Trong đời sống hằng ngày, những mâu thuẫn phát sinh có thể dẫn đến những lời nói hoặc hành động xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác. Tuy nhiên, ranh giới giữa một lời cãi vã thông thường và một tội danh hình sự là rất mong manh. Vậy cụ thể khi nào hành vi làm nhục người khác bị truy cứu trách nhiệm hình sự? Bài viết dưới đây từ góc độ pháp lý chuyên gia sẽ giúp bạn nhận diện rõ các khung hình phạt và điều kiện cấu thành tội phạm theo quy định mới nhất.
Cấu thành tội phạm của tội làm nhục người khác theo Bộ luật Hình sự
Để một hành vi bị coi là tội phạm theo Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), cơ quan chức năng phải chứng minh được đầy đủ 4 yếu tố cấu thành. Thiếu một trong các yếu tố này, hành vi có thể chỉ dừng lại ở mức xử lý hành chính.
Mặt khách quan: Hành vi thể hiện ra bên ngoài
Hành vi làm nhục rất đa dạng, nhưng điểm chung là nhằm hạ thấp nhân giá, uy tín của người khác.
- Sử dụng lời lẽ: Dùng những từ ngữ thô tục, bậy bạ, tục tĩu nhằm vào nhân thân người khác giữa đám đông hoặc trên hội nhóm mạng xã hội.
- Hành động vật lý: Các hành vi không nhằm mục đích gây thương tích nhưng nhằm mục đích làm nạn nhân xấu hổ như: lột quần áo giữa đường, bôi nhọ bẩn lên người, cắt tóc, nhổ nước bọt vào mặt.
- Hình ảnh và văn bản: Viết bài xuyên tạc về đời tư, đăng ảnh nhạy cảm (không phải ảnh đồi trụy) nhằm bêu rếu.
Mặt chủ quan: Lỗi cố ý
Người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý. Nghĩa là họ nhận thức rõ hành vi của mình là xúc phạm người khác nhưng vẫn mong muốn hậu quả đó xảy ra hoặc bỏ mặc cho hậu quả xảy ra để thỏa mãn sự tức giận, trả thù hoặc hạ nhục đối phương.
Khách thể của tội phạm
Khách thể ở đây chính là quyền được bảo vệ về danh dự, nhân phẩm của con người đã được Hiến pháp quy định. Bất kể nạn nhân là ai, dù là người có tiền án tiền sự hay người có đạo đức kém, họ vẫn có quyền không bị người khác nhục mạ một cách trái pháp luật.
Lưu ý từLuật sư Đặng Quý Tiên: “Nhiều người lầm tưởng quyền tự do ngôn luận là quyền được phán xét người khác. Tuy nhiên, theo Hiến pháp, danh dự là bất khả xâm phạm. Mọi hành vi vượt quá giới hạn văn minh đều có thể cấu thành tội danh.”
Điều kiện cần và đủ để truy cứu trách nhiệm hình sự
Đây là phần quan trọng nhất để trả lời câu hỏi “Khi nào?”. Không phải cứ chửi nhau là bị khởi tố. Pháp luật quy định hành vi phải đạt mức “xúc phạm nghiêm trọng”.
Thế nào là “xúc phạm nghiêm trọng”?
Đây là một khái niệm mang tính định tính, thường dựa vào các yếu tố sau để định tội:
Căn cứ vào nạn nhân: Nếu nạn nhân là người có địa vị xã hội, thầy cô giáo, bậc lão thành hoặc người có uy tín, mức độ tác động xã hội sẽ lớn hơn.
Căn cứ vào môi trường: Hành vi thực hiện trước mặt nhiều người, tại cơ quan làm việc hoặc trên không gian mạng có hàng ngàn người theo dõi.
Căn cứ vào tâm lý nạn nhân: Hậu quả khiến nạn nhân u uất, rối loạn tâm thần, phải nghỉ việc, hoặc bị gia đình, xã hội ruồng bỏ.
Sự khác biệt giữa Xử phạt hành chính và Truy cứu hình sự
- Xử phạt hành chính: Theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi xúc phạm danh dự nhưng chưa đến mức nghiêm trọng sẽ bị phạt tiền từ 2.000.000đ đến 3.000.000đ.
- Truy cứu hình sự: Khi hành vi có tính chất lặp lại, có tổ chức, hoặc gây ra hậu quả tâm lý/thân thể nặng nề cho nạn nhân theo các khung hình phạt tại Điều 155.
Chi tiết các khung hình phạt theo Điều 155 Bộ luật Hình sự
Pháp luật phân hóa trách nhiệm hình sự thành 3 khung chính tùy theo độ nguy hiểm của hành vi.
Khung 1: Hình phạt cơ bản (Ít nghiêm trọng)
Áp dụng cho các trường hợp làm nhục người khác gây hậu quả nghiêm trọng nhưng chưa có tình tiết tăng nặng:
- Phạt cảnh cáo.
- Phạt tiền từ 10 – 30 triệu đồng.
- Cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
Khung 2: Các tình tiết tăng nặng (Phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm)
Các hành vi sau đây sẽ khiến người vi phạm dễ dàng “vướng vòng lao lý” hơn:
- Phạm tội 02 lần trở lên: Có tính chất hệ thống, không hối cải.
