Có được làm giám hộ cho người hàng xóm?

Bác hàng xóm sống một mình, ngoài 70 tuổi, già, yếu, không minh mẫn và không còn người thân. Tôi muốn trở thành người giám hộ cho bác có được không? (Ngọc Lan)

Click để đọc bài viết trên báo VNexpress của Luật sư Hùng…

>>>  Hãy để các luật sư của chúng tôi đồng hành cùng bạn trong mọi vấn đề pháp luật về “Có được làm giám hộ cho người hàng xóm?”, mang lại sự an tâm và bảo vệ quyền lợi tối đa!

Đặt lịch tư vấn

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta đôi khi gặp phải trường hợp những người hàng xóm xung quanh có hoàn cảnh đặc biệt: người già neo đơn không có con cái, người bị bệnh tâm thần hoặc trẻ em mồ côi không có người thân thích chăm sóc. Xuất phát từ tình làng nghĩa xóm, nhiều người có nguyện vọng đứng ra chăm sóc và đại diện cho họ.

Vậy dưới góc độ pháp lý, có được làm giám hộ cho người hàng xóm không? Điều kiện để trở thành người giám hộ hợp pháp là gì? Bài viết sau đây sẽ giải đáp chi tiết dựa trên quy định của Bộ luật Dân sự hiện hành.

Pháp luật có cho phép làm giám hộ cho người hàng xóm không?

CÓ. Pháp luật Việt Nam hoàn toàn cho phép bạn làm người giám hộ cho người hàng xóm, miễn là bạn đáp ứng đầy đủ các điều kiện của người giám hộ và việc này được thực hiện theo đúng trình tự pháp lý.

Theo Điều 48 và Điều 54 của Bộ luật Dân sự, người giám hộ có thể là cá nhân hoặc tổ chức. Đối với cá nhân, pháp luật phân chia thành:

• Người giám hộ đương nhiên: Là những người thân thích ruột thịt (vợ/chồng, cha/mẹ, con cái, anh/chị/em ruột) được luật định sẵn để làm người giám hộ mà không cần cử hay chỉ định.

• Người giám hộ được cử hoặc chỉ định: Trong trường hợp người cần được giám hộ không có người giám hộ đương nhiên, thì cá nhân, tổ chức khác (bao gồm cả người hàng xóm, bạn bè, hoặc cơ quan địa phương) có thể được cử hoặc chỉ định làm người giám hộ.

Do đó, nếu người hàng xóm của bạn thuộc đối tượng cần người giám hộ và họ không còn người thân thích nào khác phù hợp để làm người giám hộ đương nhiên, bạn hoàn toàn có thể đứng ra nhận trách nhiệm này.

Ai là người được nhận giám hộ?

Bạn chỉ có thể làm người giám hộ cho người hàng xóm nếu họ thuộc một trong các trường hợp được quy định tại Điều 47 Bộ luật Dân sự dưới đây:

1. Trẻ em (người chưa thành niên): Không còn cha mẹ; không xác định được cha mẹ; hoặc cha mẹ đều bị hạn chế quyền của cha mẹ, mất năng lực hành vi dân sự, khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.

2. Người mất năng lực hành vi dân sự: Người bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình (phải có quyết định tuyên bố của Tòa án).

3. Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi: Người do tình trạng thể chất hoặc tinh thần mà không đủ khả năng nhận thức, làm chủ hành vi nhưng chưa đến mức mất năng lực hành vi dân sự (phải có yêu cầu của chính người đó và quyết định của Tòa án).

Điều kiện bắt buộc đối với người hàng xóm muốn làm giám hộ

Tấm lòng hảo tâm là chưa đủ, để được pháp luật công nhận là người giám hộ hợp pháp cho người hàng xóm, bạn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện tại Điều 49 Bộ luật Dân sự:

• Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ (từ đủ 18 tuổi trở lên, tinh thần minh mẫn, không bị Tòa án tuyên bố mất hoặc hạn chế năng lực hành vi).

