Luật sư Nguyễn Hùng cho rằng Luật Phòng chống thiên tai cho phép cá nhân được trực tiếp hỗ trợ người bị thiệt hại do mưa lũ, có giá trị pháp lý cao hơn Nghị định 64.
Dưới đây là phân tích pháp lý của luật sư Nguyễn Hùng, Đoàn luật sư Hà Nội.

Click để đọc bài viết trên báo VnExpress của Luật sư Hùng…

Dưới đây là bài viết chuẩn SEO chi tiết, tối ưu cấu trúc và từ khóa, tham khảo nội dung cốt lõi từ bài viết trên VnExpress kết hợp với cập nhật khung pháp lý mới nhất về chủ đề: “Căn cứ pháp lý khi cá nhân tham gia cứu trợ”.

Hoạt động từ thiện, cứu trợ đồng bào bị ảnh hưởng bởi thiên tai, dịch bệnh là một truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam. Bên cạnh các tổ chức chính thống, ngày càng có nhiều cá nhân đứng ra kêu gọi, vận động và phân phối tiền, hàng cứu trợ.

Vậy dưới góc độ pháp luật, căn cứ pháp lý khi cá nhân tham gia cứu trợ gồm những gì? Làm thế nào để cá nhân thực hiện hoạt động thiện nguyện đúng quy định, minh bạch và tránh các rủi ro pháp lý? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết.

1. Cá nhân có được tự do kêu gọi, làm từ thiện cứu trợ không?

CÓ. Pháp luật Việt Nam hoàn toàn không cấm cá nhân tham gia các hoạt động thiện nguyện, cứu trợ đồng bào gặp khó khăn.

Theo quy định chung tại Bộ luật Dân sự, việc cá nhân dùng tài sản của mình hoặc trung gian tiếp nhận tài sản từ người khác để trao tặng cho người có hoàn cảnh khó khăn bản chất là giao dịch dân sự (tặng cho tài sản). Chỉ cần các bên có đầy đủ năng lực hành vi dân sự và dựa trên tinh thần tự nguyện thì giao dịch đó hoàn toàn hợp pháp.

Đặc biệt, nếu như trước đây hoạt động này chịu sự điều chỉnh của Nghị định 64/2008/NĐ-CP (vốn chưa có quy định rõ ràng cho cá nhân), thì hiện nay Chính phủ đã ban hành Nghị định 93/2021/NĐ-CP để chính thức mở hành lang pháp lý, thừa nhận và hướng dẫn chi tiết quyền vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện của cá nhân.

2. Các điều kiện pháp lý bắt buộc đối với cá nhân cứu trợ

Theo Điều 17 Nghị định 93/2021/NĐ-CP, để một cá nhân đứng ra vận động, quyên góp và phân phối tiền, hàng cứu trợ một cách hợp pháp, bắt buộc phải tuân thủ các bước sau:

Kêu gọi và công khai thông tin

Khi bắt đầu vận động, cá nhân phải thông báo rõ ràng trên các phương tiện truyền thông (mạng xã hội, báo chí…) về:

• Mục đích, phạm vi, phương thức kêu gọi.

• Tài khoản tiếp nhận (đối với tiền) hoặc địa điểm tiếp nhận (đối với hiện vật).

• Thời gian cam kết thực hiện phân phối.

Mở tài khoản riêng tại ngân hàng thương mại

• Cá nhân phải mở một tài khoản riêng biệt tại ngân hàng theo đúng đợt vận động để tiếp nhận tiền đóng góp.

• Sau khi kết thúc thời gian tiếp nhận đã cam kết, cá nhân không được phép nhận thêm bất kỳ khoản đóng góp nào và phải thông báo với ngân hàng để dừng tiếp nhận.

Thông báo cho chính quyền địa phương

Cá nhân có trách nhiệm thông báo bằng văn bản đến Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã/phường nơi cư trú về việc tổ chức vận động quyên góp.

