thầu. Với hệ thống Đấu thầu qua mạng (E-GP) hiện nay, việc truy vết IP và lịch sử nộp thầu khiến các hành vi này rất dễ bị cơ quan chức năng phát hiện.”
Cản trở, gian lận và vi phạm tính công bằng trong đấu thầu
Ngoài việc thỏa thuận ngầm, các hành vi gây khó dễ cho đối thủ cũng bị nghiêm cấm tuyệt đối.
Gian lận trong đấu thầu
- Làm giả hồ sơ: Giả mạo bằng cấp nhân sự, báo cáo tài chính, hoặc các hợp đồng tương tự để đáp ứng yêu cầu của HSMT.
- Cung cấp thông tin sai sự thật: Nhằm mục đích thay đổi kết quả đánh giá hồ sơ dự thầu.
Cản trở và gây khó dễ
- Bên mời thầu cố tình không bán/phát hành HSMT hoặc đặt ra các rào cản vô lý về thời gian, địa điểm để ngăn nhà thầu nộp hồ sơ.
- Hành vi phá hoại hệ thống đấu thầu qua mạng hoặc đe dọa, lôi kéo nhà thầu khác.
Tiết lộ tài liệu, thông tin bí mật trong đấu thầu
Bảo mật thông tin là “sống còn” để đảm bảo sự công bằng cho đến khi kết quả được công bố chính thức.
Những thông tin tuyệt đối không được tiết lộ
- Danh sách các nhà thầu nộp hồ sơ (trước thời điểm mở thầu).
- Nội dung hồ sơ dự thầu, báo cáo đánh giá của tổ chuyên gia.
- Ý kiến của hội đồng thẩm định gói thầu.
Chế tài xử lý và những lưu ý từ Luật sư để tránh sai phạm
Sai phạm trong đấu thầu không chỉ dừng lại ở việc bị phạt tiền mà còn có thể bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu vĩnh viễn.
Xử lý hành chính và cấm thầu
Theo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư:
- Phạt tiền: Có thể lên tới hàng trăm triệu đồng tùy mức độ.
- Cấm thầu: Tùy hành vi (ví dụ gian lận, thông thầu) mà nhà thầu có thể bị cấm tham gia các gói thầu sử dụng vốn Nhà nước từ 03 năm đến 05 năm trên toàn quốc.
Truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 222 Bộ luật Hình sự)
Hành vi vi phạm quy định về đấu thầu gây thiệt hại từ 100 triệu đồng trở lên sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Khung hình phạt cao nhất có thể lên đến 20 năm tù.
KẾT LUẬN
Nắm vững những điều bị cấm trong đấu thầu không chỉ giúp doanh nghiệp tồn tại mà còn là chìa khóa để phát triển bền vững trong môi trường cạnh tranh lành mạnh năm 2026. Mọi hành vi gian dối, trục lợi đều sẽ phải trả giá bằng cả tài chính lẫn tự do cá nhân.
Nếu bạn đang gặp vướng mắc trong việc thẩm định hồ sơ thầu hoặc nghi ngờ có dấu hiệu thông thầu từ đối thủ, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật Thiên Mã.
Đặt lịch tư vấn