• Có điều kiện cần thiết về thể chất, vật chất (kinh tế, chỗ ở…) và tinh thần để bảo đảm thực hiện việc giám hộ (chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục hoặc đại diện quản lý tài sản).

• Không phải là người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc người bị kết án nhưng chưa được xóa án tích về một trong các tội cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người khác.

• Không bị Tòa án tước quyền đảm nhận việc giám hộ đối với người chưa thành niên.

Thủ tục đăng ký làm người giám hộ cho người hàng xóm

Vì bạn và người được giám hộ không có quan hệ huyết thống đương nhiên, thủ tục này bắt buộc phải được thực hiện thông qua việc cử người giám hộ bởi người thân thích hoặc chính quyền địa phương.

Bước 1: Cử người giám hộ

Nếu người hàng xóm vẫn còn một vài người thân thích (nhưng họ không đủ điều kiện làm giám hộ đương nhiên), những người này phải họp lại và lập văn bản cử bạn làm người giám hộ. Văn bản này phải được sự đồng ý của bạn. Nếu không còn ai thân thích, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã/phường nơi người được giám hộ cư trú sẽ đứng ra cử hoặc chỉ định bạn làm người giám hộ.

Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ đăng ký

Hồ sơ nộp tại UBND cấp xã nơi cư trú của người được giám hộ hoặc người giám hộ, bao gồm:

• Tờ khai đăng ký giám hộ (theo mẫu).

• Văn bản cử người giám hộ (được lập ở Bước 1).

• Giấy tờ chứng minh điều kiện của người giám hộ (CCCD, giấy tờ chứng minh thu nhập, chỗ ở…).

• Giấy tờ chứng minh người được giám hộ thuộc đối tượng cần giám hộ (Giấy khai sinh nếu là trẻ em; Quyết định của Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự…).

Bước 3: Tiếp nhận và cấp trích lục

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Công chức tư pháp – hộ tịch sẽ kiểm tra. Nếu thấy đủ điều kiện theo luật định, Chủ tịch UBND cấp xã sẽ ký và cấp Trích lục đăng ký giám hộ cho các bên.

Mọi người cũng hỏi (FAQ)

Câu 1: Làm giám hộ cho người hàng xóm thì có được tự ý bán nhà đất của họ không? Trả lời: Không được tự ý. Theo Điều 59 Bộ luật Dân sự, người giám hộ chỉ được thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản của người được giám hộ (như bán, cho thuê, thế chấp…) vì lợi ích của chính người được giám hộ. Đối với các giao dịch có giá trị lớn (như bất động sản), phải được sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ (do người thân thích hoặc UBND cấp xã cử ra).

Câu 2: Nếu sau này tôi không còn đủ khả năng chăm sóc, tôi có được thôi làm giám hộ không? Trả lời: Có. Bạn có thể làm đơn xin thay đổi người giám hộ nếu bạn rơi vào trường hợp không còn đủ điều kiện sức khỏe, kinh tế để thực hiện việc giám hộ, hoặc người được giám hộ có người thân thích khác đủ điều kiện đứng ra nhận lại quyền giám hộ theo quy định tại Điều 60 Bộ luật Dân sự.

Kết luận

Việc làm giám hộ cho người hàng xóm là một nghĩa cử cao đẹp, thấm đượm tính nhân văn. Tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi cho chính mình và người được chăm sóc, bạn cần chủ động thực hiện đầy đủ các thủ tục đăng ký tại cơ quan hộ tịch địa phương. Điều này giúp bạn có danh nghĩa pháp lý rõ ràng để đại diện họ trong cuộc sống, khám chữa bệnh cũng như quản lý tài sản một cách đúng luật.

Tham khảo thông tin gốc từ bài viết: Có được làm giám hộ cho người hàng xóm – VnExpress