3. Quy trình phối hợp phân phối hàng cứu trợ đúng luật

Để nguồn tiền, hàng đến đúng đối tượng và tránh hiện tượng cứu trợ tự phát gây mất an toàn hoặc phân bổ không đều (nơi có quá nhiều, nơi không có), pháp luật quy định quy trình phối hợp như sau:

1. Thông báo với địa phương nơi tiếp nhận cứu trợ: Cá nhân cần liên hệ với UBND cấp tỉnh, huyện hoặc xã nơi mình dự định đến trao quà để phối hợp xác định danh sách đối tượng, phạm vi, mức hỗ trợ và thời gian thực hiện.

2. Sự hỗ trợ từ chính quyền: Trong vòng 03 ngày làm việc kể từ khi nhận được thông báo, UBND nơi tiếp nhận có trách nhiệm chủ trì, hướng dẫn cá nhân về phương án phân phối, đồng thời cử lực lượng hỗ trợ bảo đảm an toàn, an ninh cho đoàn cứu trợ.

3. Xử lý số tiền còn dư: Nếu kết thúc đợt cứu trợ mà số tiền/hiện vật vẫn còn dư, cá nhân phải thống nhất phương án xử lý với các nhà tài trợ hoặc chuyển cho Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp để thực hiện chính sách an sinh xã hội.

4. Quy định nghiêm ngặt về tính minh bạch và chế tài xử lý

Một trong những căn cứ pháp lý cốt lõi khi cá nhân làm từ thiện là nghĩa vụ minh bạch tài chính.

• Cá nhân phải ghi chép, lưu trữ đầy đủ chứng từ, biên nhận tiền, hiện vật đã tiếp nhận và phân phối.

• Các khoản chi phí quản lý hành chính (nếu có, như tiền xăng xe, vận chuyển) phải được sự đồng ý của người đóng góp.

• Toàn bộ sổ sách, chứng từ phải được công khai trên các phương tiện truyền thông sau khi kết thúc đợt cứu trợ để người dân và cơ quan chức năng giám sát.

Rủi ro pháp lý nếu vi phạm:

Nếu cá nhân lợi dụng hoạt động cứu trợ, từ thiện để trục lợi, không minh bạch hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm có thể bị:

• Xử phạt vi phạm hành chính.

• Truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự) hoặc Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 Bộ luật Hình sự).

Mọi người cũng hỏi (FAQ)

Câu 1: Cá nhân tự bỏ tiền túi đi phát quà cứu trợ có cần báo chính quyền không? Trả lời: Nếu bạn dùng hoàn toàn tiền cá nhân, tài sản của bản thân để đi làm từ thiện (không kêu gọi đóng góp từ cộng đồng) thì không bắt buộc phải thực hiện các thủ tục thông báo theo Nghị định 93. Tuy nhiên, khi đến vùng thiên tai, bão lũ, bạn vẫn nên liên hệ trước với chính quyền địa phương để đảm bảo an toàn cho bản thân và phân phối quà đúng người, đúng cách.

Câu 2: Không công khai sao kê tiền từ thiện có bị đi tù không? Trả lời: Việc không công khai sao kê vi phạm nghĩa vụ minh bạch của Nghị định 93. Nếu hành vi giữ tiền không giải trình này nhằm mục đích chiếm đoạt làm của riêng, khi có đơn tố giác và cơ quan công an vào cuộc điều tra chứng minh được yếu tố gian lận, cá nhân hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Kết luận

Việc pháp luật quy định rõ ràng căn cứ pháp lý khi cá nhân tham gia cứu trợ không nhằm mục đích gây khó dễ, mà là tạo ra một “hành lang bảo vệ” vững chắc cho những người làm từ thiện chân chính. Tuân thủ đúng quy trình, phối hợp chặt chẽ với chính quyền và minh bạch tài chính giúp hoạt động thiện nguyện giữ trọn ý nghĩa nhân văn và lan tỏa giá trị tốt đẹp đến cộng đồng.

Tham khảo thông tin gốc từ bài viết: Căn cứ pháp lý khi cá nhân tham gia cứu trợ – VnExpress