Mỗi năm, cơ quan quân sự địa phương phát hiện hàng trăm trường hợp khai báo gian dối hoặc nhờ người khác thực hiện thủ tục nghĩa vụ quân sự thay, đặc biệt trong giai đoạn sơ tuyển và đăng ký ban đầu. Thực tế cho thấy nhiều công dân hiểu sai rằng chỉ cần “nhờ hộ” là không bị phát hiện hoặc không bị xử lý nặng. Tuy nhiên, đây là hành vi tiềm ẩn rủi ro pháp lý nghiêm trọng, có thể dẫn đến xử phạt hành chính hàng chục triệu đồng hoặc thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự. Bài viết dưới đây của Ban biên tập Luật Thiên Mã sẽ giúp bạn hiểu rõ toàn bộ quy định pháp luật hiện hành và cách phòng tránh rủi ro.
Đặt lịch tư vấn trực tiếp với Luật sư của Luật Thiên Mã hoặc gọi Hotline để được hỗ trợ khẩn cấp!
Đặt lịch tư vấn
Khái niệm và cơ sở pháp lý.
Căn cứ theo Điều 12 và Điều 16 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, đăng ký nghĩa vụ quân sự là việc lập hồ sơ về nghĩa vụ quân sự của công dân trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự. Pháp luật quy định công dân nam đủ 17 tuổi phải trực tiếp đến cơ quan đăng ký nghĩa vụ quân sự tại địa phương để làm thủ tục đăng ký lần đầu. Việc “trực tiếp” là yêu cầu bắt buộc để cơ quan chức năng đối chiếu nhân thân, đặc điểm nhận dạng và kiểm tra sức khỏe sơ bộ. Luật không có quy định cho phép ủy quyền hoặc nhờ người khác thực hiện thay nghĩa vụ mang tính nhân thân gắn liền với tư cách công dân này.
Hậu quả pháp lý khi nhờ người đăng ký nghĩa vụ quân sự thay.
Thực tế, việc nhờ người đăng ký thay thường được cơ quan chức năng hiểu là hành vi “không có mặt đúng thời gian hoặc địa điểm tập trung sơ tuyển, kiểm tra, khám sức khỏe” hoặc “gian dối nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự”. Dưới đây là các nhóm mức phạt cụ thể mà công dân và gia đình cần lưu ý:
Mức xử phạt hành chính theo quy định mới nhất tại sửa đổi, bổ sung khoản 2 và khoản 3 điều 4 của Nghị định 37/2022/NĐ-CP:
Phạt tiền từ 8.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau:
- a) Không đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu, trừ trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này;
- b) Không thực hiện đăng ký phục vụ trong ngạch dự bị theo quy định;
- c) Không đăng ký nghĩa vụ quân sự bổ sung khi có sự thay đổi về chức vụ công tác, trình độ học vấn, trình độ chuyên môn, tình trạng sức khỏe và thông tin khác có liên quan đến nghĩa vụ quân sự theo quy định;
- d) Không thực hiện đăng ký nghĩa vụ quân sự khi thay đổi nơi cư trú hoặc nơi làm việc, học tập theo quy định;
đ) Không thực hiện đăng ký nghĩa vụ quân sự tạm vắng theo quy định.
Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc thực hiện thủ tục đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu đối với hành vi vi phạm quy định tại điểm a khoản 2 Điều này; đăng ký nghĩa vụ quân sự trong ngạch dự bị đối với hành vi vi phạm quy định tại điểm b khoản 2 Điều này; đăng ký nghĩa vụ quân sự bổ sung, đăng ký khi thay đổi nơi cư trú hoặc nơi làm việc, học tập đối với hành vi vi phạm quy định tại điểm c, điểm d khoản 2 Điều này; đăng ký tạm vắng đối với hành vi vi phạm quy định tại điểm đ khoản 2 Điều này.”.
Trách nhiệm hình sự đối với hành vi trốn tránh nghĩa vụ quân sự
Nếu công dân đã bị xử phạt hành chính về hành vi không đăng ký, không có mặt khám sức khỏe hoặc nhờ người đăng ký thay mà vẫn tiếp tục tái phạm, cơ quan chức năng có quyền truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 332 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025):
- Khung hình phạt cơ bản: Người nào không chấp hành đúng quy định về đăng ký nghĩa vụ quân sự, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
- Khung hình phạt tăng nặng: Trường hợp có các tình tiết tăng nặng như tự gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của mình, lôi kéo người khác phạm tội hoặc vi phạm trong thời chiến, mức hình phạt có thể lên đến 05 năm tù giam.
- Hệ lụy về lý lịch: Việc bị truy cứu trách nhiệm hình sự sẽ tạo ra “vết nhơ” trong lý lịch tư pháp (án tích), gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cơ hội nghề nghiệp, đặc biệt là khi thi tuyển vào các cơ quan nhà nước, lực lượng vũ trang hoặc làm việc tại các doanh nghiệp có yêu cầu khắt khe về đạo đức pháp luật.
Hệ lụy đối với người đăng ký thay hoặc người giúp sức
Theo Điều 16 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015:
“Công dân đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu phải trực tiếp đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền.”
- Quy định này đồng nghĩa với việc pháp luật không cho phép ủy quyền hoặc nhờ người khác đăng ký thay dưới bất kỳ hình thức nào.
- Như vậy, nếu công dân không trực tiếp đi đăng ký dù có người khác đi thay vẫn bị xem là không thực hiện nghĩa vụ đăng ký nghĩa vụ quân sự
Khoản 2 Điều 4 Nghị định 120/2013/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 37/2022/NĐ-CP) quy định: “Phạt tiền từ 8.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi không đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu…”. Do đó, hành vi nhờ người khác đăng ký thay về bản chất vẫn bị xử lý theo quy định này.
Kết luận từ Luật sư
Nhờ người đăng ký nghĩa vụ quân sự thay không chỉ là hành vi sai quy định mà còn là bước đầu của chuỗi vi phạm có thể dẫn đến mức phạt lên tới 75 triệu đồng hoặc trách nhiệm hình sự. Tuân thủ đúng quy trình ngay từ đầu là cách duy nhất để tránh rủi ro pháp lý nghiêm trọng.
Quy định pháp luật đôi khi rắc rối và tiềm ẩn rủi ro nếu bạn tự xử lý. Đừng để một sai sót nhỏ dẫn đến thiệt hại lớn về tài chính hoặc vướng vòng lao lý.
Hãy Đăng ký tư vấn ngay với đội ngũ Luật sư của Luật Thiên Mã để được bảo vệ quyền lợi hợp pháp tối đa!
Đặt lịch tư vấn