- Đối với 02 người trở lên: Xúc phạm nhiều cá nhân cùng lúc.
- Sử dụng mạng máy tính hoặc mạng viễn thông: Đây là “điểm nóng” pháp lý hiện nay. Việc livestream hoặc đăng status nhục mạ có sức lan tỏa cực nhanh, hậu quả cực lớn nên mặc định rơi vào khung này.
- Gây rối loạn tâm thần và hành vi: Tỷ lệ tổn thương từ 31% đến 60%.
Khung 3: Hậu quả đặc biệt nghiêm trọng (Phạt tù từ 02 năm đến 05 năm)
Đây là mức án cao nhất dành cho tội danh này khi:
- Dẫn đến nạn nhân tự sát (đây là hậu quả đau lòng nhất và cơ quan điều tra luôn làm rất gắt gao).
- Gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân với tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên.
Ranh giới mong manh giữa tội Làm nhục và tội Vu khống
Rất nhiều người nhầm lẫn giữa hai tội danh này, dẫn đến việc gửi đơn tố cáo sai nội dung, gây kéo dài thời gian thụ lý.
| Tiêu chí | Tội Làm nhục người khác (Điều 155) | Tội Vu khống (Điều 156) |
| Bản chất | Xúc phạm nhân phẩm bằng thái độ, lời lẽ thô bạo. | Bịa đặt hoặc loan truyền những điều biết rõ là sai sự thật. |
| Nội dung | Có thể là sự thật nhưng cách nói hạ thấp người khác. | Luôn là thông tin giả mạo, sai sự thật. |
| Mục đích | Làm nạn nhân thấy nhục nhã, xấu hổ. | Làm mất uy tín, gây thiệt hại quyền lợi của nạn nhân. |
Làm gì khi bạn là nạn nhân của hành vi làm nhục?
Khi bị xúc phạm, sự hoảng loạn có thể khiến bạn mất đi các chứng cứ quan trọng. Hãy thực hiện theo quy trình chuyên gia sau:
Bước 1: Bảo lập chứng cứ (Cực kỳ quan trọng)
Nếu là trên mạng xã hội, đừng chỉ chụp ảnh màn hình bằng điện thoại. Hãy đến văn phòng công chứng để lập vi bằng. Vi bằng có giá trị chứng minh cao nhất trước tòa rằng nội dung đó đã từng tồn tại và được phát tán bởi tài khoản đó.
Bước 2: Giám định sức khỏe tâm thần (nếu có)
Nếu bạn cảm thấy suy sụp, mất ngủ, trầm cảm do bị làm nhục, hãy đến các bệnh viện tâm thần uy tín để khám và lấy giấy xác nhận. Đây là căn cứ để tính tỷ lệ tổn thương cơ thể, giúp định khung hình phạt cho đối phương.
Bước 3: Soạn đơn tố cáo đúng quy định
Đơn tố cáo cần ghi rõ:
- Thời gian, địa điểm xảy ra sự việc.
- Mô tả chi tiết hành vi (lời nói gì, hành động gì).
- Danh sách nhân chứng và chứng cứ kèm theo.
>> Nếu bạn đang gặp vướng mắc, có thể đăng ký tư vấn với luật sư của Luật Thiên Mã để được phân tích cụ thể trường hợp của mình với chi phí hợp lý.
Đặt lịch tư vấn
Lời khuyên để tránh vi phạm pháp luật trong giao tiếp
Trong một phút nóng giận, bạn có thể đánh mất tương lai. Hãy ghi nhớ:
- Mạng xã hội không phải là “vùng trắng” pháp luật: Những gì bạn viết trên Facebook cũng có giá trị như lời nói trực tiếp.
- Đừng “tự xử” khi bị người khác xúc phạm: Nếu bạn chửi lại bằng lời lẽ thô bạo hơn, chính bạn cũng có nguy cơ bị tố cáo ngược lại.
- Học cách kiểm soát cảm ứng: Mọi mâu thuẫn nên được giải quyết bằng đối thoại hoặc thông qua cơ quan pháp luật thay vì dùng hạ nhục làm vũ khí.
KẾT LUẬN
Hành vi làm nhục người khác sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đạt đến ngưỡng xúc phạm nghiêm trọng, gây hậu quả xấu về tâm lý cho nạn nhân hoặc được thực hiện bằng các phương thức tinh vi như sử dụng mạng viễn thông. Hình phạt cao nhất lên đến 05 năm tù là lời cảnh báo đanh thép cho những ai coi thường danh dự của người khác.
Hy vọng bài viết đã giải đáp đầy đủ thắc mắc của bạn về việc khi nào hành vi làm nhục người khác bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Hãy bảo vệ bản thân và tôn trọng người khác để xây dựng một môi trường xã hội văn minh.
Nếu bạn cần hỗ trợ, hãy đăng ký tư vấn trực tiếp hoặc online với Luật Thiên Mã để được giải đáp chi tiết, xây dựng phương án xử lý tối ưu với chi phí hợp lý, phải chăng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Đặt lịch tư vấn
